arxeologik yodgorliklarni saqlash va ta’mirlash

DOCX 12 pages 29.6 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 29.6 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

4-mavzu: arxeologik yodgorliklarni saqlash va ta’mirlash arxeologik yodgorliklar - insoniyat tarixining muhim guvohlari bo’lib, ularni saqlash kelajak avlodlarga o’tmishni o’rganish, undan saboq olish imkoniyatini beradi. bu yodgorliklar nafaqat moddiy madaniyat ob’ektlari, balki o’tmishdagi insonlarning hayoti, turmush tarzi, e’tiqodlari va texnologiyalari haqida noyob ma’lumotlar manbaidir. biroq, vaqt, tabiiy omillar va inson faoliyati arxeologik yodgorliklarga katta zarar yetkazishi mumkin. shuning uchun ularni saqlash va ta’mirlash muhim vazifa hisoblanadi. arxeologik yodgorliklarni saqlashning asosiy prinsiplari: arxeologik yodgorliklarni saqlash va ta’mirlashda quyidagi asosiy prinsiplarga amal qilish zarur: joyida saqlash (in-situ conservation): arxeologik yodgorliklarni imkon qadar joyida saqlash, ularni ko’chirmaslik yoki boshqa joyga o’tkazmaslik eng afzal usul hisoblanadi. bu yodgorlikning tarixiy kontekstini, atrof-muhit bilan aloqasini saqlab qolish imkonini beradi. minimal aralashuv: saqlash va ta’mirlash ishlarida yodgorlikka minimal darajada aralashish kerak. faqatgina yodgorlikning saqlanishini ta’minlash uchun zarur bo’lgan chora-tadbirlar qo’llanilishi lozim. qaytarlik: ta’mirlashda qo’llaniladigan materiallar va usullar qaytar bo’lishi kerak. ya’ni, kelajakda zarurat tug’ilganda ularni yodgorlikka zarar …

2 / 12

lar: eroziya, zilzila, suv toshqinlari, shamol, harorat o’zgarishi kabi tabiiy omillar yodgorliklarning buzilishiga olib kelishi mumkin. inson faoliyati: qurilish, qishloq xo’jaligi, sanoat faoliyati va noqonuniy qazishmalar arxeologik yodgorliklarga jiddiy zarar yetkazishi mumkin. iqlim o’zgarishi: global isish, dengiz sathining ko’tarilishi va ekstremal ob-havo hodisalari arxeologik yodgorliklarning saqlanishiga salbiy ta’sir ko’rsatadi. arxeologik yodgorliklarni saqlash usullari: arxeologik yodgorliklarni saqlash uchun turli xil usullar qo’llaniladi: profilaktika choralari: yodgorlikka zarar yetkazuvchi omillarni aniqlash va ularning oldini olish bo’yicha chora-tadbirlar ko’rish. bularga suv oqimini to’xtatish, tuproqni mustahkamlash, himoya qoplamalarini o’rnatish va nazoratni kuchaytirish kiradi. konservatsiya: yodgorlikning mavjud holatini mustahkamlash va uni yanada buzilishdan himoya qilish. konservatsiya ishlari tozalash, mustahkamlash, birlashtirish va himoya qoplamalarini o’rnatishni o’z ichiga oladi. restavratsiya: yodgorlikning yo’qolgan yoki shikastlangan qismlarini tiklash, unga asl ko’rinishini qaytarish. restavratsiya ishlari faqatgina yetarli ma’lumotlar mavjud bo’lganda va yodgorlikning tarixiy qiymatiga zarar yetkazmaslik sharti bilan amalga oshirilishi mumkin. arxeologik yodgorliklarni ta’mirlash bosqichlari: arxeologik yodgorliklarni ta’mirlash jarayoni bir necha …

3 / 12

unlangandan so’ng yodgorlikning holati doimiy ravishda kuzatib boriladi va zarur bo’lganda profilaktika choralari ko’riladi. o’zbekistonda arxeologik yodgorliklarni saqlash: o’zbekiston hududi boy arxeologik merosga ega. mamlakatimizda qadimiy shaharlar, qo’rg’onlar, budda ibodatxonalari va boshqa ko’plab arxeologik yodgorliklar mavjud. ularni saqlash va ta’mirlash davlat siyosatining muhim yo’nalishlaridan biri hisoblanadi. o’zbekistonda arxeologik yodgorliklarni saqlash bo’yicha ilmiy-tadqiqot institutlari, muzeylar va davlat tashkilotlari faoliyat yuritadi. mamlakatimizdagi samarqand, buxoro, xiva, shahrisabz kabi qadimiy shaharlar yuneskoning butunjahon merosi ro’yxatiga kiritilgan. arxeologik yodgorliklarni saqlash va ta’mirlash - bu o’tmishga bo’lgan hurmat, kelajak avlodlar oldidagi mas’uliyat va milliy madaniyatni asrashning muhim shartidir. joyida saqlash, minimal aralashuv, qaytarlik, moslik va hujjatlashtirish kabi prinsiplarga amal qilish, mutaxassislarning bilim va tajribasidan foydalanish hamda zamonaviy texnologiyalarni qo’llash arxeologik yodgorliklarning uzoq muddatli saqlanishini ta’minlaydi. madaniy me’ros ob’yektlarni rekonstruksiya va restavratsiya qilishga mutaxassis-restavrator tayyorlashning asosiy tushunchalari bugungi kunda madaniy me’ros va arxitektura yodgorliklarini saqlash va ulardan unumli foydalanish sohasida etiborga loyiq ishlar amalga oshirilmoqda. mustaqillik yillaridayoq …

