bozor iqtisodiyotiga o’tish davri va uning o’zbekistondagi xususiyatlari

DOC 31 pages 181.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1 / 31
8-mavzu: bozor iqtisodiyotiga o’tish davri va uning o’zbekistondagi xususiyatlari 1. bozor iqtisodiyotining mazmuni va uning asosiy belgilari bozor iqtisodiyotining amal qilish mexanizmi ko`plab asrlar davomida tarkib topib, shakllanib, hozirgi davrda madaniylashgan shaklni kasb etdi va ko`pgina mamlakatlarda hukmron iqtisodiy tizimga aylandi. mazkur iqtisodiyotning barqarorligi shu bilan izohlanadiki, uzoq davrli iqtisodiy evolyusiya davomida uning amal qilishining asosiy klassik qoidalari saqlanib qoldi. oldingi mavzuda aytganimizdek, xususiy mulkchilikning paydo bo`lishi va ijtimoiy mehnat taqsimotining ro`y berishi bozor iqtisodiyotining kelib chiqishi va mavjud bo`lishing umumiy sharoiti hisoblanadi. xususiy mulkchilik va mehnat taqsimoti ijtimoiy xo`jalikning tovar shaklini taqozo qiladi, tovar ishlab chiqarishning mavjud bo`lishi o`z-o`zidan pul muomalasi, ayirboshlash, taqsimlash va iste`molning bozorga oid xususiyatini ko`zda tutadi. tovar ishlab chiqarishning rivojlanishi bozor iqtisodiyoti taraqqiyotining asosini tashkil etadi. bozor iqtisodiyotining samarali amal qilishi uchun muhim shartlardan biri, ishlab chiqarishning mustaqilligi, tadbirkorlikning erkinligi, resurslarning erkin almashinuvidan iborat. bozor iqtisodiyoti – bu tovar ishlab chiqarish, ayirboshlash va pul muomalasi …
2 / 31
barcha sub`ektlarini qamrab oladi. bozor iqtisodiyoti sub`ektlari tarkibiga tadbirkorlar ham, yollanma ishchilar ham, pirovard iste`molchilar, ssuda kapitali egalari va qimmatli qog`ozlar egalari ham kiradi. odatda, bozor xo`jaligining barcha asosiy sub`ektlari uchta guruhga bo`linadi: uy xo`jaliklari, korxonalar (tadbirkorlik sektori) va davlat. uy xo`jaliklari – iqtisodiyotning iste`mol sohasida faoliyat qiluvchi asosiy tarkibiy birlik. uy xo`jaliklari doirasida moddiy ishlab chiqarish va xizmat ko`rsatish sohalarida yaratilgan tovar va xizmatlar iste`mol qilinadi. bozor iqtisodiyotida uy xo`jaliklari mulk egasi hamda ishlab chiqarish omillarini etkazib beruvchilar hisoblanadi. iqtisodiy resurslarni sotishdan olingan pul daromadlari shaxsiy ehtiyojni qondirish uchun sarflanadi. tadbirkorlik sektori – bu daromad (foyda) olish maqsadida amal qiluvchi iqtisodiyotning birlamchi bo`g`inlaridir. u ish yuritish uchun o`z kapitalini yoki qarz olingan kapitalni ishga solishni taqozo etadi, bu kapitaldan olingan daromad ishlab chiqarish faoliyatini kengaytirish uchun sarflanadi. tadbirkorlar tovar xo`jaligida tovar va xizmatlarni etkazib beradi. davlat – foyda olishni maqsad qilib qo`ymagan, asosan iqtisodiyotni tartibga solish vazifasini amalga oshiradigan, …
3 / 31
i bozor iqtisodiyotining muhim va umumiy belgilari quyidagilardan iborat: · turli shakllardagi mulkchilikning mavjud bo`lishi va unda xususiy mulkchilikning ustun turishi; · tadbirkorlik va tanlov erkinligi; · raqobat kurashning mavjudligi; · davlatning iqtisodiyotga cheklangan holda aralashuvi; · korxona va firmalarning ichki va tashqi shart-sharoitlar o`zgarishlariga moslashuvchanligi. bozor iqtisodiyotining tarixan tarkib topgan ikki turini ajratish zarur. birinchisi klassik yoki sof bozor iqtisodiyoti deb atalib, uzoq vaqt davomida shakllanib, g`arbdagi rivojlangan mamlakatlarda xix asrning oxirlarigacha davom etib keldi. bozor iqtisodiyotining ikkinchi ko`rinishi hozirgi zamon rivojlangan bozor iqtisodiyoti deb atalib, xix asrning oxiri va xx asr boshlaridan buyon amal qiladi. uning asosiy belgilari: a) mulkchilikning turli shakllariga ya`ni, xususiy, davlat, jamoa, aralash va boshqa mulk shakllariga asoslanib iqtisodiy va tadbirkorlik faoliyati yuritilishi; 149 экономическая теория (политэкономия): учебник/ под общ. ред. акад. в.и.видяпина, акад. г.п.журавлевой. · 4-е изд. - м.: инфра-м, 2004, с.78-79.; тожибоева д. иқтисодиёт назарияси: олий ўқув юртлари талабалари учун ўқув қўлланма./акад. …
4 / 31
i xil ijtimoiy ta`minot va ijtimoiy sug`urta fondlarining vujudga kelishi. 6.2-chizma. zamonaviy bozor xo`jaligi modellari. hozirgi zamon bozor xo`jaligi iqtisodiyot xususiy va davlat sektorlarining o`zaro aloqasiga asoslanadi. iqtisodiyotga ta`sirning intensivligi darajasi hamda davlat tomonidan hal etiluvchi ustuvor vazifalardan kelib chiqqan holda, zamonaviy bozor iqtisodiyotining yuqoridagi modellari farqlanadi (5.2-chizma). bozor iqtisodiyotida yuqorida tilga olingan belgi va tartiblar bilan birga, barcha hozirgi zamon iqtisodiy tizimlariga xos bo`lgan bir qator shart-sharoitlar bo`lishi taqozo qilinadi. bular quyidagilar: ilg`or texnologiya va yangi texnik vositalardan keng miqyosda foydalanish; ishlab chiqarishning ixtisoslashishi. har qanday iqtisodiy tizim singari bozor iqtisodiyoti ham iqtisodiyotning umumiy muammolarini ifoda etuvchi quyidagi savollarga javob topishi zarur: nima va qancha miqdorda ishlab chiqarish zarur? qanday texnika va texnologiya bilan ishlab chiqarish zarur? kim uchun ishlab chiqarish zarur? agar bu savollarni umumiy ravishda qo`yib, unga taraqqiyotning barcha bosqichlariga xos bo`lgan umumiy javobni beradigan bo`lsak, ularni lo`nda qilib: aholi ehtiyoji uchun zarur miqdor va turdagi tovar …
5 / 31
. 2.6.2. bozor iqtisodiyotining afzalliklari va ziddiyatlari bozor iqtisodiyotining samarali, xalqchil va barqaror iqtisodiy tizim sifatida amal qilishi va rivojlanishi uning afzalliklari bilan bog`liqdir. bozor iqtisodiyotining afzalliklari quyidagi jihatlar orqali ifodalash mumkin: 1) resurslarni taqsimlashning samaradorligi. bozor tizimi resurslarni samarali taqsimlashga yordam beradi. buning mazmuni shuki, raqobatli bozor tizimi resurslarni jamiyatga eng zarur bo`lgan tovarlar va xizmatlar ishlab chiqarishga yo`naltiradi. u ishlab chiqarish uchun resurslarni uyg`unlashtirishning ancha samarali usullarini va ishlab chiqarishga yangi, ancha samarali texnologiyani qo`llashni taqozo etadi. qisqasi, bozor tizimi shaxsiy manfaatni shunday tartibda boshqaradiki, u jamiyat uchun mavjud resurslardan zarur tovarlarni talab darajasidagi miqdorda ishlab chiqarishni ta`minlaydi; 2) erkinlik. bozor iqtisodiyoti tizimining muhim afzalliklaridan biri shundaki, u shaxsiy erkinlik roliga ustuvorlik beradi. ko`plab ayrim shaxslar va korxonalar iqtisodiy faoliyatini uyg`unlashtirish tashkil qilishning asosiy muammolaridan biridir. bunday uyg`unlashtirishni amalga oshirishning ikki usuli mavjud. biri – markazdan boshqarish va majbur qilish tadbirlarini qo`llash; ikkinchisi – bozor tizimi vositasi orqali …

