davlat budjetining mohiyati va funksiyalari

PDF 30 pages 607.0 KB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 607.0 KB

File type PDF

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

184 14- bob. davlat xarajatlari va uni moliyalashtirish 14.1. davlat budjetining mohiyati va funksiyalari davlat o‘z iqtisodiy funksiyalarini bajarishda moliyaviy manba sifatida davlat budjetiga tayanadi. davlat byudeti mamlakat moliya tizimining markaziy unsuri bo‘lib makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. davlat budjeti moliyaviy balans sifatida ikki qismdan iborat bo‘lib, bu qismlarni sodda qilib daromadlar va xarajatlar deb atash mumkin. davlat budjeti daromadlari soliq va soliq bo‘lmagan tushumlar hisobiga shakllansada, makroiqtisodiy tahlilda u soliqlar hisobigagina shakllanadi deb qaraladi. davlat budjeti xarajatlari tarkibida iqtisodiyotga xarajatlar, markazlashgang investitsiyalarni moliyalashtirish, ijtimoiy himoya, ijtimoiy soha, davlat boshqaruv va sud idoralarini moliyalashtirish moddalari mavjud. davlat budjet xarajatlarini (davlat xarajatlari va transfert to‘lovlari) ko‘paytirish yoki qisqartirish orqali mamlakat iqtisodiyotiga aralashadi. davlat tomonidan tartibga solishning bevosita usullari yoki budjet siyosati tovar va xizmatlarning davlat xaridi, yaimni taqsimlash va qayta taqsimlash, ijtimoiy dasturlarni ishlab chiqish va amalga oshirish, davlat budjetining daromadlar va xarajatlar qismidagi mutanosiblikni ta’minlash, ishlab chiqaruvchilarga moliyaviy yordam …

2 / 30

tiyozlari, imtiyozli shartlarda kreditlar berish, pasaytirilgan bojxona bojlari va boshqalar kiradi. bundan tashqari davlat aholini davlat transfertlari ko‘rinishida himoya qiladi. bozor iqtisodiyoti sharoitida ko‘p qirrali soliqlar tizimidan foydalaniladi. 185 aholi davlat budjetiga har oyda olgan daromadlariga qarab daromad solig‘i to‘laydi, korxonalar esa olgan foydasiga qarab foydadan soliq to‘laydilar. shu kabi juda ko‘p mavjud soliq turlaridan oqilona va ilmiy asosda foydalanish orqali davlat soliq siyosatini, soliq stavkalari miqdorlarini va imtiyozlari turlarini aniqlaydi va shu bilan butun makroiqtisodiy vaziyatga ta’sir ko‘rsatadi. soliqlarni o‘zgartirish orqali investitsiyalar va jamg‘armalar rag‘batlantiriladi. davlat budjeti mablag‘lari hukumatning daromadlarni va resurslarni qayta taqsimlash funnksiyasin bajarishi uchun imkoniyat yaratadi. 14.2. davlat budjeti xarajatlari davlat budjeti xarajatlari davlatning ijtimoiy-iqtisodiy siyosatining moddiy mazmunini aks ettiradi. o‘zbekiston respulikasi davlat budjeti xarajatlarining keyingi yillardagi tarkibiy tahlillari ko‘rsatadiki, xarajatlar nominal mazmunda (mutlaq ko‘rsatkichlarida) ortib borayotganligi kuzatishimiz mumkin. lekin, uning yalpi ichki mahsulotga nisbatan salmog‘ining kamayib borish tendensiyasi kuzatilmoqda. 14.1-jadval davlat budjeti xarajatlari (yaim ga …

3 / 30

aholini ijtimoiy himoyalash xarajatlarining izchil ravishda ortib borayotganligi davlatimiz tomonidan kuchli ijtimoiy siyosatning moliyaviy 87 o‘zbekiston respublikasi moliya vazirligi ma’lumotlari. 186 asoslarini shakllantirilayotganligini kuzatishimiz mumkin. buni quyidagi jadval ma’lumotlaridan ko‘rishimiz mumkin. davlat budjeti xarajatlarining tarkibidagi ijtimoiy-madaniy tadbir xarajatlari yil sayin oshib borgan. keyingi 5 yil mobaynida jami budjet xarajatlarining tarkibida ijtimoiy sohaga qilinayotgan xarajatlar 2012- yilda 58,3foizdan 2018- yilda 58,6 foiz gacha o‘sib borgan. ushbu holat o‘z navbatida, jahondagi barcha davlatlar orasida eng yuqori ko‘rsatkichni tashkil etadiki, o‘z navbatida respublikamizda izchil amalga oshirilayotgan ijtimoiy islohotlarning uzoq, strategik ahamiyatga ega ekanligidan dalolatdir. shuningdek, ushbu xarajatlarning o‘sib borishi bilan birga ular davlat budjeti xarajtlari tarkibida eng yuqori salmoqni tashkil etmoqda. iqtisodiyot xarajatlari esa 2012- yilda 2338 mlrd. so‘mni tashkil etgan bo‘lib, jami budjet xarajatlarida 11,0 foizni tashkil etgan. 2017- yilga kelib ushbu xarajatlarning jami davlat budjeti xarajatlaridagi salmog‘i 10,6 foizni takil etgan. lekin ushbu xarajatlar nominal mazmunda o‘sib borgan. markazlashtirilgan investitsiyalarni budjetdan …

