is-lm va ad-as modeli

PDF 20 pages 540.7 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 540.7 KB

File type PDF

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

108 9-bob. is-lm va ad-as modeli: makroiqtisodiy tahlil uchun umumiy yondashuvlar 9.1. yalpi talab-yalpi taklif modeliga umumiy tavsif. yalpi talab tushunchasi va grafigi har qanday bozorda vaziyat talab va taklif o‘rtasidagi nisbatga bog‘liq bo‘lib, ular hajmlarining o‘zgarishi baholarning o‘zgarishini keltirib chiqaradi. baholarning o‘zgarishi esa talab va taklif hajmlariga ta’sir ko‘rsatadi. bunday o‘zaro bog‘liqlik umumlashtirilgan holda ko‘rib chiqiladigan milliy bozorga ham ta’luqlidir. alohida tovarlar va xizmatlar bozoridagi bunday bog‘liqlik talab va taklif modeli yordamida tadqiq qilinishini yaxshi bilamiz. ammo makroko‘lamda milliy ishlab chiqarish hajmining o‘zgarishi bilan birga baholar umumiy darajasining o‘zgarishi o‘rtasida bog‘liqlikni tadqiq qilish, nima uchun milliy ishlab chiqarish hajmi ayrim davrlarda barqaror o‘sishi, ba’zi davrlarda esa pasayib ketishni izohlab berish uchun bu modellardan foydalanib bo‘lmaydi. bu vazifani bajarish uchun yalpi talab – yalpi taklif (ad-as aggregate demand-aggregate supply) modelidan foydalanamiz. bu modelda yalpi taklif, baholarning umumiy darajasi kabi agregat ko‘rsatkichlaridan foydalaniladi.57 makroiqtisodiyotda ad-as modeli ishlab chiqarish hajmlari va baholar …

2 / 20

109 ad = c + i + g + xn. baholar darajasi va talab qilingan milliy mahsulot hajmi o‘rtasidagi bog‘liqlikni ifoda etuvchi chiziq yalpi talab egri chizig‘i deb ataladi.58 buni chizma ko‘rinishida tasvirlash mumkin (9.1-rasm). 9.1-rasmdan ko‘rinib turibdiki, yalpi talab egri chizig‘i doimo pastga va o‘ngga suriladi. 9.1-rasm. yalpi talab egri chizig‘i bunday surilishning sababi har xil. ma’lumki, alohida olingan tovarlar bozorida talab egri chizig‘ining surilishiga asosan daromad samarasi va o‘rinbosar tovarlar sabab bo‘ladi. ayrim tovarlarning bahosi pasayganda, iste’molchilarning pul daromadlari ko‘proq mahsulot sotib olish imkonini beradi (daromad samarasi). shuningdek, baho pasayganda iste’molchi ushbu tovarni ko‘proq boshqa sotib oladi, chunki u boshqa tovarlarga nisbatan arzonroq bo‘ladi (o‘rnini bosadigan tovarlar). milliy bozorda ad-egri chizig‘ining traektoriyasini, ya’ni uning quyiga egilganligini, avvalo pulning miqdoriy nazariyasi tenglamasi yordamida izohlash mumkin: m v=y p bu yerda: m – muomaladagi pul miqdori; v – pulning aylanish tezligi; p – iqtisodiyotdagi baholar darajasi (baholar indeksi); y – …

3 / 20

arajasi o‘zgarishining foiz stavkasiga bo‘lgan ta’siriga bog‘liq. demak, tovarlarning baho darajalari oshsa, iste’molchilarga xarid qilish uchun katta miqdorda naqd pul kerak bo‘ladi. ishbilarmonlar uchun ham ish haqi va boshqa xarajatlarni to‘lashga katta miqdorda pul zarur bo‘ladi. qisqacha aytganda, tovarlar bahosi darajalarining yuqoriligi pulga bo‘lgan talabni oshiradi. pul taklifi hajmi o‘zgarmagan holatda talabning oshishi foiz stavkasini ko‘rsatilishiga olib keladi. foiz stavkalari yuqori bo‘lgan sharoitda ishbilarmonlarning investitsiya tovarlariga bo‘lgan talabi pasayadi. investitsiya harajatlari yalpi talabning bir qismi bo‘lganligi tufayli bu yalpi talab hajmining pasayishiga olib keladi. p↑ → md↑ (ms const) → r↑ → i↓ → ad↓ boylik samarasi yoki real kassa qoldiqlari samarasi shuni bildiradiki, narxlar darjasining oshishi, jamg‘arilgan moliyaviy aktivlari (omonatlar, obligatsiyalar) real xarid qobiliyatini pasaytirib yuboradi. bunday sharoitda aholi moliyaviy aktivlarning real qiymatini tiklash uchun joriy daromadidan iste’mol xarajatlar miqdorini qisqartiradi. masalan, muayyan shaxs aktivida 10 mln. so‘m bo‘lsa, undan hech ikkilanmasdan birorta avtomashina sotib olishi, agarda inflatsiya ta’sirida …

