binar daraxtlar va algoritmlar

PDF 15 pages 335.5 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 335.5 KB

File type PDF

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

1 o‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti mustaqil ish mavzu: binar daraxtga element qo‘shish, element qo‘shish va qidiruv algoritmlari bajardi: ______________ tekshirdi: ________________ toshkent 2025 2 mundarija kirish asosiy qism 1. binar daraxt haqida umumiy tushuncha 2. binar qidiruv daraxti (bst) 3. element qo‘shish algoritmi 4. element qidirish algoritmi xulosa foydalanilgan adabiyotlar 3 kirish hozirgi kunda axborot texnologiyalari va dasturlash sohasida ma’lumotlarni samarali saqlash, qayta ishlash va tezkor qidiruvni amalga oshirish dolzarb masalalardan biridir. shu jihatdan daraxtsimon ma’lumot tuzilmalari, xususan, binar daraxt (binary tree) alohida o‘rin tutadi. binar daraxt ma’lumotlarni tartibli ko‘rinishda joylashtirish, ularni qo‘shish, qidirish va o‘chirish jarayonlarini sodda hamda samarali tarzda bajarish imkonini beradi. binar daraxtning asosiy afzalligi shundaki, u elementlarni izlash jarayonida qidiruv vaqtini kamaytiradi. odatda oddiy massiv yoki ro‘yxatda qidiruv chiziqli shaklda, ya’ni birma-bir solishtirish orqali amalga oshiriladi. bunda eng yomon holatda barcha elementlarni ko‘rib chiqish talab qilinadi. binar qidiruv …

2 / 15

to‘xtalib o‘tiladi. 4 1. binar daraxt haqida umumiy tushuncha daraxt – bu graf tipidagi maxsus ma’lumotlar tuzilmasi bo‘lib, u tugunlardan (node) tashkil topadi va ular ierarxik tarzda joylashadi. daraxtning eng yuqori qismi ildiz (root) deb ataladi, ildizdan pastga qarab esa farzand (child) tugunlar hosil bo‘ladi. daraxt ko‘plab sohalarda – fayl tizimlari, algoritmlar, sun’iy intellekt, qidiruv mexanizmlari va matematik hisoblashlarda keng qo‘llaniladi. binar daraxt – bu har bir tuguni eng ko‘pi bilan ikki farzandga ega bo‘lishi mumkin bo‘lgan daraxt turidir. u ikkita asosiy qismga bo‘linadi: chap farzand daraxti (left subtree) o‘ng farzand daraxti (right subtree) binar daraxtda har bir tugun quyidagi elementlardan iborat bo‘ladi: qiymat (value/key) – tugunda saqlanadigan ma’lumot. chap ko‘rsatkich (left pointer) – chap farzand tugunga ishora qiladi. o‘ng ko‘rsatkich (right pointer) – o‘ng farzand tugunga ishora qiladi. binar daraxtning asosiy xususiyatlari: har bir tugunning faqat bitta ota (parent) tuguni bo‘ladi (ildiz bundan mustasno). tugunlarning soni cheklanmagan bo‘lsa-da, har …

3 / 15

diruv tizimlari: tezkor qidiruv uchun binar qidiruv daraxti ishlatiladi. ma’lumotlar bazasi: indekslash jarayonida daraxtlardan foydalaniladi. fayl tizimlari: papka va fayllarni daraxtsimon tuzilmada saqlash. algoritmlar: tartiblash (sorting), qidiruv (searching) va tahlil (parsing) masalalarida. sun’iy intellekt: qaror qabul qilish daraxtlari (decision tree) orqali prognozlash va tahlil. xulosa qilib aytganda, binar daraxt – bu murakkab ma’lumotlarni samarali boshqarish va ulardan tezkor foydalanish imkonini beruvchi eng muhim ma’lumot tuzilmalaridan biridir. u algoritmlar nazariyasi va dasturlash amaliyotida o‘zining keng qo‘llanilishi bilan alohida ahamiyat kasb etadi. 6 2. binar qidiruv daraxti (bst) binar qidiruv daraxti (binary search tree – bst) – bu ma’lumotlarni tartibli joylashtirish, tezkor qidiruv, qo‘shish va o‘chirish amallarini bajarishga imkon beradigan maxsus binar daraxt turidir. oddiy binar daraxtdan farqli o‘laroq, bst ma’lum qoidalarga asoslanadi, ya’ni har bir tugun uchun chap qismdagi elementlar kichikroq, o‘ng qismdagi elementlar esa kattaroq qiymatlarga ega bo‘ladi. shu oddiy qoida tufayli bst algoritmlarda va amaliy dasturlashda keng qo‘llanadi. bst …