4 / 12

va boshqalarga halokatli ta'sirini o'rganish bo'yicha ko'plab tadqiqotlar olib borildi. muvaffaqiyatli o'tkazilgan tajribalar asosida materiallardan foydalanish bo'yicha takliflar ishlab chiqilishi kerak, an'anaviy materiallar va qurilish usullaridan foydalanish tadqiqot ishlari natijasida ishlab chiqilgan metodologiya bilan birlashtirilishi kerak. ta'lim bo'yicha restavratorlar, me'morlar ish uslubi va materiallarini tanlashga ongli va tanqidiy yondashishlari kerak. yangi materiallar doimiy ravishda paydo bo'ladi. laboratoriya sharoitida sinchkovlik bilan o'rganish va amaliy qo'llashdan so'ng ular keng tarqalgan ishlatiladigan materiallar bilan birgalikda yangi tuzilmalarni qurishda qo'llanilishi mumkin. shakl, mazmun va go‘zallik chinakam san’at yodgorliklariga xos bo‘lgan sifatlar ekanligini inobatga olib, restavratsiya ishlarini olib borishda texnik vositalardan keng foydalanish tavsiya etiladi. har bir material maxsus ish texnikasini talab qiladi, bu esa o'z navbatida ob'ektning badiiy fazilatlariga ko'ra o'zgaradi. shuning uchun, buzilmas qoidalarni ishlab chiqish amalga oshirilmaydi. lekin har qanday holatda, materiallardan amaliy foydalanish metodologiyasini ishlab chiqish va ularning xususiyatlari (muvofiqlik, chidamlilik, qarshilik, chidamlilik, rang, o'lcham, hajm va boshqalar) haqida aniq texnik …

5 / 12

adimiy yodgorlikni yo‘q qilishga yo‘l qo‘ymasdi, chunki biz san’at asarlarini asl ko‘rinishida tizimli ravishda qayta tiklash tamoyilini qabul qilganmiz. restavratsiyada qanday tushuncha. qayta tiklash konservatsiyadan qanday farq qiladi? tabiatni muhofaza qilish bilan shug'ullanuvchilarning ta'kidlashicha, bu, asosan, yodgorliklarni saqlash, ularni buzish, yo'q qilish va shikastlangan qismlarni ta'mirlashdan iborat. lekin amalda yirik obidalar haqida gap ketganda bir qancha iqtisodiy muammolar yuzaga keladi. bunday tuzilmalar qandaydir utilitar funktsiyaga ega bo'lishi kerak, chunki ko'pincha bu ularning saqlanishiga yordam beradigan yagona narsa, shuning uchun yodgorliklarni moslashtirish uchun bir qator choralarni ko'rish kerak muayyan funktsiyalar. bundan kelib chiqadiki, mutlaqo sof konservatsiya kamdan-kam uchraydi. 1-rasm. samarqanddagi ulug’bek madrasasi 1956 y. odatda strukturani modernizatsiya qilish yoki uni moslashtirish uchun ba'zi ishlarni bajarish kerak. muayyan funktsiyalarni bajarish uchun mo'ljallangan binolarni bunday qisman rekonstruktsiya qilish, albatta, ma'lum qoidalarga muvofiq amalga oshirilishi kerak. agar biz hozirda hech qanday utilitar ahamiyatga ega bo'lmagan vayron bo'lgan binolar haqida gapiradigan bo'lsak, unda bu holda …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "arxeologik yodgorliklarni saqlash va ta’mirlash"

4-mavzu: arxeologik yodgorliklarni saqlash va ta’mirlash arxeologik yodgorliklar - insoniyat tarixining muhim guvohlari bo’lib, ularni saqlash kelajak avlodlarga o’tmishni o’rganish, undan saboq olish imkoniyatini beradi. bu yodgorliklar nafaqat moddiy madaniyat ob’ektlari, balki o’tmishdagi insonlarning hayoti, turmush tarzi, e’tiqodlari va texnologiyalari haqida noyob ma’lumotlar manbaidir. biroq, vaqt, tabiiy omillar va inson faoliyati arxeologik yodgorliklarga katta zarar yetkazishi mumkin. shuning uchun ularni saqlash va ta’mirlash muhim vazifa hisoblanadi. arxeologik yodgorliklarni saqlashning asosiy prinsiplari: arxeologik yodgorliklarni saqlash va ta’mirlashda quyidagi asosiy prinsiplarga amal qilish zarur: joyida saqlash (in-situ conservation): arxeologik yodgorliklarni imkon qada...

This file contains 12 pages in DOCX format (29.6 KB). To download "arxeologik yodgorliklarni saqlash va ta’mirlash", click the Telegram button on the left.

Tags: arxeologik yodgorliklarni saqla… DOCX 12 pages Free download Telegram