badiiy asar kompozitsiyasi

PPTX 14 pages 80.8 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 80.8 KB

File type PPTX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

презентация powerpoint 10-mavzu badiiy asar kompozitsiyasi reja: kompozitsiya san’ati kompozision vositalar: asar sarlavhasi, epigraf, lirik chekinish, qistirma epizod, qoliplash, asar annotasiyasi. syujet va kompozitsiyaning dialektik aloqasi kompozitsiya (lat. compositio - tarkib, qurilish, tuzilish) deganda, tasvirlanayotgan birliklarning va nutq vositalarining badiiy asar matnidagi o’zaro bog’liqligi va joylashish (o’rinlishish) tartibi tushuniladi. u o’zida personajlar (sistemasi)ni joylashtirishni, syujet epizod (gr. epesodion-begona, aloqasiz)larini taqqoslashni, voqea haqidagi tartibli xabarni tasvirlash usullarining o’zgarishini, tasvirlanayotgan detallar va ifoda-tasvir vositalarining muvofiqligini, asarning qism, bob, bo’lim, band, parda, ko’rinish va sh.k. bo’linishini jamg’aradi. “kompozitsiya-badiiy asarni tashkil etuvchi va intizomga bo’ysindiruvchi kuch. uning vazifasi biron bir narsaning chetga chiqib ketishiga yo’l qo’ymaslik, ayni chog’da, uning birbutunlikka birikishini nazorat qilishdir... uning maqsadi barcha bo’laklar (parchalar)ni shunday joylashtirishki, ular alal-oqibat asar g’oyasini to’liq ifodalashga qodir bo’lsinlar”. kompozitsiya, bundan tashqari, tasvirdagi me’yor va muvofiqlikni ham yuzaga chiqaradi, sayozlikka, bayonchilikka, bayondagi ezmalikka, takrorga yo’l bermaydi. agar kompozitsiyaning bu talabiga rioya etmasa, “yozuvchi sayoz joyda …

2 / 14

ng kirishga haqqi yo’q,”-deydi a.oripov. ma’lumki, kompozitsiya syujetdan kengroq hodisa sanaladi, chunki u syujetni ham, syujetdan tashqarida qoluvchi vositalarni ham o’zida jamg’aradi. syujetdan tashqarida qolgan badiiy unsurlar - kompozision vositalar deb yuritiladi va ularning barchasi asarning birbutun va mukammal bo’lishiga xizmat qiladi. shuning uchun ham kompozitsiyani adabiy asarga tugallik va yaxlitlik baxshida etuvchi, yakunlovchi adabiy-badiiy shakl deb yuritadilar. kompozision vositalardan ba’zilarini hukmingizga havola qilamiz. 1. asar sarlavhasi. “aniqlik va qisqalik nasrning birinchi ustunligidir. u fikrni, fikrni talab etadi, busiz go’zal ifoda hyech narsaga xizmat qilmaydi” ekan, asar sarlavhasi bir yoki bir necha so’zda ifodalanishi, yuzlab sahifalarga sochilgan mazmunni o’zida aniq jamg’arishi, nomlanishidanoq o’quvchini o’ziga jalb qilishi lozim. bu judayam azobli ish, ayni chog’da, rohatbaxsh hamdir. “qutlug’ qon” (oybek), “ulug’bek xazinasi” (o.yoqubov), “yulduzli tunlar”, “ona lochin vidosi” (p.qodirov), “o’g’ri”, “bemor” (a.qahhor), “chinor” (a.muxtor), “iymon” (i.sulton), “qudratli to’lqin” (sh.rashidov), “shaytanat” (t.malik), “lolazor” (murod muhammad do’st), “egilgan bosh” (o.muxtor), “oq qushlar, oppoq qushlar” …

