noklassik ontologiyaning yo‘nalishlari va mohiyati bo‘yicha esse

DOCX 21 pages 36.1 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 36.1 KB

File type DOCX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

mavzu: noklassik ontologiyaning yo‘nalishlari va mohiyati bo‘yicha esse tayyorlash. (m.xaydeggerning “borliq va vaqt” asari asosida). reja: 1. ontologiya haqida umumiy tushuncha 2. noklassik borliq 3. noklassik falsafaning asosiy tamoyillari va yo'nalishlari ontologiya (yun. ontos — borliq va ... logiya) — falsafa boʻlimi, borliq haqidagi taʼlimot. borliqning umumiy asoslari, prinsiplari, uning shakllari va qonuniyatlarini tekshiradi. "ontologiya" terminini nemis faylasufi r. goklenius fanga 1613-yil kiritgan, x. volf (1679—1754) oʻz dareligida qoʻllagan boʻlsada, dastlab yunon faylasuflari uning turli talqinlarini bayon etganlar. ular o.ni haqiqiy borliqni nohaqiqiy mavjudlikdan ajratib oluvchi borliq haqidagi taʼlimot, deb hisoblashgan. eleya maktabi namoyandalari hissiy dunyoning aldamchi koʻrinishini haqiqiy borliqqa qaramaqarshi qoʻyib, o.ni mangu oʻzgarmas, yagona, sof borliq haqidagi taʼlimot sifatida qoʻllashgan. milet maktabi vakillari va ioniya faylasuflari dastlabki borliqning sifatiy talqini haqida bosh qotirishgan. ulardan borliqning boshlanishida yotuvchi bunday asosni empedokl "stixiya", demokrit "atomlar", anaksimandr "apeyron", anaksagor "urugʻ" deb atagan. platon gʻoyalar o.sini, aristotel empirizm o.sini yaratdi. oʻrta ayerlar …

2 / 21

r majmui yotadi, deb hisoblaydi. hozirgi zamon falsafasida o.ning mazmuni yanada boyigan. bu borliq haqidagi tasavvurlarning rivojlanishi bilan bogʻlangandir. maʼlumki, borliqni mexanistik, metafizik va materialistik talqin etishda u moddiylik bilan, aktual mavjudlik bilan, reallik bilan aynanlashtirib qoʻyilgan edi. borliqaslida barcha narsa va hodisalarni, ilgari mavjud boʻlgan, hozir mavjud boʻlib turgan va kelajakda mavjud boʻladigan realliklarni, moddiylik va maʼnaviylikni, modda va gʻoyani ham oʻziga qamrab oladi. faylasuflar qadim zamonlardan buyon «borliq» va «yo’qlik» haqida bahs yuritishgan. ular borliqning vujudga kelishi, mohiyati, xususiyatlari va shakllari haqida ko’plab asarlar yozishgan. xo’sh, borliq nima? bu savol bir qarashda juda oddiy ko’ringani bilan unga shu choqqacha barcha kishilarni birday qanoatlantiradigan javob topilgani yo’q. bu holat borliqqa turlicha nuqtai nazarlardan qarashlarning mavjudligi bilan izohlanadi. masalan, ayrim faylasuflar borliqni moddiylik, moddiy jismlar bilan bog’lab tushuntirishadi. ularning nuqtai nazarlaricha, borliq – ob’ektiv realliknigina qamrab oluvchi tushunchadir. u holda fikr, inson tafakkuri, o’y-xayollarimiz borliq tushunchasidan chetda qolar ekanda, degan …

3 / 21

kontseptsiyalar. tarixdan ma’lumki, faylasuflar borliq haqida turlicha g’oyalarni ilgari surishgan. markaziy osiyo tuprog’ida vujudga kelgan zardo’shtiylik ta’limotida borliq quyosh va olovning hosilasidir, alangalanib turgan olov borliqning asosiy mohiyatini tashkil etadi, deb hisoblangan. chunki bu g’oya bo’yicha, har qanday o’zgarish va harakatning asosida olov yotadi va u borliqqa mavjudlik baxsh etadi. qadimgi yunon faylasufi suqrot borliqni bilim bilan qiyoslaydi va uningcha, biror narsa, biz uni bilsakkina bor bo’ladi, insonning bilimi qancha keng bo’lsa, u shuncha keng borliqni qamrab oladi, deb hisoblaydi. qadimgi dunyoning atomist olimi demokrit borliq atomlar majmuasidan iborat deb tushuntirgan. uning fikricha, borliqning mohiyati uning mavjudligidadir. mavjud bo’lmagan narsa yo’qlikdir. islom ta’limotida esa borliq bu ilohiy voqelikdir. ya’ni u olloh yaratgan mavjudlikdir. bu borada vahdati vujud va vahdati mavjud ta’limotlari bo’lgan. islom diniga mansub mutafakkirlar borliq haqidagi ta’limotni har taraflama rivojlantirganlar. masalan, forobiy fikricha, ilk borliq azaliy ollohning o’zidir. beruniy fikricha, borliq shunday umumiylikki, u hamma narsaning asosida yotadi, …

