o‘simliklar anatomiyasi va fiziologiyasi

PDF 13 pages 1.4 MB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.4 MB

File type PDF

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

3-mavzu: biosfera. o‘simliklar anatomiyasi, fiziologiyasi. tiriklik belgilari. o‘simliklarning asosiy bo‘limlari va o‘zbekistonning o‘simlik qoplami. reja: 1. atmosfera, gedrosfera, letosfera va biosferalarning umumiy mazmuni va tabiatdagi ahamiyati. 2. biosfera haqida umumiy tushuncha. biosferaning paydo bo‘lishi va rivojlanishi. 3. o‘simliklarning organlari. ularning turlari, oilalari, xususiyatlari. 4. o‘simliklarning hayotiy shakllari. 5. o‘zbekistonda keng tarqalgan dorivor va zaharli o‘simliklar. yer quyosh sistemasidagi boshqa sayyoralarga o‘xshab qobiqli tuzilgan. yerni koinotdan kuzatgan fazogir nimalarni ko‘radi? yerni hamma tomonidan havo bilan o‘ralganligini va havo qobig‘ida bulutlar suzib yurganini ko‘radi. bu yerning havo qobig‘i – atmosfera. yana yer qutblari atrofini juda katta oq dog‘lar – muz va qorlar qoplab yotganini, juda keng maydonni suv – okean va dengizlar egallaganini ko‘radi. quruqlikda ham behisob ko‘llar, daryolar ko‘zga tashlanadi. bular yerning suv qobig‘i – gidrosferadir. quruqlikda o‘rmonlar, cho‘llar, ekin dalalari, bog‘lar, shahar va qishloqlar joylashgan. o‘rmonlar, ekinzorlar, shahar-qishloqlar, cho‘l-u dashtlar hamda okeanlar ostida qattiq tog‘ jinslari mavjud. bu tog‘ jinslari …

2 / 13

teng. mantiyani esa yer po‘sti qoplagan. u yer qobiqlaridan eng qattig‘i bo‘lib, o‘rtacha qalinligi 35-40 km, okeanlar tagida 5 km dan, baland tog‘larda 80 km gacha yetadi. olimlarning taxmin qilishlaricha, mantiya magniy, temir va qo‘rg‘oshindan iborat. undagi harorat esa 2000 °c va undan ham yuqori. olimlar yer ichiga chuqur tushgan sari harorat har 1000 m da 33 °c ko‘tarilishini aniqlashgan. demak, 50 km chuqurlikda harorat 1650 °c ga yetadi. mantiyaning quyi qismlari va yadroda harorat yana ham oshadi. bunday yuqori haroratda tog‘ jinslari erigan, ya’ni suyuq holatda bo‘lishi kerak edi. biroq bunday emas. chunki u chuqurliklarda bosim juda katta. masalan, 100 km chuqurlikda bosim yer yuzasidagiga qaraganda 13 ming marta katta, ya’ni bo‘yi va eni 1 cm bo‘lgan yuzaga 13 tonna kuch bilan bosadi. shuning uchun mantiyaning quyi qismlari va yadroda tog‘ jinslari qattiq holatda deb taxmin qilinadi. yer yadrosi haqida ma’lumotlarimiz yanada kam. faqat uning radiusi 3470 km va …

3 / 13

a, hind va shimoliy muz okeanlari (2-rasm). ularning hammasi birgalikda dunyo okeani deb ataladi. tinch okean eng katta va eng chuqur okean. maydoni butun quruqlik maydonidan katta - 180 mln km2. eng chuqur joyi mariana botig‘i – 11022 metr. atlantika okeani kattaligi jihatidan ikkinchi o‘rinda turadi. maydoni 91 mln km2. eng chuqur joyi puerto-riko botig‘i – 8742 metr. hind okeani maydonining kattaligiga ko‘ra uchinchi o‘rinda turadi. uning maydoni 76 mln km2. eng chuqur joyi zond botig‘i – 7729 metr. shimoliy muz okeani eng kichik okean – maydoni 14 mln km2. eng chuqur joyi – 5527 metr. bu okean shimoliy qutb atrofida joylashgani tufayli eng sovuq okean hisoblanadi. ko‘p qismi doimo muz bilan qoplanib yotadi. quruqlikdagi suvning deyarli yarmi sovuq o‘lkalardagi muzliklarda to‘plangan. muzliklar suvi chuchuk, toza suv, lekin odamlar yashaydigan joylardan uzoqda bo‘lganligidan foydalanish qiyin. issiq o‘lkalarning baland tog‘laridagi muzliklar yozda daryolarga suv berib turadi. yer osti suvlari taxminan muzlik …

