diqqat va psixik jarayonlar

DOCX 29 pages 144.9 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 144.9 KB

File type DOCX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

sodda psixik jarayonlar reja: 1. diqqat va uning psixologik xususiyatlari. 2. sezgi haqida umumiy tushuncha. 3. idrok va uning qonuniyatlari. 4. xayol jarayoni haqida tushuncha. 1.1. diqqat va uning psixologik xususiyatlari. odamga har bir daqiqada atrof-muhitdan juda ko’p narsa va hodisalar ta'sir etib turadi. lekin odamga ta'sir etayotgan bu narsa va hodisalarning hammasi bir xil aniqlikda aks ettirilmaydi. ulardan ayrimlari aniq yaqqol aks ettirilsa, boshqa birlari shunchaki juda xira aks ettiriladi, yoki umuman aks ettirilmaydi. bu esa ana shu odamga ta'sir etayotgan narsalarga diqqatning qay darajada qaratilishiga bog’liqdir. demak, diqqatimiz qaratilgan narsa va hodisalar aniq va to’la aks ettiriladi. diqqat tushunchasiga olimlar tomonidan bir qator ta'riflar keltirilganligini ta'idlash mumkin. pashlerning (1998, p. 1) fikricha, “diqqat muammosini o‘rganish psixologlar uchun uzoq yillar davomida muhim ahamiyat kasb etib kelgan” tarixiy manbalardan ma’lumki, “diqqat”ga oid nazariyalar xix asrning oxirlaridan o‘rganila boshlangan. shunday qilib, bixevioristlar diqqatni ichki jarayon deb hisoblaganlar. diqqat tushunchasi 1958 yilda …

2 / 29

kinchidan “eshitamiz”, “ko‘ramiz” deb izohlanadi”. villiam james diqqatning “faol” va “passiv” turlarini ajratgan (1890). faol diqqat individual taraqqiyotning yuksalishini, passiv diqqat tashqi stimulga sust javob berishdir. yantisning (1998, p. 252) fikricha, “stimul – tez va kuchliligiga qarab nazorat qilinadi” olportning fikricha (1993, pp. 203–204): bu haqiqatga o‘xshab ko‘ringani bilan yakka-yu yagona mexanizm emas yoki ichki imkoniyat kauzal atributsiya diqqat fenomeni tafakkurning yoki idrokning asosida shakllanadi. diqqat psixik faoliyatning yo’naltirilishi va shaxs uchun ma'lum ahamiyatga ega bo’lgan ob'ekt ustida to’planishidan iborat bilish jarayonidir. yo’naltirish deganda psixik faoliyatning tanlovchanlik tabiati, ob'ektni ixtiyoriy va beixtiyoriy tanlash tushuniladi. o’quvchi maktabda o’qituvchi gapirayotgan gaplarni eshitib o’tirganda mana shu eshitib o’tirish faoliyatini ongli ravishda tanlab olgan, uning diqqati ongli ravishda qo‘zg’algan shu maqsadga bo’ysundirilgan bo’ladi. o’quvchining biror boshqa narsaga chalg’imasdan o’quv materialining mazmuniga zehn qo’yib o’tirishida uning psixik faoliyatining yo’nalishi ifodalanadi. psixik faoliyatning yo’naltirilishi deganda ana shu tanlashgina tushunilib qolmay, balki ana shu tanlanganni saqlash va …

3 / 29

olish) qilinadi. ikkinchidan, ortiqcha harakatlar to’xtaydi. jiddiy diqqatning xususiyatlaridan biri qimirlamasdan jim turishdir. masalan, auditoriya va teatr zalidagi jimlik diqqat vaqtidagi harakatsizlik natijasi bo’lib, bu jimlik odamlar ma'ruzachini yoki artistni zo’r e'tibor bilan tinglashayotganini anglatadi. uchinchidan, kuchli diqqat paytida kishining nafas olishi sekinlashib va pasayib qoladi. demak, diqqat paytida organizm reseptorlarimiz alohida holatda bo’ladi. ammo bu holat diqqatning faqat tashqi ifodasi bo’libgina qolmay, balki uning ma'lum yo’nalishi va barqarorligini saqlab turuvchi shartlardan biri hamdir. shuning uchun ko’pincha biror ishni bajarishdan avval organizmimizni shu ishga moslab muayyan bir holatda tutib olamiz.[footnoteref:1] [1: michael w. eysenck, mark t. keane cognitive psychology. psychology press usa, 2005 130 bet (mazmunidan foydalanildi)] diqqatning inson psixik faoliyatidagi o‘rnini tushunish uchun predmetlarning qaysi gnuruhga mansub ekanligi aniqlash lozim. shaxsning ko‘rish maydonida joylashgan predmetlar boshqa predmetlargna nisbatan yaqqolroq idrok etiladi. shu tarzda inson ongida ma’lumot shakllanadi: bizning faoliyatimizning mazmuni bizning ongizmizda asosiy e’tiborni talaba qiladi, foliyatimiz doirasida yuz …