4 / 20

rxlarning pasayishi importning kamayishiga va eksportning oshishiga yoki yaimga talab oshishiga olib keladi. bu esa sof eksport hajmi orqali yalpi talab hajmiga ta’sir ko‘rsatadi. p↑→ x↓ (m↑)→xn↓ →ad↓ yuqorida ko‘rib o‘tilgan omillar yalpi talabning baho omillari deb ataladi. bundan tashqari yalpi talabning bahoga bog‘liq bo‘lmagan omillari ham mavjud. bu omillardagi o‘zgarishlar yalpi talabning miqdorida o‘z aksini topadi va uning egri chizig‘ini chapga yoki o‘ngga siljitadi (9.1-rasm). yalpi talabning bahoga bog‘liq bo‘lmagan omillariga quyidagilarni kiritamiz: 1. iste’mol xarajatlaridagi o‘zgarishlar: a) iste’molchilarning real moddiy aktivlari miqdorining o‘zgarishi; b) iste’molchilar kutishi; v) iste’molchilarning qarzlari miqdorining o‘zgarishi;g) iste’molchilar daromadlaridan olinadigan soliqlar miqdorining o‘zgarishi. 2. investitsiya xarajatlaridagi o‘zgarishlar: a) foiz stavkasidagi o‘zgarishlar; b) investitsiyalardan kutilayotgan foyda normasining o‘zgarishi; v) korxonalardan olinadigan soliqlar miqdorining o‘zgarishi; g) yangi texnologiyalarning ishlab chiqarishga jalb qilinishi; d)zaxiradagi quvvatlar o‘zgarishi. 3. davlat xarajatlarining o‘zgarishi. masalan, harbiy xarajatlar va yangi kasalxona va boshqa muassasalar qurishga qaror qilinganda. 4. sof eksport hajmidagi o‘zgarishlar. …

5 / 20

ishi, importning pasayishiga olib kelishi tufayli) oqibatida sof eksportning pasayishi va yalpi xarajatlar turli komponentlarining oshishi ad egri chizig‘ining o‘ngga siljishiga olib keladi. bunga aksincha bo‘lgan holatlarda ad egri chizig‘i chapga siljiydi. 9.3. yalpi taklif grafigi va omillari yalpi taklif deganda muayyan baholar darajasida ishlab chiqarilishi va taklif qilinishi mumkin bo‘lgan tovar va xizmatlarning real hajmi tushuniladi. yalpi taklif tushunchasi ko‘pincha yalpi ichki mahsulot sinonimi sifatida qo‘llaniladi. baholarning yuqori darajasi ishlab chiqaruvchilarga qo‘shimcha mahsulot ishlab chiqarishga rag‘bat yaratadi va aksincha past baholar mahsulot ishlab chiqarish hajmini qisqarishga olib keladi. shuning uchun ham milliy ishlab chiqarish hajmi bilan baholar darajasi o‘rtasida to‘g‘ri aloqa mavjud.60 demak, mahsulot ishlab chiqarish hajmi baholar o‘sib borishi bilan o‘sib, pasayishi bilan tushib boradi. yalpi taklif (as) egri chizig‘i alohida tovar taklifi egri chizig‘idan farq qilib uch qismdan, gorizontal yoki keyns kesmasi, ko‘tarilib boruvchi yoki oraliq kesma hamda vertikal yoki klassik kesmadan iborat (9.2-rasm). bunday holat yalpi …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "is-lm va ad-as modeli"

108 9-bob. is-lm va ad-as modeli: makroiqtisodiy tahlil uchun umumiy yondashuvlar 9.1. yalpi talab-yalpi taklif modeliga umumiy tavsif. yalpi talab tushunchasi va grafigi har qanday bozorda vaziyat talab va taklif o‘rtasidagi nisbatga bog‘liq bo‘lib, ular hajmlarining o‘zgarishi baholarning o‘zgarishini keltirib chiqaradi. baholarning o‘zgarishi esa talab va taklif hajmlariga ta’sir ko‘rsatadi. bunday o‘zaro bog‘liqlik umumlashtirilgan holda ko‘rib chiqiladigan milliy bozorga ham ta’luqlidir. alohida tovarlar va xizmatlar bozoridagi bunday bog‘liqlik talab va taklif modeli yordamida tadqiq qilinishini yaxshi bilamiz. ammo makroko‘lamda milliy ishlab chiqarish hajmining o‘zgarishi bilan birga baholar umumiy darajasining o‘zgarishi o‘rtasida bog‘liqlikni tadqiq qilish, nima uchun milliy ishl...

This file contains 20 pages in PDF format (540.7 KB). To download "is-lm va ad-as modeli", click the Telegram button on the left.

Tags: is-lm va ad-as modeli PDF 20 pages Free download Telegram