jahon xo’jaligi va iqtisodiy integratsiya

PDF 31 pages 824.3 KB Free download

31 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 824.3 KB

File type PDF

Pages 31

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 31

9-mavzu. jahon xo’jaligi va iqtisodiy integratsiya 1. iqtisodiy rivojlanishning umumjahon tomonlari va ishlab chiqarishning baynalminallashuvi hozirgi davrda jahon iqtisodiy rivojlanishining eng muhim oʻziga xos xususiyatlaridan biri – turli mamlakatlar va xoʻjalik mintaqalari oʻrtasidagi oʻzaro bogʻliqlikning oʻsib borishi hisoblanadi. jahon xoʻjaligi uzoq davrlar mobaynida shakllanib va rivojlanib keldi. ye.f.borisov jahon xoʻjaligi shakllanishining toʻrtta bosqichini ajratib koʻrsatadi: birinchi bosqich ishlab chiqarishning sanoatlashuvidan oldingi davrda vujudga kelib, dastlab oʻsha davrdagi kishilar jamoalari yoki qabilalari oʻrtasida paydo boʻlgan savdo ayirboshlashuvi keyinchalik tovar ishlab chiqarishning rivojlanishi bilan turli mamlakatlar oʻrtasidagi doimiy tovar almashuvi – xalqaro savdoning paydo boʻlishi va rivojlanishiga olib keldi. ikkinchi bosqich ishlab chiqarishning sanoatlashuv davriga toʻgʻri kelib, yirik mashinalashgan ishlab chiqarishning vujudga kelishi va tadbirkorlarning koʻproq foyda olishga intilishi tashqi savdoni deyarli barcha milliy xoʻjaliklarning tarkibiy qismiga aylantirib qoʻyishi natijasida xviii-xix asrlarda rivojlangan jahon bozori paydo boʻldi. uchinchi bosqich xix-xx asrlarga toʻgʻri kelib, bu davrda jahon xoʻjaligi tizimi shakllandi. toʻrtinchi bosqich xx …

2 / 31

jahondagi barcha milliy iqtisodiyotlarning yigʻindisidir. tor ma’nosiga koʻra – bu milliy iqtisodiyotlarning faqat tashqi dunyo bilan oʻzaro aloqada boʻlgan qismlari majmuidir. biroq, bu ikkala ma’no oʻrtasidagi tafovut borgan sari sezilmay qolmoqda, chunki barcha mamlakatlarda tashqi dunyo bilan bevosita yoki bilvosita aloqaga kirishmagan tarmoq yoki sohalar tobora kamayib bormoqda. demak, jahon xoʻjaligi – bu xalqaro mehnat taqsimoti, savdo, ishlab chiqarish, moliyaviy, ilmiy-texnikaviy va boshqa iqtisodiy aloqalari kuchaygan turli mamlakatlar xoʻjaliklari umumiy tizimidir. jahon xoʻjaligi subyektlari boʻlib quyidagilar hisoblanadi: - oʻz ichiga milliy iqtisodiyot majmuini oluvchi turli mamlakatlar; - transmilliy korporatsiyalar; - xalqaro tashkilot va institutlar; - milliy iqtisodiyot chegarasidan chiqqan, xoʻjalik barcha sohalari tarkibidagi firmalar. jahon xoʻjaligi milliy xoʻjalikdan yagona jahon bozorining mavjudligi bilan farqlanadi. jahon bozorining amal qilishiga rivojlangan mamlakatlarning iqtisodiy siyosati ahamiyatli ta’sir 1 борисов е.ф. экономическая теория: учеб. – 2-е изд., перераб. и доп. – м.: тк велби, изд-во проспект, 2005, с.497-499. 2 экономика: учебник, 3-е изд., перераб. …

3 / 31

r manfaatini oʻziga tortadi. mamlakatning savdo, ishlab chiqarish, valyuta-moliya sohalaridagi jahon tamoyillariga bogʻliqlik obyektiv reallik hisoblanadi. hozirgi davrda har qanday mamlakatni uning iqtisodiyoti qanday rivojlangan boʻlishidan qat’iy nazar, jahon xoʻjaligi aloqalariga jalb qilmasdan toʻlaqonli iqtisodiy rivojlanishini ta’minlash mumkin emas. shu sababli birinchi prezidentimiz i.karimov «mamlakatning jahon xoʻjalik aloqalarida, xalqaro mehnat taqsimotida keng miqyosda ishtirok etishi ochiq turdagi iqtisodiyotni barpo etishning asosidir» 3 , deb ta’kidlaydi. dunyo bir-biridan maqsadlari, amal qilish mexanizmi bilan farqlanuvchi turli xil ijtimoiy- iqtisodiy tuzumlar, xalqaro guruhlarga boʻlingan. jahon hamjamiyati mamlakatlarini turkumlash har xil mezonlar asosida amalga oshiriladi. turli mamlakatlarning iqtisodiy rivojlanish koʻrsatkichlarining turli-tumanligi ular taraqqiyot darajasini qandaydir bitta nuqtai-nazardan baholash imkonini bermaydi. shunga koʻra, mazkur maqsadda bir necha asosiy koʻrsatkich va mezonlardan foydalaniladi: - mutlaq va nisbiy yaim; - milliy daromad va uning aholi jon boshiga toʻgʻri keluvchi miqdori; - milliy iqtisodiyotning tarmoq tuzilmasi; - mamlakat eksporti va importi tarkibiy tuzilmasi; - aholining turmush darajasi, sifati …

