sun’iy intellektning rivojlanish tarixi

DOC 22 pages 543.5 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 543.5 KB

File type DOC

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

9-mavzu. raqamli iqtisodiyotda neyrotexnologiyalar va sun’iy intellekt reja: 9.1. sun’iy intellektning rivojlanish tarixi. neyrotarmoqning xususiyatlari 9.2. mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishida intellektual kapital 9.3. intellektual resurslarni nshakllantirish va foydalanish muammolari o‘quv maqsadi: sun’iy intellektning rivojlanish tarixi va intellektual reruslardan samarali foydalanish mexanizmlarni o‘rganishga doir nazariy bilimlarni shakllantirishdan iborat tayanch iboralar: sun’iy intellekt, neyrotexnologiyalar, intellektual kapital, neyrotarmoq, intellektual resurs. 9.1. sun’iy intellektning rivojlanish tarixi. neyrotarmoqning xususiyatlari sun’iy intellekt haqidagi tasavvur va bu sohadagi izlanishlar — «aqliy mashinalar» ishlab chiqarishga ilmiy yondoshish birinchi bo‘lib stanford universitetining (aqsh) professori djon makkarti tashabbusi asosida 1956 yili tashkil topgan ilmiy to’garakda paydo bo‘ldi. «intellekt» so‘zi lotincha «intellectus» so‘zidan kelib chikkan bo‘lib, u bilish (aniqlash), tushunish yoki faxmlash (aql) ma’nosini beradi.ingliz tilida “artificial intelligence” atamasi “mantiqiy mulohaza qilish qobiliyati” yoki “sun’iy aql” tushunchasida qo‘llaniladi. sun’iy intellektning ko‘plab ta’riflari orasida quyidagilarda to‘xtalib o‘tamiz: · inson faoliyatining intellektual turlarini (o‘yinlar, naqshlarni aniqlash, tahliliy faoliyat va boshqalar) matematik, dasturiy yoki apparat …

2 / 22

ustaqil o‘rganish va quyilgan muammolarni hal qilish uchun olingan bilimlardan foydalanish qobiliyati. sun’iy intellektli tizimlarga: axborot-kidiruv tizimlari (savol-javob tizimlari), xisob-mantiq tizimlari va ekspert tizimlari kiradi. xar qanday intellektual tizim, uning qayerda qo’llanishiga borlik bo‘lmagan holda, odam-mashina tizimidir. mashina sifatida exm ishlatiladi. tizimning vazifasi — oxirgi foydalanuvchiga u yoki bu masalani yechishda uning kasbi faoliyati doirasida malakali mutaxassis (ekspert) larning yillar davomida orttirgan bilimlaridan foydalanish uchun imkoniyat yaratishdan iborat. buning uchun exm tarkibiga bilimlar manbai va intellektual interfeys kirishi kerak. bilimlar manbaida xarakterli bo‘lgan masalalarni yechish usullari haqidagi axborotlar saqlanadi. intellektual interfeys masalani yechish jarayonida oxirgi foydalanuvchi va tizim o‘rtasidagi o‘zaro munosabatni (xarakatni, ishlashni) ta’minlaydigan so’nggi foydalanuvchining xamma vositalarini o’z ichiga oladi. muammoni xal qilishga qaratilgan, oxirgi yillarda yaratilgan ekspert tizimlarining taxlili shuni ko’rsatadiki, yaratuvchilarning asosiy kuch-g’ayrati, sanoat va konstruktor-texnologik korxonalarda samarali qo’llanuvchi sistemalar yaratishga karatilgan. sun’iy intellekt haqida birinchi marta 1950-yillarda fikr yurita boshlandi, ya’ni axborot texnologiyalar sohasidagi yutuqlardan so‘ng …

3 / 22

2018 yilda iqtisodiy hamkorlik va rivojlanish tashkiloti sun’iy intellekt bo‘yicha tavsiyanomani ishlab chiqishni boshladi. bugungi kunda yirik kompaniyalar sun’iy intellekt tizimlarini rivojlantirishga turli xil yondashuvlarni qo‘llashmoqda. odatda, ushbu ishlanmalar quyidagi yo‘nalishlarda amalga oshiriladi: masalan, mijozlarning yuzlarini tanib olish, mijozlar ehtiyojlarini tahlil qilish va individual takliflarni yaratish; xavfsizlik tizimlari (kiber firibgarlikni aniqlash, jinoyatchilik yo‘llari bilan topilgan pullarni legallashtirish); moliya bozorlaridagi savdo tizimlari. neyron to‘rlar. ma’lumki inson miyasi katta xajmdagi axborotni tez qayta ishlay oladi. bunga sabab millionlab miya nerv xujayralari - neyronlarning parallel ishlashidir. sun’iy neyronlarning g‘oyaviy asosi xam biologik neyron xujayralari xisoblanadi. neyron deyilganda sun’iy neyron aniqrog‘i, kompyuter dasturini nazarda tutiladi.bugun neyron to‘rlar o‘ta chuqur o‘rganilmagan bo‘lishiga qaramasdan quyidagisohalarga qo‘llanilib ijobiy natijalarga erishilmoqda: · biznes – neyron to‘rlarning bu sohaga tadbiqi 1984 yilda adaptiv kanal ekvalayzeri yaratilishi bilan boshlandi. bu qurilma juda sodda bo‘lib, bitta neyrondan tashkil topgan. u uzoq masofadagi telefon liniyalarida ovozni stabillashtirib sifatini oshirganligi sababli katta iqtisodiy …

