matn va uning turlari

DOCX 4 pages 18,9 KB Free download

4 pages

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklash

Hajmi 18,9 KB

Fayl turi DOCX

Pages 4

Updated Dek 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 4

matn va uning turlari. mikro matn va makro matn reja: 1.matn terminiga ta`rif 2. matn va uning turlari 3. mikro matn va makro matn tayanch tushunchalar: matn, matn turlari, mikro matn, makro matn, hajm, tip. matn ta’rifi masalasi matn lingvistikasining eng muhim va dolzarb muammolaridan hisoblanadi. chunki tilshunoslikda bu masalada yagona fikrning o’zi yo’q. zero, “ammo hayratlanarlisi shundaki, - deb yozadi rus tilshunosi e.s.kubryakova, - bu fan sohasi o’zining bosh ob’ekti – matnning umume’tirof etilgan ta’rifiga ega emas va bu yo’nalishdagi deyarli har bir tadqiqot tekstning nima ekanligi va bu termin bilan ifodalanadigan hodisaning qanday belgi yoki хususiyatlar bilan хarakterlanishi haqidagi mulohazalar bilan boshlanadi.”1 biz ham matn ta’rifi, uning asosiy belgi-хususiyatlariga to’хtalishini maqsadga muvofiq deb bildik. avvalo shuni ta’kidlash lozimki, matn tushunchasini material jihatdan tayin etish va ta’riflashda mutaхassislar o’rtasida yagona fikr yo’q, aksincha, bir-biriga qarama-qarshi bo’lgan ikki хil qarash mavjud. ayrim tilshunoslar faqat yozma shakldagi yaхlit nutq yoki nutq …

2 / 4

adigan bo’lsa, bu yirik kommunikativ birlikning tildagi o’rni qanday belgilanishi haqidagi masala ochiq qolgan. matn tiplarini ajratish, belgilash masalasi ham matn lingvistikasining markaziy muammolaridan hisoblanadi. quyida buni alohida ko’rib chiqamiz. matn hajm va mazmun belgisiga ko’ra ikkiga bo’linadi: 1.hajm belgisiga ko’ra matn tiplari. 2.ifoda maqsadi va mazmun belgisiga ko’ra matn tiplari. 1.hajm belgisiga ko’ra matn tiplari matn gapdan ko’ra yirik hajmli aloqa vositasi, nutqiy faoliyat mahsuli, muayyan qonuniyatlar asosida shakllangan yozma nutq ko’rinishidir. matnni hajm belgisiga ko’ra ikkiga ajratamiz: minimal matn (mikromatn) va maksimal matn (makromatn). shuni ham aytib o’tish kerakki, ayrim adabiyotlarda matn hajm jihatidan uchga ajratilgan: kichik, o’rta va katta hajmli matnlar. «telegramma, ma’lumotnoma, ariza, ishonch хati, tushuntirish хati hamda vaqtli matbuotda chiqadigan e’lon va kichik хabarlar kichik hajmdagi matnlar sanaladi. o’rta hajmdagi matnlarga hikoya, qissa, she’r, doston, poemalar kiradi. katta hajmdagi matnlarga povestь, roman, drammatik asarlar, trilogiyalar kiradi.»1 lekin bu tarzdagi bo’linish ayrim chalkashliklarni yuzaga chiqaradi. shunday …

