tarixiy manbalarni turkumlash, tanlash va ilmiy tahlil qilishning

DOCX 8 sahifa 27,0 KB Bepul yuklash

8 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 27,0 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 8

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 8

mavzu 2: tarixiy manbalarni turkumlash, tanlash va ilmiy tahlil qilishning. reja. 1. manbalarni turkumlash. 2. tarixiy manbalarni aniqlash, tanlash va tahlil etish. 3. oʻzbekistonda amaliy manbashunoslikning yuzaga kelishi va rivoji. avvalo shuni e‘tirof etish kerakki, hanuzgacha manbalarni turkumlashning aniq bir qoidasi ishlanmagan. ba‘zi manbashunos mutaxassislar ularni mazmuniga qarab (ya‘ni asarda qaysi masala bayon etilganiga qarab) turkumlashni lozim topsalar, ularning boshqa bir guruhi asarning kelib chiqishiga, ya‘ni qaerda va qachon yozilganligiga qarab turkumlashni lozim ko‘radilar. yana bir guruh olimlar esa ularni turlariga (rasmiy hujjatlar, tarixiy, geo-kosmografik va biografik asarlar) qarab turkumlashni tavsiya qiladilar. manbalarni avtograf (mualliflarning o‘z qo‘li bilan yozilgan nusxa) yoki ko‘chirma nusxasiga qarab turkumlash hollari ham uchraydi, hozirgi paytda tarixchi manbashunoslar manbalar ustida ishlashning faqat bittasiga, ya‘ni ularning turlariga qarab tadqiq etishni maqsadga muvofiq deb hisoblaydilar. chunki boshqa tadqiqot yo‘llari yozma manbani chuqur va atroflicha o‘rganish hamda tahlil qilish vazifalariga to‘la javob bera olmaydi. birinchidan, faqat birgina masalani (ijtimoiy, …

2 / 8

ijasida topilgan ashyolar; 2) rasmiy hujjatlar; 3) tarixiy, geo-kosmografik hamda biografik asarlar. ushbu turkumda qayd etilgan arxeologik yoki ashyoviy manbalar, ya‘ni qadimda ajdodlarimiz turmush tarzi va ijtimoiy faoliyatini o‘rganish uchun asosiy manba bo‘lib xizmat qiluvchi manbalar, asosan arxeologiya fani tomonidan o‘rganiladi va biz uchun qo‘shimcha yoki yordamchi dalil sifatida tadqiqotlarga jalb etilishi mumkin. o‘zbekiston tarixiga oid yozma manbalarni, asosan ikki turga bo‘lib o‘rganish maqsadga muvofiqdir. 1) rasmiy hujjatlar-yorliqlar, farmonlar, inoyatnomalar, vaqfnomalar, hisobkitob daftarlari, rahnomalar, rasmiy yozishmalar, maktublar va boshqalar. umuman, tarixiy hujjatlarning o‘ttizdan ortiq turi mavjud. hujjatlar ijtimoiysiyosiy hayotni bevosita qayd etishlari, ya‘ni feodal yer egaligi, ijtimoiy munosabatlar, davlat tuzilishi va shunga o‘xshash masalalar bo‘yicha daliliy ma‘lumotga boyligi bilan tarixiy manbalaming boshqa turlaridan ajralib turadi. ular, asosan hujjatshunoslar tomonidan maxsus o‘rganilsada, tarixiy manba sifatida manbashunoslikda ilmiy qiymati juda katta. 2) tarixiy, geo-kosmografik, agiografik hamda biografik manbalar. bunday asarlarda rasmiy hujjatlarga nisbatan tarixiy voqea va hodisalar keng va to‘la yoritiladi. shuning …

3 / 8

o ulug‘bek shaxsi va uning ilmiy merosi to‘g‘risida juda qimmatli fikrlar mavjud. yozma manbalardagi o‘ziga xoslikning biri shuki, ularda bayon etilgan voqea, hodisalarga subyektiv yondashuv, ayrimlarini xaspo‘shlash yoki buzib talqin etish hollari uchrab turadi. bunday asarlar ustida tadqiqot olib borilganda, ularga tanqidiy yondashish talab etiladi. bu esa manbashunoslikning asosiy ilmiy talab va tamoyillaridan biridir. arxeografiya — yozma manbalarni ilk tavsifga olish yoki ularni qidirib topib, birinchi marta tavsiflash, ilmiy muomalaga olib kirishni nazarda tutadi. bu ilmiy yo‘nalish respublikamiz fanlar akademiyasining abu rayhon beruniy nomidagi sharqshunoslik instituti va sobiq qo‘lyozmalar institutida boshlangan bo‘lib, ma‘lum davrgacha farg‘ona vodiysi, samarqand, buxoro va xorazm viloyatlariga qator arxeografik ekspeditsiyalar uyushtirilgan. hozirgi paytda sharqshunoslik instituti va islom universiteti qoshida sharq qo‘lyozmalarini qabul qilish arxeografik komissiyalari mavjud bo‘lib, ularda aholi o‘rtasida mavjud yozma manbalaming qiymatini aniqlashga qodir mutaxassislar bor. tarixiy manbalarni aniqlash, tanlash va tahlil etish. tarixiy manbani aniqlash, tanlash va nihoyat uni ilmiy tahlil qilish har …