4 / 30

tini yanada yuksaltirish, pirovardida aholining intellektual salohiyati va turmush farovonligini yuksaltirishda davlat budjeti alohida ahamiyatga ega bo‘layotganini tasdiqlaydi. davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari, sud organlari faoliyati uchun xarajatlar jami xarajatlar tarkibida 2012- yilda jami budjet xarajatlarini 3,9 foizni tashkil etgan bo‘lsa, 2017- yilga kelib bu xarajatlar 4,4 foizni tashkil etgan. demak, nominal mazmunda ushbu xarajatlar qariyib 2 barobardan ko‘p o‘sgan bo‘lsa-da, ularning budjet xarajatlaridagi 0,5 f.b.ga ko‘paygan. yuqoridagi jadvaldagi budjet xarajatlari budjet siyosatining asosiy yo‘nalishlarini o‘zida ifoda etib, unda tabiiy ravishda ijtimoiy soha va aholini ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash masalalari ustuvor ekani kuzatilmoqda. davlat 187 budjetining ijtimoiy soha va aholini ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash xarajatlari asosan ta’lim, sog‘liqni saqlash, madaniyat va sport, ilm-fan, ijtimoiy ta’minot va ijtimoiy nafaqalardan tashkil topgan. 2010 – 2018- yillardagi davlat moliyasi tizimi barqarorligini ta’minlash bo‘yicha islohotlardagi muhim qadamlardan biri bu bir nafar o‘quvchiga (tarbiyalanuvchiga) xarajatlarning bazaviy me’yorlaridan kelib chiqqan holda maktabgacha tarbiya bolalari muassasalari, umumta’lim maktablari, akademik litseylar va …

5 / 30

bunda rejalashtirilgan budjet xarajatlarini manzilli va maqsadli sarflanishini ta’minlanishi natijasida xarajatlarning maksimal iqtisod qilinishi ta’minlanmoqda. 14.3. soliqlarning turlari va funksiyalari soliqlar majburiy to‘lovni ifoda etuvchi pul munosabatlarini bildirib, bu munosabatlar soliq to‘lovchilar (huquqiy va jismoniy shaxslar) bilan soliqni o‘z mulkiga aylantiruvchi davlat o‘rtasida yuzaga keladi. korxona va tashkilotlar aholiga xizmat ko‘rsatganida, ishlar bajarganida yoki bozorlarda oldi-sotdi kilganda ham pul to‘lovlari mavjud. lekin ular soliq bula olmaydi. soliq munosabati bulish uchun davlat mamlakatda yaratilgan yalpi ichki mahsulot kiymatini taksimlash yo‘li bilan majburan davlat budjetiga mablag to‘plash jarayonini amalga oshiradi. soliqlarning o‘ziga xos belgilari mavjud bo‘ladi, ularga: majburiylik, xazinaga tushishlik, kat’iylik va doimiylik, anik soliq to‘lovchi uchun ekvivalentsizlik belgilari mavjuddir. birinchi belgi-majburiylik. soliq va yig‘imlar majburiy bo‘ladi, bunda davlat soliq to‘lovchining bir kism daromadlarini majburiy badal sifatida budjetga olib kuyadi. bu majburiylik oliy majlis tasdiqlab bergan soliq 188 kodeksiing tamoyili asosida amalga oshiriladi. demak, majburiylik belgisi huquqiy tomondan davlat uchun kafolatlangan. ikkinchi …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "davlat budjetining mohiyati va funksiyalari"

184 14- bob. davlat xarajatlari va uni moliyalashtirish 14.1. davlat budjetining mohiyati va funksiyalari davlat o‘z iqtisodiy funksiyalarini bajarishda moliyaviy manba sifatida davlat budjetiga tayanadi. davlat byudeti mamlakat moliya tizimining markaziy unsuri bo‘lib makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. davlat budjeti moliyaviy balans sifatida ikki qismdan iborat bo‘lib, bu qismlarni sodda qilib daromadlar va xarajatlar deb atash mumkin. davlat budjeti daromadlari soliq va soliq bo‘lmagan tushumlar hisobiga shakllansada, makroiqtisodiy tahlilda u soliqlar hisobigagina shakllanadi deb qaraladi. davlat budjeti xarajatlari tarkibida iqtisodiyotga xarajatlar, markazlashgang investitsiyalarni moliyalashtirish, ijtimoiy himoya, ijtimoiy soha, davlat boshqaruv va sud id...

This file contains 30 pages in PDF format (607.0 KB). To download "davlat budjetining mohiyati va funksiyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: davlat budjetining mohiyati va … PDF 30 pages Free download Telegram