imlo tamoyillari. fonetik tamoyil

DOCX 6 pages 20.2 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 20.2 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

5-ma’ruza: imlo tamoyillari. fonetik tamoyil orfografiya me’yorlariga amal qilish yozma nutq mazmunining to‘g‘ri va aniq idrok qilinishiga yordam beradi, yozma nutqda boshboshdoqlikning avj olishiga yo‘l qo‘ymaydi. adabiy tilning, xususan, yozma nutqning ijtimoiy-madaniy va ma’rifiy rolini mustahkamlashda orfografiya me’yorlarining ahamiyati katta. hozirgi o‘zbek adabiy tili orfografiyasi quyidagi tamoyillarga tayanadi: fonetik tamoyil, morfologik tamoyil va tarixiy-an’anaviy tamoyil. bulardan tashqari, farqlovchi va etimologik tamoyillar ham mavjud. lekin bular oldingi ko‘rsatib o‘tilgan uchta tamoyil kabi asosiy rol o‘ynamaydi. hozirgi o‘zbek orfografiyasida bu tamoyillar o‘zaro bog‘liq bo‘lib, ularning har birining o‘z o‘rni va ahamiyati bor. fonetik tamoyil. shevalar ayrim shaxslarning nutqidagi xilma-xillikni hisobga olmaganda ham og‘zaki nutq tovushlarining bir-biriga ta’sir qilishi natijasida so‘z tarkibida turli xarakterdagi juda ko‘p o‘zgarish sodir bo‘ladi. bu xilma-xillik hammasi ham orfografiyada o‘z aksini topaverganda, yozuvda bir xillikni ta’minlab bo‘lmas edi, natijada yozuvda bir xillik o‘rnini turli xarakterdagi xilma-xillik, hatto, chalkashlik egallagan bo‘lar edi. fonetik tamoyilda, asosan, so‘zlar nutq jarayonida fonetik …

2 / 6

; savol, gavda; vasvasa kabi so‘zlarning oldingi bo‘g‘inida, vaqt, vahm kabi so‘zlarda a aytiladi va yoziladi 2. o o harfi: 1) ona, omon, quyosh, fido, baho, xola, lotin; mukofot, mahorat kabi so‘zlarda orqa qator keng unlini ifodalash uchun yoziladi. 2) boks, poyezd, tonna, talon; agronom, mikrofon; direktor, termos kabi o‘zlashma so‘zlardagi unlini ifodalash uchun yoziladi. 3. i i harfi: 1) ish, iz, qil; xirmon, ilhom, ikki, ixtisos, shoyi, tulki; volida, piramida; bilan, biroq, sira, qishloq, chiroq kabi so‘zlarda old qator tor unlini ifodalash uchun yoziladi; 2) o‘tin, o‘rik, bo‘lim kabi oldingi bo‘g‘inida o‘ unlisi keladigan so‘zlarning keyingi bo‘g‘inida i aytiladi va yoziladi. 4. u u harfi: 1) uy, kun; buzoq, buloq, buxoro; butun, uchuq, usul, yulduz; mafkura; ko‘zgu, uyqu; aluminiy, yubiley kabi so‘zlarda orqa qator tor unlini ifodalash uchun yoziladi; 2) qovun, sovun, tovush, yovuz, qirg‘ovul, chirmovuq kabi so‘zlarning oldingi bo‘g‘inida o unlisi kelsa, keyingi yopiq bo‘g‘in boshidagi v undoshidan …

3 / 6

hoot, sanoat, vakuum, muammo, matbuot, tabiiy, rioya va boshqalar. undoshlar imlosi 8. v b harfi: 1) bobo, bahor, bir, majbur, zarb kabi so‘zlarda jarangli portlovchi lab undoshini ifodalash uchun yoziladi; 2) kitob, yuzlab, kelib kabi so‘zlar oxirida r aytilsa ham, b yoziladi. 3) qibla, tobla kabi so‘zlarda ba’zan v aytilsa ham, b yoziladi; 9. r r harfi paxta, pichoq, opa, tepa, tup, yop kabi so‘zlarda jarangsiz portlovchi lab undoshini ifodalash uchun yoziladi. 10. v v harfi: 1) ov, suv, kuyov; ovoz, savol; volida, vatan kabi so‘zlarda ovozdor sirg‘aluvchi lab undoshini ifodalash uchun yoziladi; 2) avtobus, avtomat kabi o‘zlashma so‘zlarda v ba’zan f aytilsa ham, v yoziladi. 11. f f harfi: 1) fan, fe’l, futbol, fizika; asfalt, juft; insof, isrof kabi so‘zlarda jarangsiz sirg‘aluvchi lab undoshini ifodalash uchun yoziladi; 2) fasl, fayz, fotima, fursat kabi so‘zlarda f tovushi ba’zan r aytilsa ham, asliga muvofiq f yoziladi. 12. m m harfi moy, …