4 / 15

o(log n) da bajariladi. ❖ o‘chirish amali: elementni o‘chirish bst qoidasini buzmasdan bajariladi. ❖ moslashuvchanlik: bst turli sohalarda – indekslash, qidiruv mexanizmlari, sintaksis daraxtlari, qaror qabul qilish tizimlari va boshqalarda qo‘llaniladi. bst ning kamchiliklari: ✓ agar daraxt balanslanmagan bo‘lsa (masalan, elementlar o‘suvchi yoki kamayuvchi tartibda ketma-ket kiritilsa), u chiziqli ro‘yxat shaklini oladi. bunday holatda qidiruv va qo‘shish jarayonlari o(n) bo‘lib qoladi. 7 ✓ shu sababli amaliyotda bstning balanslangan turlari – avl daraxtlari, qizil- qora daraxtlar (red-black trees), splay tree kabi strukturalar qo‘llaniladi. bst da bajariladigan asosiy amallar: ✓ element qo‘shish (insertion) ➢ daraxt bo‘sh bo‘lsa – yangi tugun ildiz bo‘ladi. ➢ qo‘shilayotgan element ildizdan kichik bo‘lsa – chap qismga o‘tadi. ➢ katta bo‘lsa – o‘ng qismga o‘tadi. ➢ bu jarayon rekursiv yoki iterativ usulda bajariladi. ✓ element qidirish (search) ➢ ildizdan boshlanadi. ➢ agar kerakli qiymat ildizga teng bo‘lsa – qidiruv tugaydi. ➢ agar qiymat kichik bo‘lsa – chap qismda …

5 / 15

boriladi, u yerdan chapga o‘tib, 17 topiladi. ❖ yangi element qo‘shish (masalan, 11) → 15 (chap) → 10 (o‘ng) → 12 (chap) → 11 joylashtiriladi. ❖ element o‘chirish (masalan, 10) → 10 ni o‘chirishda uning ikki farzandi bo‘lgani uchun o‘rniga 12 qo‘yiladi. bst amaliy qo‘llanishi: ➢ ma’lumotlar bazalari: indekslash va tezkor qidiruvda. ➢ fayl tizimlari: fayllarni tezkor izlashda. ➢ kompilyatorlar: sintaksis daraxtlarini yaratishda. ➢ sun’iy intellekt: qaror daraxtlarini qurishda. ➢ tartiblash algoritmlari: ma’lumotlarni tartib bilan saqlash va chiqarishda. shunday qilib, binar qidiruv daraxti nafaqat nazariy jihatdan muhim, balki amaliy dasturlashda ham juda keng qo‘llaniladigan ma’lumot tuzilmasidir. 9 3. element qo‘shish algoritmi binar qidiruv daraxtida (bst) yangi element qo‘shish jarayoni daraxtning asosiy qoidasiga asoslanadi: ➢ chap tomonda har doim kichik elementlar, ➢ o‘ng tomonda esa katta elementlar joylashadi. shu sababli element qo‘shish jarayoni oddiy, ammo tartibli bosqichlarda amalga oshiriladi. element qo‘shish algoritmi bosqichlari: ✓ agar daraxt bo‘sh bo‘lsa, yangi tugun ildiz …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "binar daraxtlar va algoritmlar"

1 o‘zbekiston respublikasi raqamli texnologiyalar vazirligi muhammad al-xorazmiy nomidagi toshkent axborot texnologiyalari universiteti mustaqil ish mavzu: binar daraxtga element qo‘shish, element qo‘shish va qidiruv algoritmlari bajardi: ______________ tekshirdi: ________________ toshkent 2025 2 mundarija kirish asosiy qism 1. binar daraxt haqida umumiy tushuncha 2. binar qidiruv daraxti (bst) 3. element qo‘shish algoritmi 4. element qidirish algoritmi xulosa foydalanilgan adabiyotlar 3 kirish hozirgi kunda axborot texnologiyalari va dasturlash sohasida ma’lumotlarni samarali saqlash, qayta ishlash va tezkor qidiruvni amalga oshirish dolzarb masalalardan biridir. shu jihatdan daraxtsimon ma’lumot tuzilmalari, xususan, binar daraxt (binary tree) alohida o‘rin tutadi. binar daraxt ma’lumotl...

This file contains 15 pages in PDF format (335.5 KB). To download "binar daraxtlar va algoritmlar", click the Telegram button on the left.

Tags: binar daraxtlar va algoritmlar PDF 15 pages Free download Telegram