4 / 22

hda, shoshilinch yordam xonalarini tekshirishda; · robototexnika – traektoriya qurishda, xarakatni boshqarishda, manipulyatorlarni boshqarishda, tasvir analizi va ko‘rishda, shakllar va figuralarni tanishda, ovoz analizi va sintezida; · transport – marshrutlarni optimal loyixalashda, vaqt jadvallarini rejalashtirishda, yuk mashinalari tormoz sistemalarining analizida; · avtomobil – avtomatik boshqarish tizimlarida, avtomatik xarita tizimlarida, kafolat bilan bog‘liq ishlar tekshiruvida; · kosmos – yuqori samarali avtopilotlar yaratishda, uchish traektoriyasi immitatsiyasi tizimlarida, uchar jismlarni boshqarish tizimlarida, uchar jismlarining kamchilik va buzuqliklarini topish va bartaraf qilishda; · mudofaa – tovush, radar, infraqizil signallarni taxlil qilishda, axborotlarni umumlashtirishda, avtomatik qurilmalarni boshqarishda; telekommunikatsiya – tasvir va ovozni zichlash, shifrlash va boshqacha qayta ishlash jarayonlarida, avtomatlashtirilgan axboratlashtirishda, turli tillarga sinxron tarjima tizimlarida va xokazolarda. neyron to‘rlarning afzalliklarini va mavjud kompyuter dastur paketlarining qulaylik va samaradorligini xisobga olib uni innovatsiya jarayonlarida qo‘llash istiqbolli ekanligini xulosa qilish qiyin emas. 9.2. mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishida intellektual kapital intellektual kapital nazariyasiga rossiyalik tadqiqotchilar ham munosib hissa …

5 / 22

rib chiqadi. leontevning fikriga ko‘ra, intellektual kapitalning asosiy funksiyalaridan biri «o‘z navbatida, korxona uchun zarur bo‘lgan, uning yuqori samarali xo‘jalik faoliyatini ta’minlaydigan bilimlar, narsalar va munosabatlar tizimini shakllantirish va amalga oshirish hisobiga foyda massasining o‘sishini tezlashtirish muhim ahamiyat kasb etadi». b.c.efremovning hisoblashicha, intellektual kapital bu – tashkilot ega bo‘lgan, oshkora, bir ma’noli va oson etkaziladigan shakldagi bilimlardir. intellektual kapitalning asosiy tarkibiy qismi – bilimlar mavjudligi bu tushunchaning ko‘plab talqinlari mohiyatini belgilab beradi. odamlar va ular ega bo‘lgan bilimlar, nomoddiy aktivlar va kadrlarning o‘sib borayotgan professional chuqur bilimga egaligi tobora ko‘proq rivojlanishning asosiy resurslariga aylanib bormoqda. boshqaruvdagi o‘zgarishlarning katta qismi kapitalga yo‘naltirilgan o‘tmishdan bilimlarga yo‘naltirilgan kelajakka harakatlanish bilan belgilanishini tushunib etish tobora ko‘proq kelishi tasodifan emas. bu haqida bilimlar iqtisodiyotini shakllantiradigan asosiy omillar haqida zamonaviy tasavvurlar guvohlik beradi: · bilimlardan samarali foydalanish, ishlab chiqarishni rivojlantirishdan manfaatdorlikni ta’minlaydigan iqtisodiy va institutsional rejim. bilimlar yaratish, ko‘rib chiqish va foydalanishga yo‘naltirilgan xodimlarning ko‘nikmaga ega …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sun’iy intellektning rivojlanish tarixi"

9-mavzu. raqamli iqtisodiyotda neyrotexnologiyalar va sun’iy intellekt reja: 9.1. sun’iy intellektning rivojlanish tarixi. neyrotarmoqning xususiyatlari 9.2. mamlakatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishida intellektual kapital 9.3. intellektual resurslarni nshakllantirish va foydalanish muammolari o‘quv maqsadi: sun’iy intellektning rivojlanish tarixi va intellektual reruslardan samarali foydalanish mexanizmlarni o‘rganishga doir nazariy bilimlarni shakllantirishdan iborat tayanch iboralar: sun’iy intellekt, neyrotexnologiyalar, intellektual kapital, neyrotarmoq, intellektual resurs. 9.1. sun’iy intellektning rivojlanish tarixi. neyrotarmoqning xususiyatlari sun’iy intellekt haqidagi tasavvur va bu sohadagi izlanishlar — «aqliy mashinalar» ishlab chiqarishga ilmiy yondoshish birinchi bo‘lib...

This file contains 22 pages in DOC format (543.5 KB). To download "sun’iy intellektning rivojlanish tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: sun’iy intellektning rivojlanis… DOC 22 pages Free download Telegram