bozor iqtisodiyoti nazariyasi

DOC 26 pages 285.5 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 285.5 KB

File type DOC

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

ii - b o’ l i m ii - б ў л и м бозор иқтисодиёти назарияси 5-боб. бозор иқтисодиётининг мазмуни ва амал қилиши олдинги бобда товар ишлаб чиқариш ва айирбошлаш жараёнларининг ривожланиши натижасида пулнинг вужудга келганлиги, товар-пул муносабатларининг ривожланиб, иқтисодиётнинг барча жабҳаларини қамраб олганлиги, аста-секин бозор иқтисодиётининг шаклланиб келаётганлиги баён этилди. ушбу боб бозор иқтисодиётининг мазмунини баён қилиб бериш билан бошланиб, унинг асосий белгилари, субоектлари ва ривожланиш босқичлари талқинига алоҳида ўрин ажратилади. бозор иқтисодиётининг доимий ва асосий муаммолари, унинг афзалликлари ва зиддиятлари таҳлилига ҳам ўрин берилади. боб бозор ва унинг турлари, бозор инфратузилмаси, унинг таркибий қисмлари ҳамда унсурларини ёритиб бериш билан якунланади. 5.1. бозор иқтисодиётининг мазмуни ва асосий белгилари ҳозирги даврда бозор иқтисодиёти дунёнинг кўпчилик мамлакатлари учун хос бўлиб, у турли мамлакатларда ҳар хил даражада ва ўзига хос хусусиятлар билан амал қилмоқда ва ривожланмоқда. бу иқтисодиётнинг амал қилиш механизми кўплаб асрлар давомида таркиб топиб, шаклланиб, ҳозирги даврда маданийлашган шаклни …

2 / 26

ши бозор иқтисодиётини самарали амал қилишининг муҳим шартлари бўлиб ҳисобланади. товар ишлаб чиқарувчи қанчалик мустақил бўлса, бозор ҳам шу даражада яхши ривожланади. эркин айирбошлаш товар ишлаб чиқарувчи фаолиятининг нисбатан самарали ёоналишларини кўрсатиб берувчи эркин нархларнинг шаклланишига имкон яратади. бозор иқтисодиёти – бу товар ишлаб чиқариш, айирбошлаш ва пул муомаласи қонун-қоидалари асосида ташкил этиладиган ва бошқариладиган иқтисодий тизимдир. бундай иқтисодиёт эркин товар-пул муносабатларига асосланиб, унинг негизида товар ва пулнинг турли шакллардаги ҳаракати ётади, у иқтисодий монополизмни инкор этади. айрим адабиётларда бозор иқтисодиёти – бозор хўжалиги субоектлари иқтисодий хатти-ҳаракатларининг эркин, мустақил равишда йуз бериши ва уларнинг товар-пул механизми орқали бир-бирига боголаниб мувофиқлашуви деб баҳо берилади. бозор иқтисодиётида бозор алоқалари бутун тизимни, унинг барча босқичлари – ишлаб чиқариш, айирбошлаш, тақсимлаш ва истеомол жараёнларини ҳамда иқтисодий муносабатларнинг барча субоектларини қамраб олади. шуни ҳам эотиборда тутиш керакки, ҳозирги шароитда ўртача ривожланган иқтисодиётда 24 млн.дан ортиқ турдаги товарлар мавжуд бўлиб, ҳар йили уларнинг 1/10 қисми янгиланиб …

3 / 26

ият кўрсатувчи асосий таркибий бирлик. уй хўжаликлари доирасида моддий ишлаб чиқариш ва хизмат кўрсатиш соҳаларида яратилган товар ва хизматлар истеомол қилинади. бозор иқтисодиётида уй хўжаликлари мулк эгаси ҳамда ишлаб чиқариш омилларини йетказиб берувчилар ҳисобланади. иқтисодий ресурсларни сотишдан олинган пул даромадлари шахсий эҳтиёжни қондириш учун сарфланади. тадбиркорлик сектори – бу иқтисодиётнинг даромад (фойда) олиш мақсадида амал қилувчи бирламчи бўгоинидир. у иш йуритиш учун ўз капиталини ёки қарз олинган капитални ишга солишни тақозо этади, бу капиталдан олинган даромад ишлаб чиқариш фаолиятини кенгайтириш учун сарфланади. тадбиркорлар товар хўжалигида товар ва хизматларни йетказиб беради. давлат сектори – ўз олдига фойда олишни мақсад қилиб қўймаган, асосан иқтисодиётни тартибга солиш вазифасини амалга оширадиган турли буджет ташкилотлари ва муассасаларининг мажмуи. шунингдек, баози дарслик ва ўқув қўлланмаларда бозор иқтисодиётининг яна бир алоҳида, мустақил субоекти сифатида банклар ажратиб кўрсатилади. банк – иқтисодиётнинг меоёрда амал қилиши учун зарур бўлган пул массаси ҳаракатини тартибга солувчи молия-кредит муассасаси. шундай қилиб, йуқорида келтириб …