4 / 21

adigan olamlarni, moddiylik va ma’naviylikni, o’tmish va kelajakni, o’limni va hayotni, ruh va jismni qamrab oluvchi umumiy tushunchadir. borliq va mavjudlik. atrofimizdagi odam, olam, tabiat, jamiyat, tafakkur, g’oyalar, o’y-xayollarimiz barchasi birday mavjuddir, ular turli tarzda va shakllarda namoyon bo’lib, hammasi mavjudlik belgisi ostida umumlashib, borliq tushunchasiga kiradi. materialistik mazmundagi borliq tushunchasi ta’rifiga faqat ob’ektiv real olam, ongdan tashqaridagi, unga bog’liq bo’lmagan jismoniy mohiyatga ega bo’lgan narsalargina kiritiladi. borliqning ideal, virtual, potentsial, abstrakt, ma’naviy shakllari bu ta’rifdan tashqarida qoladi. aslida esa, borliq kategoriyasi umumiy abstraktsiya bo’lib, mavjudlik belgisi bilan barcha narsa va hodisalarni o’ziga qamrab oluvchi o’ta keng tushunchadir. u o’ziga nafaqat ob’ektiv reallikni, balki sub’ektiv reallikni ham qamrab oladi. borliq mavjudlik va reallik tushunchalariga qaraganda ham kengroq tushunchadir. mavjudlik — borliqning hozirgi paytda namoyon bo’lib turgan qismi bo’lib, o’tgan va mavjud bo’ladigan narsa va hodisalar ham borliq tushunchasiga kiradi. reallik esa, mavjudlikning hammaga ayon bo’lgan, ular tomonidan tan olingan qismi. …

5 / 21

a uchraydi: - inson borlig’i (insonning narsalar olamidagi borlig’i va odamning o’ziga xos bo’lgan insoniy borlig’i); - ma’naviy borliq (individuallashgan va ob’ektivlashgan ma’naviy borliq); - sotsial borliq (ayrim odamning tarixiy jarayondagi borlig’i va jamiyat borlig’i), u ijtimoiy borliq ham deb ataladi. borliqning moddiy shakli materiya o’ziga barcha jismlarni, hodisalarni, jarayonlarni va ularning xususiyatlarini qamrab oladi. bundan tashqari u tafakkurni ham, olamda mavjud bo’lgan barcha aloqadorliklarni va munosabatlarni ham qamrab oluvchi umumiy falsafiy tushunchadir. borliqning moddiy shakliga xos umumiylikni axtarishning bir yo’nalishi moddiy olamning asosida yotuvchi umumiy mohiyatni axtarish yo’li bo’lib, yuqorida qayd etganimizdek, substantsiyani aniqlash yo’lidir. ikkinchi yo’l esa — moddiy olamning asosiy tarkibiga kiruvchi «qurilish elementlarini»- substratni axtarish yo’li. uchinchi yo’l — hamma narsaning vujudga keltiruvchi bosh sababchisini, ota moddani, ya’ni pramateriyani axtarish yo’li. mana shu yo’l haqida maxsus to’xtab o’taylik. olamning substantsiyasini axtarishning bu usuli go’yoki meva iste’mol qilayotgan kishi, uning kelib chiqishini axtarib, dastlab daraxtga, so’ngra uning …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "noklassik ontologiyaning yo‘nalishlari va mohiyati bo‘yicha esse"

mavzu: noklassik ontologiyaning yo‘nalishlari va mohiyati bo‘yicha esse tayyorlash. (m.xaydeggerning “borliq va vaqt” asari asosida). reja: 1. ontologiya haqida umumiy tushuncha 2. noklassik borliq 3. noklassik falsafaning asosiy tamoyillari va yo'nalishlari ontologiya (yun. ontos — borliq va ... logiya) — falsafa boʻlimi, borliq haqidagi taʼlimot. borliqning umumiy asoslari, prinsiplari, uning shakllari va qonuniyatlarini tekshiradi. "ontologiya" terminini nemis faylasufi r. goklenius fanga 1613-yil kiritgan, x. volf (1679—1754) oʻz dareligida qoʻllagan boʻlsada, dastlab yunon faylasuflari uning turli talqinlarini bayon etganlar. ular o.ni haqiqiy borliqni nohaqiqiy mavjudlikdan ajratib oluvchi borliq haqidagi taʼlimot, deb hisoblashgan. eleya maktabi namoyandalari hissiy dunyoning aldamc...

This file contains 21 pages in DOCX format (36.1 KB). To download "noklassik ontologiyaning yo‘nalishlari va mohiyati bo‘yicha esse", click the Telegram button on the left.

Tags: noklassik ontologiyaning yo‘nal… DOCX 21 pages Free download Telegram