urbanizatsiya jarayonining global va regional jihatlari

PPTX 45 pages 14.6 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1 / 45
12-§. tabiatni muhofaza qilishning geografik asoslari 18-§. urbanizatsiya jarayonining global va regional jihatlari ma’lumki, urbanizatsiya (lotincha urb – “shahar”) – bu shaharlar va shahar aholisining o‘sish, shahar turmush tarzining keng tarqalish jarayonidir. shaharlar eng qadimgi davrlarda vujudga kelib, qishloqlar bilan birgalikda aholi manzilgohlarining ikkita asosiy turidan birini tashkil qiladi. shaharlar tarixan ijtimoiy mehnat taqsimoti natijasida paydo bo‘lgan va rivojlangan. qadimgi davrlarda shaharlar hunarmandchilik, savdo-sotiq, ma’muriy boshqaruv, mudofaa ishlari, diniy ibodatxona va ziyoratgohlar negizida vujudga kelgan. tarixdan ma’lumki, bir necha ming yillar avval yer yuzida fiva, bobil (vavilon), ur, afina, rim, iskandariya, karfagen, moxenjo-daro, samarqand (marokand) kabi yirik shaharlar mavjud bo‘lgan. ammo haqiqiy shaharlashuv jarayoni qizg‘in sur’atlar bilan faqat xix asrda, dastlab yevropada, keyinchalik esa shimoliy amerikada boshlandi. bu hodisa g‘arb davlatlarida o‘sha paytda ro‘y bergan sanoat inqilobining natijasi bo‘ldi. dunyoning rivojlanayotgan mamlakatlarida esa urbanizatsiya jarayonlari xx asrning o‘rtalarida ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy sohalardagi ijobiy o‘zgarishlar tufayli boshlandi va hozirgi kungacha yuqori …
2 / 45
rlar vujudga keladi, ayrim qishloq joylar shahar manzilgohlari toifasiga o‘tib ketadi. ayniqsa, yirik shaharlar tez o‘sishni boshlaydi. bunda eng yirik shahar boshqalarga nisbatan ancha ilgarilab ketadi. eng yirik shaharlarning o‘sishi ayrim hollarda “soxta” urbanizatsiya tarzida, ya’ni shahar chekkalarida qishloqdan ko‘chib kelgan past daromadli aholi uy-joylarining zichlashib borishi ko‘rinishida kechadi. hozirda osiyo va afrikadagi qator rivojlanayotgan mamlakatlar urbanizatsiyaning ana shu bosqichini kechirmoqdalar. ii. rivojlangan urbanizatsiya bosqichi “millioner” shaharlarning yuqori sur’atlar bilan o‘sishi hamda yirik shaharlar atrofida aglomeratsiyalarning vujudga kelishi bilan tavsiflanadi. shaharliklarning jami aholidagi ulushi 50 % dan ortib ketadi, yangi shaharlar deyarli vujudga kelmaydi, mavjud shaharlar esa, ayniqsa, yiriklari tez rivojlanadi, shahar manzilgohlarining tizimlari shakllanib boradi. urbanizatsiyaning bu bosqichi sharqiy yevropa, mdh davlatlari, lotin amerikasi, shimoliy afrika, janubi-g‘arbiy osiyo, okeaniyadagi ko‘p mamlakatlarga xos. iii. yetuk urbanizatsiya bosqichi yevropaning eng rivojlangan davlatlari, aqsh, kanada, avstraliya, yaponiya, isroilda kuzatilmoqda. bunda aholi yirik shaharlarning markazlaridan asta-sekin shahar atrofi ga ko‘chib boradi, lekin shaharda …
3 / 45
oda shaharlashib ketadi. shahar bilan qishloq joylar orasidagi ijtimoiy-iqtisodiy farq va chegaralarning yo‘qolib borish jarayoni rurbanizatsiya atamasi bilan yuritiladi. demak, jahon mamlakatlarida urbanizatsiya jarayoni turli bosqichlarida rivojlanib bormoqda va bu, birinchi navbatda, ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish darajasi bilan belgilanadi. yevropa, shimoliy amerika, lotin amerikasi, avstraliya va okeaniya kabi yirik mintaqalardagi davlatlarda urbanizatsiya ko‘rsatkichi o‘rtacha hisobda 70 foizdan oshgan (9-jadval). bu borada, ayniqsa, islandiya, buyuk britaniya, belgiya, daniya, niderlandiya, avstraliya, yangi zelandiya, argentina, venesuela kabi shaharlashuv darajasi 90 foizdan yuqori bo‘lgan davlatlar ko‘zga tashlanadi. jahon aholisining 60 foizi va dunyodagi shaharliklarning yarmi yashaydigan osiyo qit’asida urbanizatsiyaning umumiy darajasi birmuncha pastroq, 50 foiz atrofida bo‘lib, o‘sishi davom etmoqda. afrikada esa urbanizatsiya ko‘rsatkichi 40 foizdan sal ko‘proq. lekin har ikkala qit’ada ham yuqori urbanizatsiya-lashgan mamlakatlar bor. jumladan, osiyoda bu borada yaponiya, janubiy koreya, isroil, fors qo‘ltig‘i arab mamlakatlari, tailand, afrikada esa liviya, jazoir, misr, marokash, jar kabi davlatlar ajralib turibdi. 1 2 7 6 8 …
4 / 45
sir doirasi joylashgan davlati bilan chegaralanib qolmasdan, boshqa mamlakat va mintaqalar, ba’zan esa jahonni qamrab olmoqda. bunday shaharlarning aholisi soni bir necha million kishiga teng bo‘lib, yirik transmilliy korporatsiyalar va xalqaro tashkilotlar qarorgohlari, dunyodagi eng yirik port, sanoat korxonalari, bank, moliyaviy jamg‘arma va birjalar joylashganligi bilan boshqa shaharlardan ajralib turadilar. shu toifadagi shaharlarga nisbatan global (yoki jahon) shaharlari atamasi qo‘llaniladi. global shaharlar qatoriga, eng avvalo, nyu-york, london, tokio, shanxay, gonkong, parij, dubay, singapur kabi savdo-moliyaviyva transport salohiyati o‘ta katta shaharlar kiritiladi. nyu-york london tokio shanxay gonkong parij dubay singapur global shaharlar safi borgan sari kengaymoqda, ularning ta’sir doirasi esa barcha qit’a va ularning yirik qismlarini qamrab olishga intilmoqda. urbanizatsiya jarayonlari ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotning ajralmas qismi va ularning bevosita hosilasi bo‘lib, qator muammolarni ham keltirib chiqarmoqda. bu muammolarning qamrovi keng bo‘lib, ekologik, iqtisodiy, ijtimoiy, tibbiy, madaniy, ma’naviy-axloqiy jihatlar bilan tavsiflanadi. bunda ishlab chiqarish atrof-muhitga o‘tkazadigan bosimining kuchayishi, suv ta’minotidagi kamchiliklar, transport tarmoqlariga …
5 / 45
lbiy tomonlarini jadval shaklida daftaringizga yozib chiqing. © foydalanilgan adabiyotlar: sh. m. sharipov, v. n. fedorko, n. i. safarova , v. a. rafiqov– geografiya – o‘rta ta’lim muassasalarining 10-sinfi va o‘rta maxsus,kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik , toshkent, «o‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» davlat ilmiy nashriyoti, 2017/ www.eduportal.uz © internet manbalari: www.wikikpedia.org www.hist-world.com www.artofit.org www.scibook.net www.incomartour.com.ua www.incomartour.com.ua www.warhead.su www.alsamarkand.com www.brewminate.com www.medium.com www.youtoube.com www.americanyawp.com www.quora.com www.pinterest.com www.flickr.com © internet manbalari: www.gettyimages.com www.indivstock.com www.alamy.com www.dreamsite.com www.aa.com.tr www.24minus.ru www.facebook.com www.sers.usda.gov www.eduportal.uz www.asiapacificcurriculum.ca www.discovermagazine.com www.voxchina.org www.bd-halchall.blogspot.com www.tomorrowvn.com www.greentumble.com © internet manbalari: www.lenta.ru www.rg.ru www.ria.ru www.dw.com www.iglus.org www.kun.uz www.gazeta.uz www.m.kun.uz www.urmon.uz www.xabar.uz www.uznature.uz www.neftegaz.ru www.sb.by www.ostest.ru www.opiq.kz www.aniq.uz www.oz.sputniknews-uz.com www.kopilkaurokov.ru © qambarov sirojiddin tomonidan to‘plandi va tartiblandi. xatolari bo‘lishi mumkin, tekshirib ko‘ring. telegram manzil: @география методика t.me/@geography_method image1.jpeg image2.jpeg image3.jpeg image4.jpeg image5.jpeg image6.jpeg image7.jpeg image8.jpeg image9.jpeg image10.jpeg image11.jpeg image19.jpeg image20.jpeg image12.jpeg image13.jpeg image14.jpeg image15.jpeg image16.jpeg image17.jpeg image18.jpeg image21.png image22.jpeg image23.jpeg image24.jpeg image25.jpeg image26.png image27.jpeg image28.jpeg image29.jpeg …