4 / 31

ng yuqori darajasi – 9386 dollar va undan yuqori (26 ta mamlakat). jahon hamjamiyati mamlakatlarini turkumlashga umumiy asosda yondashib xoʻjalik tizimlarining xususiyatlariga mos ravishda davlatlarning uchta guruhini ajratib koʻrsatish mumkin: rivojlangan, bozor iqtisodiyotiga asoslangan holda rivojlanayotgan va bozor iqtisodiyoti mavjud boʻlmagan mamlakatlar. rivojlanganlik darajasi boʻyicha ham oʻz navbatida uchta guruh farqlanadi: past, oʻrtacha va yuqori rivojlangan mamlakatlar. shimoli- sharqiy osiyo va lotin amerikasidagi yangi industrial mamlakatlar (yaim), yuqori daromadli neft eksport qiluvchi mamlakatlar (saudiya arabistoni, quvayt va boshqalar), eng kam rivojlangan mamlakatlar (ekrm), shu jumladan eng kambagʻal mamlakatlar (chad, bangladesh, efiopiya), har xil mintaqaviy ittifoqlar va baynalminal guruhlarga ajratiladi. bu barcha turli-tumanlik bir butun yaxlitlikka oʻzaro iqtisodiy bogʻliqlikning har xil jihatlari orqali tortiladi. hozirgi xoʻjalik aloqalarining chuqurlashib borayotganligi, baynalminallashuvning kuchayishi hamda fan-texnika inqilobining keng qamrovli tavsifi, aloqa va kommunikatsiya vositalarining butunlay yangi roli sharoitida milliy iqtisodiyot oʻz-oʻzini ta’minlash orqali samarali amal qilishi mumkin emas. 3 karimov i.a. «oʻzbеkiston buyuk kеlajak …

5 / 31

y aloqalarining kuchayishi hamda iqtisodiy munosabatlarning tobora kengroq jabhalarini qamrab olish jarayoni hisoblanadi. barcha iqtisodiy jarayonlarning baynalminallashuvi natijasida jahon xoʻjaligining quyidagi tarkibi vujudga keldi: 1) tovar va xizmatlar jahon bozori; 2) kapitallar jahon bozori; 3) ishchi kuchi jahon bozori; 4) xalqaro valyuta tizimi; 5) xalqaro kredit-moliya tizimi. bundan tashqari, baynalminallashuv axborotlar, ilmiy-tadqiqot va tajriba-konstruktorlik ishlanmalari, madaniyat sohalarida ham rivojlanmoqda. yagona ilmiy-axborot makoni shakllanmoqda. xalqaro savdo milliy davlatlarning paydo boʻlishi bilan ular orasidagi iqtisodiy va siyosiy aloqalarning ifodasi sifatida qadimdan amal qilib kelgan boʻlsada, bu hali jahon bozori mavjudligini anglatmas edi. jahon bozori faqat yirik mashinalashgan sanoatning paydo boʻlishi bilan dastlab bir qator mamlakatlar oʻrtasida vujudga kelib, xx asrning boshlarida jahonning barcha mamlakatlarini qamrab oldi. alohida mamlakatlar milliy bozori hamda jahon bozori farqlanadi. jahon bozori bir qator oʻziga xos xususiyatlarga ega. agar milliy bozorda tovarlar harakati iqtisodiy omillar (ishlab chiqarish aloqalari, transport, xomashyo, mehnat resurslari va h.k.) bilan bogʻliq boʻlsa, tovarlarning …

Want to read more?

Download all 31 pages for free via Telegram.

Download full file

About "jahon xo’jaligi va iqtisodiy integratsiya"

9-mavzu. jahon xo’jaligi va iqtisodiy integratsiya 1. iqtisodiy rivojlanishning umumjahon tomonlari va ishlab chiqarishning baynalminallashuvi hozirgi davrda jahon iqtisodiy rivojlanishining eng muhim oʻziga xos xususiyatlaridan biri – turli mamlakatlar va xoʻjalik mintaqalari oʻrtasidagi oʻzaro bogʻliqlikning oʻsib borishi hisoblanadi. jahon xoʻjaligi uzoq davrlar mobaynida shakllanib va rivojlanib keldi. ye.f.borisov jahon xoʻjaligi shakllanishining toʻrtta bosqichini ajratib koʻrsatadi: birinchi bosqich ishlab chiqarishning sanoatlashuvidan oldingi davrda vujudga kelib, dastlab oʻsha davrdagi kishilar jamoalari yoki qabilalari oʻrtasida paydo boʻlgan savdo ayirboshlashuvi keyinchalik tovar ishlab chiqarishning rivojlanishi bilan turli mamlakatlar oʻrtasidagi doimiy tovar almashuvi – xal...

This file contains 31 pages in PDF format (824.3 KB). To download "jahon xo’jaligi va iqtisodiy integratsiya", click the Telegram button on the left.

Tags: jahon xo’jaligi va iqtisodiy in… PDF 31 pages Free download Telegram