yatrokimyo, metallurgiya va texnokimyoning shakllanish bosqichlari

DOC 6 pages 48.5 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 48.5 KB

File type DOC

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

seminar №4 yatrokimyo, metallurgiya va texnokimyoning shakllanish bosqichlari tayanch iboralar: yatrokimyo, texnik kimyo, metallurgiya, pnevmokimyo, "flogiston" nazariyasi, sanoat revolyutsiyasi yatrokimyo. xvii asrga kelib mexanika yuksala boshladi. olimlar (galiley, nyuton) fanda tajribaviy usullardan foydalanila boshladi. r.boylь asarlari keng tarqaldi. r.boylning zamondoshlari va izdoshlari uning «element», «birikma» va «aralashma» degan tushunchalarini bir-biridan farq qilganligini, ajratganligini tushunib yetolmagan bo’lsalarda (bu afsuslanarli xol) lekin kimyoviy reaktsiyalarni va ularda qatnashuvchi moddalarni o’rganish kerak degan fikrini to’liq qabul qilgan holda ish olib bordilar. kimyoning birlashish davri o’z ichiga xvi-xviii asrlarni oladi va uni 4 ta davrchalardan iborat deyish mumkin: 1. yatrokimyo davrchasi 2. pnevmatik kimyo davrchasi (gazlar kimyosi) davrchasi 3. flogiston nazariyasi xukm surgan davrcha. 4. a.lavuaz`ening antiflogistik ta’limot sistemasi davrchasi. birlashuv va yatrokimyo davrining o’ziga xos asosiy tomonlari. bu davrda kimyoga yagona nazariy mazmun berishga urinildi. buni paratsel`s, shtal va lavuaz`e ishlarida ko’ra olamiz. bu davrda kimyo asta-sekin tajribaviy yo’l, usul bilan qurollangan holda, to’g’ri …

2 / 6

k kimyo paydo bo’la boshladi. yatrokimyo yuzaga kelib chiqdi. yatrokimyoning asoschisi shveytsariyalik nemis tiofrost paratsel’s edi. u "kimyoning asosiy vazifasi oltin tayyorlash emas, dorilar tayyorlashdan iboratdir"-degan edi. yatrokimyo kimyoning rivojlanishiga sabab bo’ldi. yatrokimyogarlar yonish bilan nafas olish o’xshash hodisa, moddalar ta’sir kuchlari vositasida birlashadi, hosil bo’ladi dedilar. bu fikr kimyoviy bog’ va uning hosil bo’lishi tushunchasini keltirib chiqardi. shunday qilib, yatrokimyo meditsinani kimyo bilan qo’shmoqchi bo’ldi organizmda bo’ladigan o’zgarishlarda kimyoviy moddalarning roli muhimdir deb hisoblana boshlandi. "kimyo meditsina bilan bog’langan, kelishgan holda olg’a yurishi kerak" degan edi porasel’s. barcha yotrokimyogarlar "meditsina bilan kimyoning ittifoqi ikkala fanni ham porloq kelajakka olib chiqadi" deb hisoblar edilar masalan, parasel’sning davomchisi van gelmont ochiq ozonning ishi osmonga, ruhga emas, balki unda kislota yoki ishqorning ko’p-kamligiga bog’liq deb hisoblar ediki, bu hayotni kimyo asosida tushuntirishga yuqori darajada asoslangan edi. yatrokimyo kimyo fanining rivojlanishiga sabab bo’ldi. yatrokimyogarlar yonish bilan nafas olish o’xshash hodisa, moddalar ta’sir kuchlari …

3 / 6

ermetik (hech kim tushunmaydigan) yoki fantastik (fantasiya-hayollar) tilda emas ko’pchilikka mo’ljallangan ravon tilda yozilib, ifodalanib tarqatila boshlandi kitob nashr qilishning kashf qilinishi (gutenberg kashfiyoti) g’oyalarning keng tarqalishiga, ommalashishiga keng yo’l ochdi. kulolchilik, tog’ va metallurgiya, bo’yash sanoati, shisha pishirishlarga bag’ishlangan maxsus kitoblar yozilib nashr qilindi demak, tehnik kimyoning tegishli sohalarida kimyoviy adabiyotning yaratilishiga asos solina boshladi. bunday asarlarning mualliflari alkimyo g’oyalarildan holi bo’lgan, mustaqil fikrlovachi bilimli kishilar edilarki, ular amnaliy kimyoning yuzaga kelishiga va rivojlanishida sababchi bo’ldilar sopol, chinni buyumlar ishlab chiqarish ravnaq topdi. 1530-1550 yillar mobaynida birinchi fayansa shaniga 30 dan ortik flayans (chinni) fabrikasi tuzildi fayans so’zi (ilalyancha-faerua) shu faensadan kelib chiqgan. 1710 yilda drezden yaqinidagi meyssenda, 1769 yilda frantsiyada farfor monafakturalari tuzildi. bo’yash sanoati to’grisida j. b rossetining kitobi 1540 yildayoq venesiyada nashr qilindi kitob muallifi rosseti-texnik, bo’yash sonoatining mashhur ustosi edi. qog’oz ishlab chiqarish yevropada 12-asrdan rivojlana boshladi. xv, xvi-asrga kelib keng rivojlandi. u o’sha paytda …