4 / 13

uqori qismi kiradi. yer po‘sti uch qavat tog‘ jinslaridan iborat (3-rasm). birinchi qavatda asosan cho‘kindi jinslar bo‘ladi. ular - quruqlikda va suvda jinslarning cho‘kib, o‘tirib qolishidan hosil bo‘ladi. ular gil, ohaktosh, qum, qumtosh, bo‘r jinslari bo‘lib, qatlam-qatlam holda yotadi. bu qatlamlar yerning o ‘tgan zam onlardagi tabiati yozilgan kitobga o‘xshaydi. bu qatlamlarni o‘rganib, geologlar minglab, millionlab yillar davomida yerda tabiat qanday bo‘lganini bilib olishadi. 3-rasm. yer po‘stining tuzilishi. sayyoramiz, ya’ni yer taxminan 4 milliard 600 million yildan beri mavjud. yerning butun tarixi davomida litosfera, gidrosfera va atmosfera o‘zaro ta’sir etib turgan. atmosferaning quyi – troposfera qatlami, butun gidrosfera va litosferaning yuqori 4-5 km li qatlamining o‘zaro ta’siri, ayniqsa, kuchli bo‘lgan. hayot ham xuddi shu joyda vujudga kelgan. undagi eng dastlabki hayot belgilari paydo bo‘lganiga taxminan 3 milliard 800 million yilga yaqin vaqt bo‘lgan. bular ko‘zga ko‘rinmaydigan juda mayda organizmlar edi. organizmlar faol bo‘lib, yer yuzini egallay boshlaganiga esa 550-600 mln …

5 / 13

a deyiladi («bios» - hayot, «sphaira» - shar). biosferaning qalinligi 30-40 kilometrga yetadi. odam ham mana shu biosferada yashaydi (4-rasm). 4-rasm. biosferaning joylashuvi. yer yuzida tirik organizmlarning notekis tarqalganligi. organizmlar quruqlik yuzasida va uning ustida 150 m balandlikkacha bo‘lgan havoda, tuproqda, okean va dengizlar suvining yuzasi hamda 150 m chuqurlikkacha bo‘lgan qismlarida eng ko‘p tarqalgan. quruqlikda organizmlarning tarqalishi yorug‘lik, namlik va issiqlikning taqsimlanishiga, ya’ni iqlim ga bog‘liq. sernam ekvatorial o‘rmonlar o‘simlik va hayvonot dunyosiga juda boy. daraxtlar doimo ko‘m-ko‘k, biri gullayotgan bo‘lsa, boshqasida mevasi pishadi. negaki, u yerlarda iqlim yil bo‘yi issiq, yog‘in ko‘p yog‘adi. iqlim issiq bo‘lsa-yu nam yetishmasa, bunday hududlar o‘simliklar va hayvonot olamiga boy bo‘lmaydi. bunga cho‘llar misol bo‘ladi. u yerlarda namni kam bug‘latadigan mayda bargli yoki tukli, tikanakli, ildizlari uzun o‘simliklar o‘sadi (cho‘lda o‘sadigan qanday o‘simliklarni bilasiz?). cho‘llarda ko‘p hayvonlar uzoq vaqt suvsiz yashay oladi. cho‘llar faqat issiq joylarda emas, sovuq joylarda ham bor. antarktidada o‘simlik …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘simliklar anatomiyasi va fiziologiyasi"

3-mavzu: biosfera. o‘simliklar anatomiyasi, fiziologiyasi. tiriklik belgilari. o‘simliklarning asosiy bo‘limlari va o‘zbekistonning o‘simlik qoplami. reja: 1. atmosfera, gedrosfera, letosfera va biosferalarning umumiy mazmuni va tabiatdagi ahamiyati. 2. biosfera haqida umumiy tushuncha. biosferaning paydo bo‘lishi va rivojlanishi. 3. o‘simliklarning organlari. ularning turlari, oilalari, xususiyatlari. 4. o‘simliklarning hayotiy shakllari. 5. o‘zbekistonda keng tarqalgan dorivor va zaharli o‘simliklar. yer quyosh sistemasidagi boshqa sayyoralarga o‘xshab qobiqli tuzilgan. yerni koinotdan kuzatgan fazogir nimalarni ko‘radi? yerni hamma tomonidan havo bilan o‘ralganligini va havo qobig‘ida bulutlar suzib yurganini ko‘radi. bu yerning havo qobig‘i – atmosfera. yana yer qutblari atrofini juda ...

This file contains 13 pages in PDF format (1.4 MB). To download "o‘simliklar anatomiyasi va fiziologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘simliklar anatomiyasi va fizi… PDF 13 pages Free download Telegram