no‘xat qo‘ng‘izi (bruchus pisorum l.)

DOCX 5 pages 55.1 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 55.1 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

7-mavzu: dukkakli don ekinlari zararkunandalari va ularga qarshi kurash choralari. (2 soat) reja: 1.dukkakli don ekinlari zararkunandalari haqida ma’lumot. 2.maxsar biti. 3.kunjut qo’ng’izi. tayanch so’zlar. no‘xat qo‘ng‘izi, dumli ko‘k kapalak, qo‘ng‘iz, lichinka,g‘umbak,zararlangan don, zararlangan dukkak. no‘xat qo‘ng‘izi (bruchus pisorum l.) (bruchidae — donho‘rlar oilasi, coleoptera — qattiqqanotlilar turkumi.) bu qo‘ng‘iz no‘xat doni — urug‘i ichidagi moddani kemirib yeyish bilan zarar yetkazadi. masalan, qamashida no‘xat ekini urug‘ining 5% dan ziyodroq qismi nobud bo‘lganligi aniqlangan. shikastlangan donning unish darajasi 75% gacha pasayadi va no‘xat qo‘ng‘izining chiqindilari bilan ifloslangan don iste’molga yaramaydi. bu qo‘ng‘iz o‘rta osiyodan tashqari, qozog‘istonda, butun yevropada, uzoq shimoldan tashqari (bu qo‘ng‘izning tarqalish doirasi shimoliy kenglikning 52° igacha yetadi), uzoq sharq, shimoliy afrika, yaponiya va hindiston, shimoliy va markaziy amerikada no‘xat ekinlarini zararlashi mumkin. qo‘ng‘izning bo‘yi 4 — 5 mm, kallasi orqasining old qismi tagiga tomon bukilib turadi; tanasi deyarli to‘rtburchak shaklda. ko‘kragining old qismi yonlarida bittadan tishcha bor, bu …

2 / 5

i ichida qishlaydi. bahorda havo harorati kamida 20°c bo‘lganda qo‘ng‘izlar no‘xatni kemirib teshib, tashqariga chiqadi. keyin no‘xat ekinini qidirib, 3 km masofagacha uchib boradi. ular no‘xat gullayot- ganda tushadi. gullar changi va gultoj barglari bilan oziqlanadi, agar ularni yemasa, urchimaydi. 3-rasm. no’xat donxo’ri. 1 — qo‘ng‘iz, 2—birinchi yoshdagi lichinkasi, 3—birinchi po‘st tashlagandan keyingi lichinkasi, 4—g‘umbagi, 5—zararlangan don, 6—zararlangan dukkak urg‘ochi qo‘ng‘iz no‘xatning yosh no‘xat mevasiga o‘z tanasidan chiqargan va tez qurib qoladigan suyuq tomchi ustiga tuxum qo‘yadi. tuxum qo‘yish davri taxminan 2 hafta davom etadi. bitta urg‘ochi qo‘ng‘iz o‘rta hisobda 130 ta, ko‘pi bilan 730 ta tuxum qo‘yadi. tuxumdan chiqqan lichinkalar no‘xat meva ichiga kirib, avval undagi no‘xat pallasining to‘qimalari bilan oziqlanadi, so‘ngra no‘xat doni ichiga kiradi. har bir no‘xat doniga faqat bitta lichinka joylashib, uning ichidagi moddalarning ko‘p qismini yeydi, ba’zan murtakka tegmaydi; shu sababli bunday no‘xatning unish xossasi ko‘pincha saqlanib qoladi. lichinka yoz oxiri yoki kuzda no‘xat doni …

3 / 5

va moshni, ba’zan esa no‘xatni va yovvoyi no‘xatni zararlaydi. ular gul ichiga kirib, changchi va urug‘chini, shuningdek, g‘unchani kemiradi, qo‘zoqlar ichiga o‘tib, ularni nobud qiladi.o‘rta osiyo, kavkazorti va qrimda, rossiyaning yevropa qismidagi janubiy tumanlar, o‘rta dengizning sharqiy qismi hamda yaponiyada uchraydi. kapalakning qanotlari yozilganida qulochi 3 sm keladi; rangi ko‘kimtir-qo‘ng‘ir. keyingi qanotlarining oxirgi cheti yonida ramka bilan o‘ralgan qoramtir dog‘lar bor; bunday dog‘lar erkak kapalakning har bir qanotida beshtadan, urg‘ochi kapalaknikida ikkitadan bo‘ladi. tuxumi 0,5 mm ga yaqin uzunlikda, yapaloq, usti tikanchalar bilan qoplangan. qurti 1,5 sm gacha uzunlikda. tanasi tikanchalar bilan qoplangan. ustki tomoni qavarib, pastki tomoni esa ancha yassilanib turadi. tanasi yashil tusda, orqasi bo‘ylab qoramtir rangli ingichka chiziq o‘tadi; boshi sariq. g‘umbagi kulrang chiziqlar bilan qoplangan, sariq tusda, orqasi bo‘ylab kulrang chiziq va ikki qator nuqta o‘tadi. zararkunanda kam o‘rganilgan. kapalagi loviya, mosh, no‘xat va vika o‘simliklarining g‘unchasi, guli hamda tugunchalariga tuxum qo‘yadi. tuxumdan chiqqan qurtlar o‘simliklarning …