4 / 6

ning yana bir muxim belgisi texnik kimyoning paydo bo’lishi edi. bu davrda kimyoviy reaktivlar hunarmandlarning o’zlari tomonidan oz miqdorda tayyorlanar yoki bir qismini chetdan olishardi. ammo reaktivlarning tozaligi, sifati, metrologik standartlari haqida xali xech kim o’ylamasdi. insoniyatning bunday ehtiyojlari xvi asr o’rtalarida ko’zga ko’ringan ishlab chiqarish mutaxassislari va bir qator texnik-kimyogarlarning etishib chiqishiga olib keldi. ular orasida fransua bernar palissi (1510-1589 yy.) alohida o’rin tutadi. yoshligida soda va shisha ishlab chiqarish bilan shug’ullangan, 1539 yildan boshlab keramika va chinni idishlar tayyorlash, ular uchun bo’yoqlar va sir berish aralashmalari (angob yoki glazur’) tayyorlash uni qiziqtirdi. 15 yillik faoliyati davomida bu borada izlanib, bor-budidan ayriladi va oxir-oqibat ko’zlagan maqsadiga erishadi va bu borada mashhur mutaxassis bo’ladi. palissi asosan keramika san`ati bilan shug’ullandi va 1580 yilda "kulolsilik san`ati, uning foydasi, emallar va olov haqida" asarini e`lon qildi. bo’yoqlar va sir beruvsi eritmalar tarkibiga mis, qalay, qo’rg’oshin, temir, surma oksidlari, soda, qum, potash kirishini …

5 / 6

g "yangi falsafiy peslar" asarini yaratadi. bu asarda o’zi ixtiro qilgan laboratoriya va sanoat pechlari, isitish apparatlarining konstruktsion tuzilishlarini keltiradi. kimyoda uning eng muhim ishlaridan biri toza va yuqori kontsentratsiyadagi xlorid va nitrat kislotalari ishlab chiqarish bo’ldi. kislotalarni sof xolda ajratib olgan olim retortadagi qoldiqqa e`tiborini qaratdi. bu tuz kuchli surgi dori xossalarini ko’rsatgani usun uni "ajoyib tuz"("sal mirabile"- na2so4.10h2o) deb atadi va u tibbiyotda keng qo’llaniladi. zamondoshlari olimning ajratib olgan tuzini uning sharafiga glauber tuzi deb atashdiki, bu nom xaligasa saqlanib qoldi. ayrim shifobaxsh preparatlar olishni retseptini ishlab siqqan olim bu sohani spigirik farmakopeya deb atadi (spigiriya - yunonsa birikish va ajratish san`ati degani). bu davr kimyoviy ishlab siqarish korxonalari evropada rivojlandi. uning xunarmandsilik asosidan manufaktura shakliga o’tishi, sanoatning keskin yuksalishi bilan uzviy ravishda bog’liq edi. o’z navbatida bu taraqqiyot kimyo sanoatining metallurgiya, selitralar, porox, shisha, potash, bo’yoqlar ishlab chiqarish sohalarini rivojlantirib yubordi. evropada xvii asrning o’zidayoq kapitalistik ishlab …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yatrokimyo, metallurgiya va texnokimyoning shakllanish bosqichlari"

seminar №4 yatrokimyo, metallurgiya va texnokimyoning shakllanish bosqichlari tayanch iboralar: yatrokimyo, texnik kimyo, metallurgiya, pnevmokimyo, "flogiston" nazariyasi, sanoat revolyutsiyasi yatrokimyo. xvii asrga kelib mexanika yuksala boshladi. olimlar (galiley, nyuton) fanda tajribaviy usullardan foydalanila boshladi. r.boylь asarlari keng tarqaldi. r.boylning zamondoshlari va izdoshlari uning «element», «birikma» va «aralashma» degan tushunchalarini bir-biridan farq qilganligini, ajratganligini tushunib yetolmagan bo’lsalarda (bu afsuslanarli xol) lekin kimyoviy reaktsiyalarni va ularda qatnashuvchi moddalarni o’rganish kerak degan fikrini to’liq qabul qilgan holda ish olib bordilar. kimyoning birlashish davri o’z ichiga xvi-xviii asrlarni oladi va uni 4 ta davrchalardan iborat dey...

This file contains 6 pages in DOC format (48.5 KB). To download "yatrokimyo, metallurgiya va texnokimyoning shakllanish bosqichlari", click the Telegram button on the left.

Tags: yatrokimyo, metallurgiya va tex… DOC 6 pages Free download Telegram