s-blok metallari

PPTX 61 pages 1.5 MB Free download

61 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.5 MB

File type PPTX

Pages 61

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 61

“s”-elementlar “s”-elementlar reja 1. s-blok metallari tomonidan hosil qilinadigan birikmalar. 2. tabiatda tarqalishi, olinishi va qo‘llanilishi s-blok metallari tomonidan hosil qilinadigan birikmalarning asosiy turlari 13.8-jadvalda ko‘rsatilgan. ushbu bo‘limda biz bu birikmalarning ba'zilarining tuzilishi va bog‘lanishi, olinishi hamda ularning kimyoviy va fizik xossalarini ko‘rib chiqamiz. ayniqsa, s-blok metallari tomonidan hosil qilinadigan okso-birikmalarning termik barqarorligi va eruvchanligiga alohida e’tibor qaratamiz. 13.8-jadval. s-blok metallari tomonidan hosil qilinadigan asosiy birikmalar turlari oksidlar yuqorida ko‘rganimizdek, s-blok metallari uch turdagi oksid hosil qiladi va bu oksidlar metallarning kislorod yoki havoda yonishi natijasida olinadi. i-guruh metallari havoda yonganda hosil bo‘lgan mahsulotlar, odatda, ushbu oksidlarning aralashmasidan iborat bo‘ladi. oksidlarni alohida holda olish uchun ularni harorat nazorati ostida havoda oksidlab tayyorlash mumkin. masalan: oddiy oksidlarni bilvosita usullar bilan ham olish mumkin; masalan, metall nitrati o‘zining metall yordamida qaytariladi: misol uchun: 10k(q)+2kno3(q)→6k2o(q)+n2(g) ii-guruh (ishqoriy yer) metallarining oddiy oksidlarini ularning karbonatlari yoki nitratlarining termik parchalanishi orqali tayyorlash mumkin. masalan: mgco3(q)→mgo(q)+co2(g) oddiy …

2 / 61

)+h2o2(aq)+o2(g) peroksidlar va superoksidlar kuchli oksidlovchi moddalar hisoblanadi. masalan, xrom(iii) birikmalari natriy peroksid bilan eritib, xrom(vi) ga oksidlanishi mumkin. 2cr(oh)3(q)+3na2o2(q)→2na2cro4(aq)+2naoh(aq)+2h2o(s) boshqa binar birikmalar gidridlar gidridlar kimyosi haqida biz allaqachon 12.1-bo‘limda muhokama qilganmiz. s-blok metallari gidridlarini vodorod bilan bevosita birikish orqali tayyorlash mumkin. bundan istisno — berilliy gidridi (beh₂) bo‘lib, u (ch₃)₂be kabi berilliy birikmalarini litiy tetrahydridoaluminat(iii) yordamida qaytarish orqali olinadi. s-blok metallarining barcha gidridlari ionli hisoblanadi, bundan beh₂ va mgh₂ mustasno — ular kovalent tuzilgan. s-blok gidridlari suv bilan gidrolizlanadi va natijada gidroksidlar hamda vodorod hosil bo‘ladi. masalan: nah(q)+h2o(s)→naoh(aq)+h2(g) cah2(q)+2h2o(s)→ca(oh)2(aq)+2h2(g) ushbu reaksiyalar uchun umumiy ionik tenglama quyidagicha: h−(q)+h2o(s)→h2(g)+oh−(aq) gidrid ioni (h⁻) osonlik bilan vodorodga oksidlanadi, shuning uchun u kuchli qaytaruvchi vosita hisoblanadi. shuningdek, natriy va litiy ham muhim gidridlar hosil qiladi — nabh₄ (natriy borogidrid) va lialh₄ (litiy alyuminiy gidrid) (qarang: 12.1-bo‘lim). galogenidlar i-guruh galogenidlari asosan ionli tabiatga ega, garchi har bir holatda ionlik darajasi 100% bo‘lmasa ham (qarang: 2.1-bo‘lim). …

3 / 61

motlar 16-bobda bayon qilingan. nitridlar va dikarbidlar s-blok metallarining nitridlari va dikarbidlari, mos ravishda, metallning azot va uglerod bilan bevosita birikishi orqali hosil bo‘ladi. ularning kimyosidagi eng diqqatga sazovor jihat — suv bilan reaksiyaga kirishishidir. masalan, litiy nitrid suv bilan gidrolizlanib, litiy gidroksid va ammiak hosil qiladi: li3n(q)+3h2o(s)→3lioh(aq)+nh3(g) dikarbidlar esa gidrolizlanib, etin (c₂h₂) hosil qiladi. masalan: na2c2(q)+2h2o(s)→2naoh(aq)+c2h2(g) bu yerda natriy dikarbidi suv bilan reaksiyaga kirib, natriy gidroksid va etin (asetilen) gazini hosil qiladi. gidroksidlar i-guruh gidroksidlari oq kristall moddalardir va ular natriy xlorid strukturasiga ega (qarang: 3.2-bo‘lim va 3.25-rasm). lity gidroksiddan tashqari, ularning barchasi gigroskopik (namni o‘ziga tortuvchi) xususiyatga ega va suvda oson eriydi, bu jarayonda issiqlik ajraladi. ii-guruh gidroksidlari esa suvda kamroq eriydi. har ikkala guruhda — i va ii — pastga tushgan sari gidroksidlarning eruvchanligi ortadi. suvda eriydigan gidroksidlar laboratoriyada metallni sovuq suvga eritish orqali olinadi. kam eriydigan ii-guruh gidroksidlari esa ularning tuzlari eritmasiga ishqor (masalan, natriy gidroksid) …