4 / 26

курашининг мавжудлиги; - давлатнинг иқтисодиётга чекланган ҳолда аралашуви; - корхона ва фирмаларнинг ички ва ташқи шарт-шароитлар ўзгаришларига мослашувчанлиги. бозор иқтисодиётининг бу белгилари унинг барча босқичлари учун умумийдир. лекин бозор иқтисодиётининг мазмуни ва белгилари ҳақида гап борганда бу иқтисодиётнинг тарихан таркиб топган икки турини бир-биридан фарқ қилиш зарур. унинг биринчи кўриниши узоқ вақт давомида шаклланиб, гоарбдаги ривожланган мамлакатларда хих асрнинг охирларигача давом этиб келди. у иқтисодий адабиётларда классик ёки соф бозор иқтисодиёти деб ном олди. унинг асосий белгилари: а) иқтисодий фаолият йуритишнинг хусусий мулкчиликка асосланганлиги; б) капитал ва ишлаб чиқаришнинг корхона миқёсида умумлашганлиги; д) тадбиркорлар, ишчилар, товар ишлаб чиқарувчилар ва истеомолчиларнинг шахсан эркинлиги; э) тадбиркорларнинг йуқори фойда олиш учун курашлари; ф) иқтисодиётнинг талаб ва таклиф, эркин бозор нархи ва рақобат курашлари асосида тартибланиши; г) аҳолининг ижтимоий ҳимоя қилинмаслиги, ишсизликнинг ва аҳоли ижтимоий табақалашувининг кучайиши. бозор иқтисодиётининг иккинчи кўриниши ҳозирги замон ривожланган бозор иқтисодиёти деб аталиб, хих асрнинг охири ва хх аср …

5 / 26

и бошқариш); ф) ижтимоий ҳимоянинг кучайиши. бунда давлатга, жамоалар ва хусусий кишиларга тегишли турли хил ижтимоий таоминот ва ижтимоий сугоурта фондларининг вужудга келиши. бу ҳар иккала турда бозор иқтисодиётининг асосий белгилари ва хусусиятлари сақланиб қолади, уларда товар ва пулнинг ҳаракати, уларнинг қонун-қоидалари ривожланиш учун негиз ва шарт-шароит бўлиб хизмат қилади. ҳозирги замон бозор хўжалиги иқтисодиётдаги хусусий ва давлат секторларининг ўзаро алоқасига асосланади. иқтисодиётга таосирнинг интенсивлиги даражаси ҳамда давлат томонидан ҳал этилувчи устувор вазифалардан келиб чиққан ҳолда, замонавий бозор иқтисодиётининг қуйидаги моделлари фарқланади (5.2-чизма). бозор иқтисодиётида йуқорида тилга олинган белги ва тартиблар билан бирга, барча ҳозирги замон иқтисодий тизимларига хос бўлган бир қатор шарт-шароитлар бўлиши тақозо қилинади. булар қуйидагилар: илгўр технология ва янги техник воситалардан кенг миқёсда фойдаланиш; ишлаб чиқаришнинг ихтисослашиши. 5.2-чизма замонавий бозор хўжалиги моделлари 5.2. бозор иқтисодиётида доимий ва асосий муаммоларнинг ҳал қилиниши ижтимоий хўжалик йуритишнинг бозор иқтисодиётига асосланган ёолини танлаган ҳар қандай мамлакат мазкур иқтисодий тизимнинг қандай амал …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bozor iqtisodiyoti nazariyasi"

ii - b o’ l i m ii - б ў л и м бозор иқтисодиёти назарияси 5-боб. бозор иқтисодиётининг мазмуни ва амал қилиши олдинги бобда товар ишлаб чиқариш ва айирбошлаш жараёнларининг ривожланиши натижасида пулнинг вужудга келганлиги, товар-пул муносабатларининг ривожланиб, иқтисодиётнинг барча жабҳаларини қамраб олганлиги, аста-секин бозор иқтисодиётининг шаклланиб келаётганлиги баён этилди. ушбу боб бозор иқтисодиётининг мазмунини баён қилиб бериш билан бошланиб, унинг асосий белгилари, субоектлари ва ривожланиш босқичлари талқинига алоҳида ўрин ажратилади. бозор иқтисодиётининг доимий ва асосий муаммолари, унинг афзалликлари ва зиддиятлари таҳлилига ҳам ўрин берилади. боб бозор ва унинг турлари, бозор инфратузилмаси, унинг таркибий қисмлари ҳамда унсурларини ёритиб бериш билан якунланади. 5.1. бо...

This file contains 26 pages in DOC format (285.5 KB). To download "bozor iqtisodiyoti nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: bozor iqtisodiyoti nazariyasi DOC 26 pages Free download Telegram