4 / 5

a bo‘ladi. yosh qurtlarining tanasida qoramtir rangli uchta chiziq bor, bu chiziqlarning biri orqadan va ikkitasi nafas teshiklari tagidan o‘tadi. tanasi siyrak tuk bilan qoplangan. bu zararkunanda no‘xat va nut dukkaklarini kemirib teshadi va ichiga kirib urug‘ini yeydi. bitta qurt bir necha dukkakni zararlay oladi. shikastlangan qo‘zoq ichidagi qurt o‘zi teshib kirgan teshikdan yoki qo‘zoqning boshqa joyidan teshib tashqariga chiqadi. aftidan, bu qurtlar don-dukkakli yovvoyi o‘simliklarda ham oziqlansa kerak. qurtlar tuproq orasida g‘umbakka aylanadi. bu tunlam anchagina zarar yetkazishiga qaramay, hozirgacha deyarli o‘rganilmagan. boshqa zararkunandalar yuqorida bayon etilgan zararkunandalardan tashqari don-dukkakli ekinlarga quyidagilar ham anchagina zarar yetkazadi: o‘rgimchakkana (tetranychus urticae koch); u soya bilan moshni, ayniqsa, qattiq zararlaydi; dala qora chigirtkasi (acheta deserta pall.); chigirtkalar, xususan, qizil chigirtkalar (calliptamus italicus l. va s. turanicus tarb.); no‘xat ekinlarini no‘xat biti (acyrthosiphon onobrychis fonsc.) zararlaydi; dukkakli ekinlarni, ayniqsa, loviya va moshni katta ko‘k g‘o‘za biti (a gossypii mordv.) so‘radi; akatsiya biti (aphis …

5 / 5

e xanthomelas sou) ham tushadi. turli dukkakli ekinlarga tugunak uzunburunlari; no‘xatga sitona crinitul hbst. nomli va yovvoyi no‘xatga s. humeralis steph. nomli qurtlar katta zarar yetkazadi. loviya, mosh, nut va no‘xatning ekilgan urug‘i hamda o‘simtalarini ba’zan maysa pashshasi (chortophila flarilega zett.) anchagina zararlaydi. hamma don-dukkakli ekinlarni kemiruvchi qurtlar, asosan, kuzgi tunlam (agrotis segetum schiff.), gamma tunlami (a. exclamationis l.) va karadrina (laphygma exigna hb.) zararlaydiombor zararkunandalari bo‘limida ayrim insektitsidlar ishlatish uslubi bayon etilgan. mosh, no‘xat, loviya va boshqa dukkaklilar hosilini o‘z vaqtida yig‘ishtirib olish zarur. kimyoviy preparatlardan detsis 2,5% em.k., 0,3 — 0,5 l/ga; karbofos 50% em.k., 0,6 — 1,0 l/ga; fufanon 57% em.k., 0,6 — 1,0 l/ga; sumi-alfa 5% em.k., 0,3 l/ga ishlatiladi. bularni 1 — 2 marta qo‘llash mumkin. nazorat savollari. 1. dukkakli don ekinlari zararkunandalari haqida ma’lumot. 2. dukkakli don ekinlariga tangacha qanotlilarninq qaysi vakillari zarar etkazadi? 3. dukkakli don ekinlariga qattiq qanotlilarninq qaysi vakillari zarar etkazadi? …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "no‘xat qo‘ng‘izi (bruchus pisorum l.)"

7-mavzu: dukkakli don ekinlari zararkunandalari va ularga qarshi kurash choralari. (2 soat) reja: 1.dukkakli don ekinlari zararkunandalari haqida ma’lumot. 2.maxsar biti. 3.kunjut qo’ng’izi. tayanch so’zlar. no‘xat qo‘ng‘izi, dumli ko‘k kapalak, qo‘ng‘iz, lichinka,g‘umbak,zararlangan don, zararlangan dukkak. no‘xat qo‘ng‘izi (bruchus pisorum l.) (bruchidae — donho‘rlar oilasi, coleoptera — qattiqqanotlilar turkumi.) bu qo‘ng‘iz no‘xat doni — urug‘i ichidagi moddani kemirib yeyish bilan zarar yetkazadi. masalan, qamashida no‘xat ekini urug‘ining 5% dan ziyodroq qismi nobud bo‘lganligi aniqlangan. shikastlangan donning unish darajasi 75% gacha pasayadi va no‘xat qo‘ng‘izining chiqindilari bilan ifloslangan don iste’molga yaramaydi. bu qo‘ng‘iz o‘rta osiyodan tashqari, qozog‘istonda, butun ye...

This file contains 5 pages in DOCX format (55.1 KB). To download "no‘xat qo‘ng‘izi (bruchus pisorum l.)", click the Telegram button on the left.

Tags: no‘xat qo‘ng‘izi (bruchus pisor… DOCX 5 pages Free download Telegram