o'rta osiyo xalqlari qo’llagan o’lchov birliklari

PPTX 13 стр. 254,1 КБ Бесплатная загрузка

13 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 254,1 КБ

Тип файла PPTX

Страницы 13

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 13

slayd 1 o’rta osiyo xalqlari qo’llagan o’lchov birliklari reja: o’rta osiyo haqida o’rta osiyo madaniyati o’rta osiyo malumotlari og’irlik o'lchov birliklari – narsalaming miqdorini ifodalash uchun qo'llaniladigan o'lchov birliklari. ajdodlarimiz og'irlikni o'lchashning bir qancha turlarini asta sekinlik bilan kashf qilib keldilar. avvallari narsalaming miqdori faqat biror sig'imga ega bo'lgan idish bilan o’lchangan bo'lsa, keyinchalik ba'zi o'lchov vositalari yordamida aniqlanadigan bo'ldi. natijada og'irlik o'lchash uchun yuzlab o'lchov va o'lchov birliklari kashf etildi. buyuk allomalar abu rayhon beruniy, abu ali ibn sino, zahriddin muhammad bobur asarlarida juda ko'plab o'lchov birliklari keltirilgan. ularning ko'pchiligi hozirgi kunda ham o'z kuchini yo’qotmagan. misqol, pud, botmon, karb o'lchov birlikla-riga ko'p duch kelamiz. bu o'lchov birliklari xalqimiz hayotida keng qo'llanilibgina qolmasdan, iyyor-o'lchov va o'lchash ishlari bilan shug'ullanuvchi shaxslar bo'lib, ular metall sofligini sinash, bozor-dagi tosh tarozilar to'g'riligini, muomladagi oltin va kumush pullar-ning sofligini tekshirib, og'irligini o'lchash bilan shug'ulanganlar birliklari tizimi. donlaridan foydalanib hal qildilar. ular 1 misqolning …

2 / 13

z samarqand xalqi 6-8-asrlardan, balki undan ham oldin og'irligi 4,46 g bo'lgan misqollarni qo'llashgan. bu misqollar (l misqol = 4,46 g) hozirgi kunda ham mamlakatimizda, shuningdek, ba'zi sharq mamlakatlari ham qo'llanilmoqda. farg'ona vodiysida xorazmning 100 arpa doniga teng va qiymati 4,55 g bo'lgan misqoli qo'llanilgan ( 1 misqol= 100 arpa doni = 4,55 g). beruniy va ibn sino asarlarida berilgan jadvallarda misqolning o'rtacha qiymati 4,25 g ga teng qilib berilgan. misqolning boshqa mamlakatlardagi qiymatlari quyidagicha bo'lgan: misrda uning qiymati 0,195 g li 24 karat bilan aniqlanadi. bu holda 1 misqol = 24 karat = 24 x 0, 195 = 4,68 g. suriyada misqolning qiymati 3,14 g bo'lgan ko'paytirish yo'li bilan aniqlangan; dirham =17/12 x 3,14 = 4,4483 g bo'lgan. iroqda bir misqol =4,46 g bo'lgan. eronda 14-asrda 1 misqol 4,3 g ga,18 asrda 4,613 g ga, 1890 yildan keyin esa 4,639 g ga teng bo'lgan; lekin amalda 16 -asrdan boshlab …

3 / 13

kelganda shuni ta'kidlash kerakki, angliya funti 453,592 g bo'lib, u misr xinasi /misr xinasi=0,454 kg hajmidagi suv og’irligiga teng. bulardan ko'rinib turibdiki, o'zbek qadoqining qiymati qadimdan to hozirgacha o'zgarishsiz bo'lib, o'lchov birligi sifatida qo'llanilib kelmoqda. chunki 40 qadoqga tenglab olingan va qadimdan to hozirgi kungacha qo'llanib kelayotgan pud hozirgi kunda ham 16,3805 g ga teng. bunga asosiy sabab, qadoqni 1 arpa doni = 0,0409512 g va 1 misqol =100 arpa doni bo'yicha aniqlash bo'lib, unda 1 qadoq = 100 misqol 100x100 arpa doni=409,512g ekanligidir. www.arxiv.uz kumush toshi - og'irlik o'lchov birligi; qiymati 250 misqolga teng. qobul toshi bo'yicha yarim serga teng . agar bir misqol o'rtacha 4,5 g bo'lsa, 1 kumush toshi 1125 g ga teng bo'ladi. l kumush toshi -250 misqol =1125 g =1,125 kg. lekin 1 misqol aslida 4,09512g ekanligi hisobga olinsa, 1 kumush toshi =1023,78 g =1024 g = 1,024 kg ga, ya'ni 2,5 qadoqqa teng. oltin …