4 / 61

adashtiriladi. gigroskopik modda — bu havo namligini o‘ziga tortadi, lekin jismoniy holatini o‘zgartirmaydi. masalan, angidrid kobalt xlorid bunday moddalardan biri bo‘lib, suv bilan reaksiyaga kirib, ko‘k rangdan pushti rangga o‘tadi (qarang: 14-bob). eng muhim reaksiyalar kislotalar bilan reaksiyalar: gidroksidlar kislotalarni neytrallab, tuz va suv hosil qiladi. umumiy tenglama: h3o+(aq)+oh−(aq)→2h2o(s) shuningdek, gidroksidlar kislota angidridlar bilan ham reaksiyaga kirishib, tuz va suv hosil qiladi: 2oh−(aq)+co2(g)→co32−(aq)+h2o(s) metall ionlari bilan reaksiyalar eruvchan bo‘lmagan metall gidroksidlarini tayyorlash mumkin, buning uchun gidroksid eritmasini metall tuzining suvli eritmasiga qo‘shiladi. masalan: cu2+(aq)+2oh−(aq)→cu(oh)2(q) fe3+(aq)+3oh−(aq)→fe(oh)3(q) bu reaksiyalar sifat tahlilida juda muhimdir. ba’zi metallar gidroksidlari barqaror emas va ishqoriy eritmalarda oksid holida cho‘kadi. masalan: 2ag+(aq)+2oh−(aq)→ag2o(q)+h2o(s) aluminiy, qalay va qo‘rg‘oshin kabi metallar tuzlarining suvli eritmalari amfoter gidroksidlar hosil qiladi (qarang: 15-bob). avval bu gidroksidlar cho‘kadi: al3+(aq)+3oh−(aq)→al(oh)3(q) keyin esa ortiqcha gidroksid ishtirokida eritmaga qayta eriydi: al(oh)3(q)+oh−(aq)→al(oh)4−(aq) (bu — tetragidrokskompleks aluminiy(iii) ioni) kuchsiz asos tuzlari bilan reaksiyalar gidroksid kuchsiz asosning tuzidan uni siqib chiqarishi …

5 / 61

etallari tuzlari — eng ionli tuzlar sifatida tanilgan, garchi biz ko‘rganimizdek, ionlik xarakter har doim 100% dan kam bo‘ladi. kovalent xarakter darajasi kationning anionni polarizatsiya qilish qobiliyatiga bog‘liq (qarang: 2.11-rasm). 2-bobda ko‘rganimizdek, fajans qoidalari shuni prognoz qiladiki, kovalentlik darajasi yuqori bo‘ladi, agar ion zaryadlari yuqori bo‘lsa, kation kichik va anion katta bo‘lsa. i-guruh kationlari doimiy 1+ zaryadiga, ii-guruh kationlari esa 2+ zaryadiga ega bo‘lganligi sababli, kationning kattaligi ma’lum turdagi tuzning kovalent xarakterini aniqlashda muhim ahamiyatga ega. kationlar har bir guruhning yuqorisida eng kichikdir. shu bois, ular guruhdagi eng yuqori polarizatsiya kuchiga ega bo‘lib, ularning birikmalari eng yuqori darajadagi kovalent xarakterni ko‘rsatadi. har bir guruhda pastga qarab kationning o‘lchami oshadi. shunday qilib, ionlik xarakter ortadi va kovalent xarakter kamayadi. litiy va berilliy birikmalari, masalan, lii va becl₂ shu sababli guruhdagi pastki metallar tuzlariga qaraganda ko‘proq kovalent xarakterga ega. shuningdek, s-blok metallari tuzlarining bir qator e’tiborga loyiq xossalari mavjud. masalan, natriy va …

Want to read more?

Download all 61 pages for free via Telegram.

Download full file

About "s-blok metallari"

“s”-elementlar “s”-elementlar reja 1. s-blok metallari tomonidan hosil qilinadigan birikmalar. 2. tabiatda tarqalishi, olinishi va qo‘llanilishi s-blok metallari tomonidan hosil qilinadigan birikmalarning asosiy turlari 13.8-jadvalda ko‘rsatilgan. ushbu bo‘limda biz bu birikmalarning ba'zilarining tuzilishi va bog‘lanishi, olinishi hamda ularning kimyoviy va fizik xossalarini ko‘rib chiqamiz. ayniqsa, s-blok metallari tomonidan hosil qilinadigan okso-birikmalarning termik barqarorligi va eruvchanligiga alohida e’tibor qaratamiz. 13.8-jadval. s-blok metallari tomonidan hosil qilinadigan asosiy birikmalar turlari oksidlar yuqorida ko‘rganimizdek, s-blok metallari uch turdagi oksid hosil qiladi va bu oksidlar metallarning kislorod yoki havoda yonishi natijasida olinadi. i-guruh metallari havo...

This file contains 61 pages in PPTX format (1.5 MB). To download "s-blok metallari", click the Telegram button on the left.

Tags: s-blok metallari PPTX 61 pages Free download Telegram