4 / 6

belgisi qo‘yiladi: is’hoq, as’hob kabi. 18. j j harfi: 1) jon, jahon, jiyda, tijorat; rivoj, vaj kabi so‘zlarda til oldi jarangli qorishiq undoshni ifodalash uchun yoziladi; 2) jurnal, projektor; gijda, ajdar; garaj, tiraj kabi o‘zlashma so‘zlarda til oldi jarangli sirg‘aluvchi undoshni ifodalash uchun yoziladi. 19. ch ch harflar birikmasi choy, chevar, chiroyli, chaman; achchiq, uchun, bichiqchi; kuch, kech kabi so‘zlarda til oldi jarangsiz qorishiq undoshni ifodalash uchun yoziladi. 20. r r harfi rahmat, rohat, orom, doira, bor, diyor kabi so‘zlarda til oldi ovozdor titroq, undoshni ifodalash uchun yoziladi. 21. l l harfi lola, loyiq, la’l, iloj, mahal kabi so‘zlarda sirg‘aluvchi ovozdor yon undoshni ifodalash uchun yoziladi. 22. n n harfi: 1) non, nomus; ona, tana; bilan, tomon kabi so‘zlarda til oldi ovozdor burun undoshini ifodalash uchun yoziladi; 2) shanba, yonbosh, jonbozlik; yonma-yon, ko‘rinmaslik kabi so‘zlarda n tovushi ba’zan m aytilsa xam, n yoziladi. 23. g g harfi: gul, go‘zal; ega, …

5 / 6

hamma, bahor; isloh, nikoh kabi so‘zlarda jarangsiz sirg‘aluvchi bo‘g‘iz undoshini ifodalash uchun yoziladi. 31. yonma-yon keladigan undoshlarning imlosi: 1) baland, samarqand, poyezd; do‘st, past, artist, g‘isht kabi so‘zlarda d, t tovushi ba’zan aytilmasa ham, yoziladi; 2) metall, kilogramm, kilovatt, kongress kabi o‘zlashma so‘zlar oxirida bir undosh aytilsa ham, ikki harf yoziladi. lekin bunday so‘zga xuddi shu tovush bilan boshlanadigan qism qo‘shilsa, so‘z oxiridagi bir harf yozilmaydi: metall + lar = metallar, kilogramm + mi = kilogrammi kabi. 32. ’ — tutuq belgisi: 1) a’lo, ba’zan, ma’yus, ta’zim; ra’y, ta’b; e’lon, e’tibor, e’tiqod, me’mor, ne’mat, she’r, fe’l; nu’mon, shu’la kabi o‘zlashma so‘zlarda unlidan keyin shu unli tovushning cho‘ziqroq aytilishini ifodalash uchun qo‘yiladi; mo‘jiza, mo‘tadil, mo‘tabar kabi so‘zlarda o‘ unlisi cho‘ziqroq aytilsa ham, tutuq belgisi qo‘yilmaydi; 2) in’om, san’at, qat’iy, mas’ul kabi o‘zlashma so‘zlarda unlidan oldin shu unli oldingi undosh tovushdan ajratib aytilishini ifodalash uchun qo‘yiladi. fonetik tamoyil imloning eng muhim va …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "imlo tamoyillari. fonetik tamoyil"

5-ma’ruza: imlo tamoyillari. fonetik tamoyil orfografiya me’yorlariga amal qilish yozma nutq mazmunining to‘g‘ri va aniq idrok qilinishiga yordam beradi, yozma nutqda boshboshdoqlikning avj olishiga yo‘l qo‘ymaydi. adabiy tilning, xususan, yozma nutqning ijtimoiy-madaniy va ma’rifiy rolini mustahkamlashda orfografiya me’yorlarining ahamiyati katta. hozirgi o‘zbek adabiy tili orfografiyasi quyidagi tamoyillarga tayanadi: fonetik tamoyil, morfologik tamoyil va tarixiy-an’anaviy tamoyil. bulardan tashqari, farqlovchi va etimologik tamoyillar ham mavjud. lekin bular oldingi ko‘rsatib o‘tilgan uchta tamoyil kabi asosiy rol o‘ynamaydi. hozirgi o‘zbek orfografiyasida bu tamoyillar o‘zaro bog‘liq bo‘lib, ularning har birining o‘z o‘rni va ahamiyati bor. fonetik tamoyil. shevalar ayrim shaxslarning...

This file contains 6 pages in DOCX format (20.2 KB). To download "imlo tamoyillari. fonetik tamoyil", click the Telegram button on the left.

Tags: imlo tamoyillari. fonetik tamoy… DOCX 6 pages Free download Telegram