4 / 29

ab bo’ladi. chunki har qanday refleks organizmning tashqi ta'sirotga beradigan qonuniy javob reaksiyasidir. diqqatning nerv-fiziologik asosida orientirovka yoki tekshirish deb ataladigan maxsus refleks yotadi. bunday refleksni akademik i.p.pavlov maxsus ibora bilan "bu nima gap refleksi" deb ham ataydi. ana shu refleks odatda organizmga to’satdan birorta yangi narsaning ta'siri yoki haddan tashqari kuchli ta'sirot orqali hosil bo’ladi. orientirovka yoki tekshirish refleksi diqqatning fiziologik asosi hisoblanadi, chunki bu refleks bosh miya yarim sharlarining po’stida kuchli qo‘zg’alish jarayonidan iborat bo’ladi. boshqacha qilib aytganda har bir daqiqada organizmga turli narsalarning ta'siridan hosil bo’lgan qo‘zg’alishlarga nisbatan orientirovka yoki tekshirish refleksi ayni chog’da nisbatan kuchli (ya'ni optimal) qo‘zg’alish manbaini yuzaga keltiradi. bosh miya yarim sharlarining po’stida paydo bo’ladigan kuchli qo‘zg’alish manbai nisbatan uzoqroq saqlanib turadigan mustahkam qo‘zg’alish bo’ladi. ana shu nuqtai- nazardan akademik i.p.pavlov "diqqatning fiziologik asosini bosh miya po’sti qismidagi optimal qo‘zg’alish manbai tashkil qiladi", deb ta'kidlagan. buni biz akademik i.p.pavlovning quyidagi so‘zlaridan ochiq oydin …

5 / 29

ga muvofiq, bosh miya po’stining bir joyida maydonga kelgan qo‘zg’alish jarayonlari bosh miya po’stining boshqa joylarida tormozlanish jarayonlarini yuzaga keltiradi. bosh miya po’stining ayrim bir joyida yuzaga kelgan tormozlanish jarayoni bosh miya po’stining boshqa joylarida kuchli qo‘zg’alish jarayonlarini paydo bo’lishiga olib keladi. ayni shu paytda har bir onida miya po’stida qo‘zg’alish jarayoni uchun optimal, ya'ni nihoyatda qulaylik bilan harakatlanuvchi biror bir kuchli qo‘zg’alish manbai mavjud bo’ladi. "agar bosh suyagiga qarash imkoni bo’lganda, degan edi i.p.pavlov, uning ichidagi miya ko’rinadigan bo’lsa, agar miya yarim sharlarida optimal kuchli qo‘zg’alish uchun eng yaxshi sharoit tug’ilgan nuqtasi miltillab ko’rinadigan bo’lsa, yangi sog’lom bir narsani o’ylab turgan odamning miyasiga qaraganimizda uni miyasini katta yarim sharlarida juda halati jimjimador shakli, surati va hajmi har damda bir o‘zgarib, turlanib, jimir-jimir qilib turgan yoruq narsani u yoqdan bu yoqqa yugurib qimirlab turganini va miya yarim sharining bu yorug’ narsa atrofidagi boshqa yerlarni bir muncha xira tortib turganini ko’rardik". …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "diqqat va psixik jarayonlar"

sodda psixik jarayonlar reja: 1. diqqat va uning psixologik xususiyatlari. 2. sezgi haqida umumiy tushuncha. 3. idrok va uning qonuniyatlari. 4. xayol jarayoni haqida tushuncha. 1.1. diqqat va uning psixologik xususiyatlari. odamga har bir daqiqada atrof-muhitdan juda ko’p narsa va hodisalar ta'sir etib turadi. lekin odamga ta'sir etayotgan bu narsa va hodisalarning hammasi bir xil aniqlikda aks ettirilmaydi. ulardan ayrimlari aniq yaqqol aks ettirilsa, boshqa birlari shunchaki juda xira aks ettiriladi, yoki umuman aks ettirilmaydi. bu esa ana shu odamga ta'sir etayotgan narsalarga diqqatning qay darajada qaratilishiga bog’liqdir. demak, diqqatimiz qaratilgan narsa va hodisalar aniq va to’la aks ettiriladi. diqqat tushunchasiga olimlar tomonidan bir qator ta'riflar keltirilganligini ta'idl...

This file contains 29 pages in DOCX format (144.9 KB). To download "diqqat va psixik jarayonlar", click the Telegram button on the left.

Tags: diqqat va psixik jarayonlar DOCX 29 pages Free download Telegram