4 / 8

r asosiy manba rolini o‘ynaydigan bo‘lsa, siyosat hamda madaniy hayotni yoritib berishda solnomalar va biografik hamda adabiy asarlar birinchi o‘rinda turadilar. lekin, shunga qaramay, ilmiy tadqiqot olib borishda faqat asosiy hisoblangan manba bilangina kifoyalanib qolmay, ikkinchi darajali manbalarni ham bilmoq lozim. qo‘lyozma asarlar ustida olib borilgan ko‘p yillik izlanishlar shuni ko‘rsatadiki, ba‘zi tarixiy asarlar ijtimoiy-iqtisodiy masalalar hamda madaniy hayotga oid qimmatli faktik materialga ham boydir, rasmiy hujjatlar va biografik asarlar esa siyosiy tarixga oid qimmatli faktlarni, tarixiy asarlarda yo‘q faktlarni uchratish mumkin. shunday qilib, ilmiy ishda ko‘p va turli tipdagi manbalarga tayanib ish ko‘rish, tadqiq etilmish masalaga oid barcha manbalarni jalb etish bo‘lajak ilmiy asarning qimmatini oshiradi. belgilangan biron-bir mavzuga tegishli manbalar tanlab olingandan keyin ularning har biri, tashqi va ichki belgilariga ko‘ra ilmiy tahlil etilishi lozim. manbani tashqi belgilariga qarab tahlil etish.manbani tashqi belgilari deganda uning muqovasi, qog‘ozi va xatidan tashqari asarning yozilgan vaqti, asosi, muallifi, yozilish sabablari, asar …

5 / 8

ozilishiga sabab bo‘lgan ijtimoiy-siyosiy muhitni aniqlab olish uchun zarurdir. ma‘lumki qadimgi qo‘lyozma asarlarda ko‘p hollarda muallifning ismi ma‘lum va ko‘zga tashlanadigan biron joyda, masalan, asarning boshi va oxirida qayd etilmaydi. ba‘zan u muqaddima qismida yoki asarning o‘rtasida voqealar orasida biron masala yuzasidan tilga olinadi. ko‘p hollarda esa muallif o‘zining haqiqiy ismini aytmay «faqiru haqir», «ojiz va xoksor», «bu g‘arib banda» deb atash bilan kifoyalanadi. bunday hollarda asar varaqma-varaq, satrma-satr, zo‘r e‘tibor va sinchkovlik bilan o‘rganilishi lozim, chunki ko‘pincha shunday ham bo‘ladiki, asarning biron-bir yerida muallif o‘zi otasi va yaqinlari haqida bir-ikki kalima aytib o‘tadi yoki bayon etiladigan voqeaga o‘zining munosabatini (masalan «abdullaxon taxtga o‘tirgan vaqtida kamina hafizi tanish ibn mir muhammad 33 yoshda edim») bildiradi. bu o‘rinda yana shuni ham aytib o‘tish kerakki, muallifning shaxsi, ya‘ni uning qaysi ijtimoiy guruhga mansubligi, shuningdek, uning dunyoqarashini aniqlash uchun asarning umumiy g‘oyaviy yo‘nalishini to‘g‘ri belgilab olish muhim ahamiyat kasb etadi. manbaning tashqi belgilariga …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 8 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"tarixiy manbalarni turkumlash, tanlash va ilmiy tahlil qilishning" haqida

mavzu 2: tarixiy manbalarni turkumlash, tanlash va ilmiy tahlil qilishning. reja. 1. manbalarni turkumlash. 2. tarixiy manbalarni aniqlash, tanlash va tahlil etish. 3. oʻzbekistonda amaliy manbashunoslikning yuzaga kelishi va rivoji. avvalo shuni e‘tirof etish kerakki, hanuzgacha manbalarni turkumlashning aniq bir qoidasi ishlanmagan. ba‘zi manbashunos mutaxassislar ularni mazmuniga qarab (ya‘ni asarda qaysi masala bayon etilganiga qarab) turkumlashni lozim topsalar, ularning boshqa bir guruhi asarning kelib chiqishiga, ya‘ni qaerda va qachon yozilganligiga qarab turkumlashni lozim ko‘radilar. yana bir guruh olimlar esa ularni turlariga (rasmiy hujjatlar, tarixiy, geo-kosmografik va biografik asarlar) qarab turkumlashni tavsiya qiladilar. manbalarni avtograf (mualliflarning o‘z qo‘li bilan...

Bu fayl DOCX formatida 8 sahifadan iborat (27,0 KB). "tarixiy manbalarni turkumlash, tanlash va ilmiy tahlil qilishning"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: tarixiy manbalarni turkumlash, … DOCX 8 sahifa Bepul yuklash Telegram