Want to read more?

Download all 31 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bozor iqtisodiyotiga o’tish davri va uning o’zbekistondagi xususiyatlari"

8-mavzu: bozor iqtisodiyotiga o’tish davri va uning o’zbekistondagi xususiyatlari 1. bozor iqtisodiyotining mazmuni va uning asosiy belgilari bozor iqtisodiyotining amal qilish mexanizmi ko`plab asrlar davomida tarkib topib, shakllanib, hozirgi davrda madaniylashgan shaklni kasb etdi va ko`pgina mamlakatlarda hukmron iqtisodiy tizimga aylandi. mazkur iqtisodiyotning barqarorligi shu bilan izohlanadiki, uzoq davrli iqtisodiy evolyusiya davomida uning amal qilishining asosiy klassik qoidalari saqlanib qoldi. oldingi mavzuda aytganimizdek, xususiy mulkchilikning paydo bo`lishi va ijtimoiy mehnat taqsimotining ro`y berishi bozor iqtisodiyotining kelib chiqishi va mavjud bo`lishing umumiy sharoiti hisoblanadi. xususiy mulkchilik va mehnat taqsimoti ijtimoiy xo`jalikning tovar shaklini taqozo qi...

This file contains 31 pages in DOC format (181.5 KB). To download "bozor iqtisodiyotiga o’tish davri va uning o’zbekistondagi xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: bozor iqtisodiyotiga o’tish dav… DOC 31 pages Free download Telegram