3 / 14

a tashishi yoki shu mazmun qanday bo’lishiga urg’u berishi (ba’zida isbotlashi) talab qilinadi. 3. lirik chekinish. san’atkor asarida yaratayotgan syujet voqealaridan ba’zida o’zi ham ta’sirlanib ketadi, qalbida tug’yonlar, hislar, fikrlar quyulib kelaveradi. shu jarayonda syujet voqealarini to’xtatadi-da, ana shu kechinmalarni ifodalaydi. bu holat – lirik chekinishni keltirib chiqaradi. lirik asar – shoir kechinmalarining ifodasi, dramatik asarda muallif nutqi ishtirok etmasligini hisobga olsak, lirik chekinishlar liro-epik asarlarda uchraydi. jumladan, hamid olimjonning “zaynab va omon” dostonida omon o’z qismatini, tarixini so’zlar ekan, dunyo ona mehri bilan to’liq va ulug’ligini, ona va farzand o’rtasidagi sevgining buyukligini ta’kidlaydi. ana shu tushunchalarning beg’uborligini, samimiyligini, jonga jon solib asrashligini ta’kid qilish, unga yana bir isbot keltirish uchun shoir lirik chekinishga yo’l qo’yadi: 4. qistirma epizod. syujet yo’nalishiga bevosita aloqador bo’lmagan, ammo asar g’oyaviy mazmunini ko’p tarmoqli qiladigan, uni bilvosita chuqurlashtiradigan va yangi taqdirlar misolida ta’kidlaydigan qo’shimcha voqea – qistirma epizod sanaladi. “o’tgan kunlar”dagi usta alim va …

4 / 14

hi betida joylashadi. asar annotasiyasi (qisqa qaydlar yoki ma’lumotlar) hamma asarlarda ham bo’lishi shart emas. lekin agar bo’lsa, u kitobxonni asarni o’qishga yetaklashi lozim. yuqorida aytilgan fikrlarni xulosalak, quyidagi saboqlarni olamiz: 1. badiiy asar syujeti va kompozitsiyasi xuddi mazmun va shakl kabi alohida-alohida vositadir, ayni paytda, ular o’zaro bog’liqdir: syujet kompozitsiyaning ichida yashaydi (u mazmun hodisasidir), kompozitsiya syujetning vujudi (u shakl hodisasidir) hisoblanadi. demak, jon va vujud birlashsagina ruh (g’oya) tiriladi, yashaydi, faoliyat ko’rsatadi. 2. syujet qahramonlar xarakterini va hayot ziddiyatlarini umumlashtiruvchi voqealar silsilasi bo’lsa, kompozitsiya ana shu hayotni betakror tarzda birbutun va yaxlit qilib quruvchi va go’zal gavdalantiruvchi vositadir. 3. kompozitsiya doimo syujetdan kengdir. jumladan, “o’tgan kunlar” ko’p tarmoqli syujet yo’nalishiga ega (i.sultonning ta’kidlashicha, “o’tgan kunlar”da xon va beklar o’z manfaatlarini ko’zlab, hokimiyat uchun kurashadilar va o’z maqsadlariga erishuv uchun qipchoqlarni qorachoponlarga qarshi qo’yadilar. bu romanning asosiy syujet yo’nalishidir. e`tiboringiz uchun rahmat! /docprops/thumbnail.wmf

5 / 14

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "badiiy asar kompozitsiyasi"

презентация powerpoint 10-mavzu badiiy asar kompozitsiyasi reja: kompozitsiya san’ati kompozision vositalar: asar sarlavhasi, epigraf, lirik chekinish, qistirma epizod, qoliplash, asar annotasiyasi. syujet va kompozitsiyaning dialektik aloqasi kompozitsiya (lat. compositio - tarkib, qurilish, tuzilish) deganda, tasvirlanayotgan birliklarning va nutq vositalarining badiiy asar matnidagi o’zaro bog’liqligi va joylashish (o’rinlishish) tartibi tushuniladi. u o’zida personajlar (sistemasi)ni joylashtirishni, syujet epizod (gr. epesodion-begona, aloqasiz)larini taqqoslashni, voqea haqidagi tartibli xabarni tasvirlash usullarining o’zgarishini, tasvirlanayotgan detallar va ifoda-tasvir vositalarining muvofiqligini, asarning qism, bob, bo’lim, band, parda, ko’rinish va sh.k. bo’linishini jamg’ara...

This file contains 14 pages in PPTX format (80.8 KB). To download "badiiy asar kompozitsiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: badiiy asar kompozitsiyasi PPTX 14 pages Free download Telegram