atomning tushunchasi

PPTX 13 pages 3.6 MB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.6 MB

File type PPTX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

презентация powerpoint andijon davlat universiteti fizika va texnika fakulteti fizika yo`nalishi 3-kurs 1-guruh talabasi abdulboqiyev uyg’unbek ning atom yadrosi va elementar zarralar fizikasi fanidan mustaqil ishi atom tushunchasi qadimgi davrlardan beri mavjud boʻlsa-da, uning ilmiy asoslari 19–20-asrlarda rivojlandi. atomning "kashf qilinishi" bir necha bosqichlarda sodir boʻlgan: 1. qadimgi atomistik gʻoyalar (mil.av. 5–4-asrlar) - demokrit (yunon faylasufi, mil.av. 460–370) birinchi boʻlib "atom" (yunoncha atomos– "boʻlinmas") tushunchasini ilgari surdi. - uning fikricha, barcha moddalar cheksiz kichik va boʻlinmas zarralardan tashkil topgan. 2. 19-asrda atom nazariyasining qayta tiklanishi a. john dalton (1803–1808) - zamonaviy atom nazariyasining asoschisi hisoblanadi. - daltonning asosiy qonunlari: 1. har bir element bir xil atomlardan tashkil topgan. 2. atomlar kimyoviy reaksiyalarda oʻzgarmaydi. 3. birikmalar atomlarning maʼlum nisbatda birlashishidan hosil boʻladi. b.dmitriy mendeleyev (1869) - periodik jadvalni yaratdi va atomlarning tartib raqami (proton soni) ularning xossalarini belgilashini koʻrsatdi. 3. atomning ichki tuzilishini kashf qilish (20-asr boshlari) atom nihoyat "boʻlinmas" emasligi …

2 / 13

tushuntirdi. d. chadwick (1932) – neytronning kashf qilinishi - yadroda neytral zarralar (neytronlar) borligi isbotlandi. 4. zamonaviy atom nazariyasi (kvant mexanikasi) - shrödinger, heisenberg, dirac (1920–30-yillar): - elektronlar "toʻlqin-zarra" dualizmi bilan harakatlanadi. - elektron bulutlari modeli (orbital tushunchasi). xulosa: atom qachon kashf qilingan? - gʻoya sifatida: mil.av. 5-asrda (demokrit). - ilmiy nazariya sifatida: 1803–1808 (dalton). - tuzilishi boʻyicha: - 1897 – elektron (thomson), - 1911 – yadro (rutherford), - 1932 – neytron (chadwick). atom yadrosining tuzilishi atom yadrosi atomning markazida joylashgan va atomning deyarli barcha massasini tashkil etadi. atom yadrosi protonlar (musbat zaryadli) va neytronlardan (zaryadsiz) iborat bo‘ladi. yadroda bo‘lgan kuchlar orqali nuklonlar (protonlar va neytronlar) bir-biriga bog‘lanadi. 1. proton va neytronlar (nuklonlar) proton (p⁺) — musbat zaryadga ega (zaryadi +1e), massasi taxminan 1.67 × 10⁻²⁷ kg. neytron (n⁰) — zaryadsiz, lekin massasi protonnikiga juda yaqin. protonlar soni atomning atom raqami (z) ni aniqlaydi — ya'ni u qanday element ekanini …

3 / 13

— uning umumiy zaryadi nol degani, ya’ni ichidagi protonlar va elektronlar soni teng. tomchi moduli bu modelni birinchi bo‘lib nils bor va jon archibald wheeler taklif qilishgan. asosiy g‘oya: atom yadrosi o‘zini suyuqlik tomchisidek tutadi. yadro ichidagi nuklonlar (proton va neytronlar) bir-biriga tortishish kuchlari bilan bog‘langan, xuddi tomchidagi molekulalar kabi. model asosida tushuntiriladigan xususiyatlar: 1. yadro birligi: proton va neytronlar bir butun massaga ega bo‘lgan tomchi kabi harakat qiladi. 2. yadro barqarorligi: ichki kuchlar tomchi yuzasidagi kuchlarga o‘xshash harakat qiladi. agar tashqi ta’sir kuchli bo‘lsa, yadro bo‘linib ketishi mumkin (yadro fissioni). 3. energiya bog‘liqligi: bu model asosida bog‘lanish energiyasi (binding energy) formulasi ishlab chiqilgan. 4. yadro reaktsiyalari: ayniqsa, yadro parchalanishi (fission) jarayonini tushuntirishda bu model samarali bog‘lanish energiyasi formulasi (yarim tajribaviy massa formulasi) model quyidagi besh asosiy omilga asoslanadi: 1. hajm energiyasi – yadroning hajmiga bog‘liq energiya 2. yuza energiyasi – tomchining yuzasidagi kuchlar 3. kulon energiyasi – protonlar orasidagi …

4 / 13

va energiyasi tushuntiriladi. suyuq tomchi modeli va qobiq modeli yadroning fizik xususiyatlarini tushunishga yordam beradi. bu bilimlar yadroviy energetika, tibbiyot, astrofizika va boshqa ko‘plab sohalarda qo‘llaniladi. shunday qilib, atom yadrosining tuzilishini o‘rganish bizga mikrodunyo sirlarini ochib berishga, tabiatning chuqur qonuniyatlarini tushunishga va zamonaviy texnologiyalarning asosini yaratishga xizmat qiladi.losa foydalanilgan adabiyotar 1. krane, kenneth s. – introductory nuclear physics yadro fizikasi asoslarini chuqur tushuntiradi, talabalar va o‘qituvchilar uchun juda foydali manba. 2enge, harold a. – introduction to nuclear physics yadro kuchlari, yadro modellari va zarracha fizikasi haqida aniq va soddalashgan tushunchalar beradi. 3. burcham, w.e. & jobes, m. – nuclear and particle physics yadro va zarracha fizikasi integratsiyasini tushuntiradi. 4. clement j. – modern nuclear chemistry yadroviy kimyo va fizikani birlashtiruvchi mukammal darslik. 5. shultis, j.k. & faw, r.e. – fundamentals of nuclear science and engineering yadro energiyasi, radiatsiya xavfsizligi va reaktorlar haqida. 6. greiner, walter – nuclear models qobiq modeli, …

5 / 13

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "atomning tushunchasi"

презентация powerpoint andijon davlat universiteti fizika va texnika fakulteti fizika yo`nalishi 3-kurs 1-guruh talabasi abdulboqiyev uyg’unbek ning atom yadrosi va elementar zarralar fizikasi fanidan mustaqil ishi atom tushunchasi qadimgi davrlardan beri mavjud boʻlsa-da, uning ilmiy asoslari 19–20-asrlarda rivojlandi. atomning "kashf qilinishi" bir necha bosqichlarda sodir boʻlgan: 1. qadimgi atomistik gʻoyalar (mil.av. 5–4-asrlar) - demokrit (yunon faylasufi, mil.av. 460–370) birinchi boʻlib "atom" (yunoncha atomos– "boʻlinmas") tushunchasini ilgari surdi. - uning fikricha, barcha moddalar cheksiz kichik va boʻlinmas zarralardan tashkil topgan. 2. 19-asrda atom nazariyasining qayta tiklanishi a. john dalton (1803–1808) - zamonaviy atom nazariyasining asoschisi hisoblanadi. - daltonning ...

This file contains 13 pages in PPTX format (3.6 MB). To download "atomning tushunchasi", click the Telegram button on the left.

Tags: atomning tushunchasi PPTX 13 pages Free download Telegram