4 / 13

o'lchov birligi pudning yaratilishiga asos bo'lgan. bu o'lchov birligi aslida pud emas, put yozilib, keyinchalik pudga aylanib ketgan. mamlakatimizda qadimdan qo'llanilgan mann va botmon kabi og'irlik o'lchov birliklarining asosan pud bilan bog'likligi pudning xalqimiz orasida juda qadimdan qo'llanilib kelayotganligini isbotlaydi. www.arxiv.uz chaksa -og'irlik o'lchov birligi. u asosan, 1 pudning 1/3 yoki ling 1/16 bo'lagiga teng bo'lgan. turli joyda turlicha og'irlikni bildirgan. farg'onada chorak =32,761-:81,9025 kg ekanligidan, u yerda 1 chaksa = l/16 chorak = 2,0475-5,1189 kg ga teng bo'ladi. namanganda 1 chaksa 5,324 kg ga, kosonda 5,46 kg ga teng. qo'qon va sirdaryo atrofida ikki xil chaksa qo'llanilgan. ulardan birinchisida 1 chaksa = 4,60 kg yoki 1 chaksa =4,594kg bo'lsa, ikkinchisida 1 chaksa = 5,119 kg yoki 5, 105 kg ga teng. xo'jandda 1 chaksaning qiymati farg'ona chaksasining eng kichkina qiymati 2,0475 ning yarmiga teng, ya'ni 1 chaksa (xojand)=l/2 ( farg'ona ) l/2x 2,0475= 1,02375 = 1,024 kg. www.arxiv.uz qafiz …

5 / 13

a o'lchamli 1 qafiz = 48,75 kg ga yoki 60 litr hajmga teng bo'lsa, u holda kichik o'lchamli 1 qafiz 4,375 kg ga, hajmi bo'yicha esa 30 litr ga teng ekan. 10- asrda eron va o'rta osiyoning ba'zi viloyatlarida 1 qafiz 56,9 kg bug'doyga, demak 74 litr hajmga teng bo'lgan. 10-asrda xorazmda 1 qafiz taxminan 7,7 kg bug'doyga, demak 10 litr hajmga teng bo'lgan. ammonda 1 qafiz = 112 qaylaja =3,15 1 hajmga, tunisda (1330) 1 qafiz =202,176 1 hajmga ega bo'lgan. www.arxiv.uz botmon (o'zbekcha) - l) o'zbekistonning turli yerlarida (xorazmdan boshqa) ikki puddan 11 pudgacha (1 pud-16,38 kg) bo'lgan og'irlik o'lchovi. 2). xiva xonligida bir botmon 4411 misqolga barobar keluvchi og'irlik o'lchovi; 3). taxminan 1 desyatinaga teng bo'lgan n. ahrorovning kitobida: "botmon, mann ( arabcha ) og'irlik o'lchov birligi; yaqin va o'rta sharq mamlakatlarida, o’rta osiyoda qo'llanilib kelgan. respublikaning ko'p viloyatlarida mann bilan bir xil qiymatga ega bo'lgani uchun …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 13 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o'rta osiyo xalqlari qo’llagan o’lchov birliklari"

slayd 1 o’rta osiyo xalqlari qo’llagan o’lchov birliklari reja: o’rta osiyo haqida o’rta osiyo madaniyati o’rta osiyo malumotlari og’irlik o'lchov birliklari – narsalaming miqdorini ifodalash uchun qo'llaniladigan o'lchov birliklari. ajdodlarimiz og'irlikni o'lchashning bir qancha turlarini asta sekinlik bilan kashf qilib keldilar. avvallari narsalaming miqdori faqat biror sig'imga ega bo'lgan idish bilan o’lchangan bo'lsa, keyinchalik ba'zi o'lchov vositalari yordamida aniqlanadigan bo'ldi. natijada og'irlik o'lchash uchun yuzlab o'lchov va o'lchov birliklari kashf etildi. buyuk allomalar abu rayhon beruniy, abu ali ibn sino, zahriddin muhammad bobur asarlarida juda ko'plab o'lchov birliklari keltirilgan. ularning ko'pchiligi hozirgi kunda ham o'z kuchini yo’qotmagan. misqol, pud, botmon,...

Этот файл содержит 13 стр. в формате PPTX (254,1 КБ). Чтобы скачать "o'rta osiyo xalqlari qo’llagan o’lchov birliklari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o'rta osiyo xalqlari qo’llagan … PPTX 13 стр. Бесплатная загрузка Telegram