Want to read more?

Download all 45 pages for free via Telegram.

Download full file

About "urbanizatsiya jarayonining global va regional jihatlari"

12-§. tabiatni muhofaza qilishning geografik asoslari 18-§. urbanizatsiya jarayonining global va regional jihatlari ma’lumki, urbanizatsiya (lotincha urb – “shahar”) – bu shaharlar va shahar aholisining o‘sish, shahar turmush tarzining keng tarqalish jarayonidir. shaharlar eng qadimgi davrlarda vujudga kelib, qishloqlar bilan birgalikda aholi manzilgohlarining ikkita asosiy turidan birini tashkil qiladi. shaharlar tarixan ijtimoiy mehnat taqsimoti natijasida paydo bo‘lgan va rivojlangan. qadimgi davrlarda shaharlar hunarmandchilik, savdo-sotiq, ma’muriy boshqaruv, mudofaa ishlari, diniy ibodatxona va ziyoratgohlar negizida vujudga kelgan. tarixdan ma’lumki, bir necha ming yillar avval yer yuzida fiva, bobil (vavilon), ur, afina, rim, iskandariya, karfagen, moxenjo-daro, samarqand (marokand...

This file contains 45 pages in PPTX format (14.6 MB). To download "urbanizatsiya jarayonining global va regional jihatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: urbanizatsiya jarayonining glob… PPTX 45 pages Free download Telegram