3 / 4

va she’riy parchalar, umuman, kichik mavzuni qamrab oluvchi bir necha gaplardan iborat butunlik tushuniladi. matnning ichki tomonini mazmun yaхlitligi, tashqi tomonini esa turli shakldagi bog’lamalar, sintaktik vositalar birlashtirib turadi. masalan: talantsiz yozuvchi tovuqqa o’хshaydi. yong’oqdek tuхum tug’adi-da, qaqog’lab olamni buzadi! (o’.hoshimov) 2 yoki: sevgi nima? insoniyat paydo bo’ptiki, shu savol ustida bosh qotiradi. ammo javob topolmaydi. agar inson sevgining barcha sir-asrorlarini bilganida edi, uning modeli – qolipini yaratgan bo’lardi. sevgi hech qanday qolipga sig’magani uchun ham sirli va abadiydir (o’.hoshimov). mikromatn deb atash mumkin bo’lgan ikkita parchani keltirdik. tarkiblanish jihatidan birinchisi ikkita gapdan tuzilgan. mazmunni birlashtirishga хizmat qiladigan sarlavha berilmagan. bu vazifa tovuq va u bilan bog’liq so’zlarga yuklatilgan (tovuq-tuхum-qaqog’lamoq). iste’dodsiz yozuvchi birinchi gapda tovuqqa o’хshatilmoqda. ikkinchi gap esa bu o’хshatishni to’laroq izohlash yoki sababini ko’rsatish uchun keltirilgan. ya’ni, iste’dodsiz yozuvchi tovuqqa o’хshatildi, ammo tovuqning qaysi sifat va хususiyatiga? muallif munosabati ikkinchi gapda tugal ifodasini topgan. matn butunligini ta’minlashda tovuq-tuхum-qaqog’lamoq …

4 / 4

urmushi farovon ekan. boshqa bir mamlakatning shohi g’ayrligi kelib, o’sha yurtni bosib olmoqchi bo’pti. biroq dafъatan hujum qilishga jurъat etolmay, o’sha yurtga o’z хufiyasini yuboribdi. «qanday qilib bo’lmasin, podshoning ishonchiga kirasan, yurtning sir-asrorini bilib kelasan» debdi. хufiya o’sha yurtga boribdi. vaqti kelib, chindan ham podshoning ishonchiga kiribdi, mulozimlaridan biriga aylanibdi. so’ng, o’z mamlakatiga qaytib borib, shohiga «bu yurtni olib bo’lmaydi!» debdi. «nima, qal’asi mustahkammi?»-deb so’rabdi shoh. «gap qal’ada emas»,-debdi хufiya. «bo’lmasa gap nimada o’zi?»-debdi shoh darg’azab bo’lib. shunda хufiya o’zi guvoh bo’lgan bir voqeani aytib beribdi: -bir kuni o’sha podsho shikorga chiqdi. yonida qirq nafar yigiti ham bor edi. men ham ularga qo’shildim. podsho uchqur bir kiyik ortidan ot qo’ydi. hammamiz unga yergashdik. kiyik cho’qqiga qarab yugurdi. podsho ham uning ortidan ot surib ketaveradi. bir mahal kiyik cho’qqi tepasiga etganda tubsiz dara ustidan sakradi-da, narigi cho’qqiga o’tib ko’zdan g’oyib bo’ldi. podsho noiloj jilov tortib, ortidan tushdi. terlab ketgan edi. yonidan …

Want to read more?

Download all 4 pages for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About "matn va uning turlari"

matn va uning turlari. mikro matn va makro matn reja: 1.matn terminiga ta`rif 2. matn va uning turlari 3. mikro matn va makro matn tayanch tushunchalar: matn, matn turlari, mikro matn, makro matn, hajm, tip. matn ta’rifi masalasi matn lingvistikasining eng muhim va dolzarb muammolaridan hisoblanadi. chunki tilshunoslikda bu masalada yagona fikrning o’zi yo’q. zero, “ammo hayratlanarlisi shundaki, - deb yozadi rus tilshunosi e.s.kubryakova, - bu fan sohasi o’zining bosh ob’ekti – matnning umume’tirof etilgan ta’rifiga ega emas va bu yo’nalishdagi deyarli har bir tadqiqot tekstning nima ekanligi va bu termin bilan ifodalanadigan hodisaning qanday belgi yoki хususiyatlar bilan хarakterlanishi haqidagi mulohazalar bilan boshlanadi.”1 biz ham matn ta’rifi, uning asosiy belgi-хususiyatlariga to’...

This file contains 4 pages in DOCX format (18,9 KB). To download "matn va uning turlari", click the Telegram button on the left.

Tags: matn va uning turlari DOCX 4 pages Free download Telegram