energetika zaxiralaridan foydalanish jarayonlari

PDF 9 sahifa 735,6 KB Bepul yuklash

9 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 735,6 KB

Fayl turi PDF

Sahifalar 9

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 9

4-mavzu: energetika zaxiralaridan foydalanish jarayonlari. 4.1. energiya zaxiralari tayanch so’zlar: energiya zaxiralari, organik yoqilg‘ilar, qayta tiklanadigan, qayta tiklanmaydigan, quvvat, birlamchi energiya, ikkilamchi energiya. energiya-tabiat hodisalarining insoniyat madaniyati va turmushining asosi. o‘z navbatida energiya materiya harakat turlarining, bir xildan ikkinchi xilga aylanishning miqdoriy bahosi. energiya turi bo‘yicha mexanik, kimyoviy, elektr, yadroviy va hakozolarga bo‘linadi. insoniyat amaliyotida foydalanish uchun yaroqli material ob’ektlarida mujassamlangan energiya - energiya zaxiralari deb nomlanadi. tabiatda ko‘p uchraydigan energiya zaxiralaridan asosiylari katta miqdorda amaliy ehtiyojlarga ishlatiladi. ularga organik yoqilg‘ilar, ko‘mir, neft, gaz kabi okean, dengiz va daryo energiyasi, quyosh, shamol va hakozo energiya turlari kiradi. energiya zaxiralari tiklanadigan va tiklanmaydigan turlarga bo‘linadi. 4.2. tiklanadigan va tiklanmaydigan energiya zaxiralari. tayanch so’zlar: bevosita, bilvosita, bevosita tiklanadigan, birlamchi energiya, ikkilamchi energiya, atom elektr stansiyasida (aes), energetik ishlab- chiqarish jarayoni, energiyani qayta hosil qiluvchi qurilmalar. birinchisiga tabiat tamonidan bevosita tiklanadigan (suv, shamol va hakozo) energiya zaxiralari, ikkinchisiga esa, avvaldan tabiatda to‘plangan, lekin …

2 / 9

yasini (birlamchi) elektr energiyaga (ikkilamchi) aylantirib beradi, gidroelektr stansiyada (ges) - suv energiyasini elektr energiyaga, atom elektr stansiyasida (aes) - atom energiyasini elektr energiyasiga aylantirib beradi, undan tashqari to‘lqin energiyasini elektr energiyasiga aylantirib beruvchi to‘lqin elektr stansiyasi va boshqa stansiyalar mavjud. energiyani kerakli turda olish va iste’molchilarni ta’minlash energetik ishlab- chiqarish jarayonida kechadi va u besh bosqichdan iborat. 1. energetika zaxiralarini olish va to‘plash: yoqilg‘ini qazib olish va boyitish, gidrotexnik qurilmalar yordamida bosimni to‘plash va hakazo. 2. energiyani qayta hosil qiluvchi qurilmalarga energetik zaxirani keltirish. 3. taqsimlash va iste’mol uchun eng qulay bo‘lgan usulda, birlamchi energiyadan ikkilamchi energiya hosil qilish (asosan issiqlik va elektr energiyasi). 4. qayta hosil qilingan energiyani uzatish va taqsimlash. 5. etkazilgan energiyani iste’mol qilish. agar qo‘llanilayotgan birlamchi energiya manbalarini 100% deb hisoblasak, undan faqat 30-40% energiya olinadi; energiyani qolgan katta qismi issiqlik ko‘rinishida yo‘qotiladi. energiya yo‘qotishlar asosan hozirgi davrdagi energetik mashinalarning texnik tavsiflari bilan ifodalanadi. 4.3. …

3 / 9

motlar berilgan. dunyoda energiya zaxiralarini 2000 yilga kelib umumiy ishlab chiqarish 20 mlrd. tonna shartli yoqilg‘iga teng bo‘ladi deb kutilmoqda. bu tizimda neft va gaz yuqori o‘rin egallaydi va ishlab chiqarish energiya zaxiralarini 3/5 qismini tashkil etadi; 1/5 qismini yadro yoqilg‘isiga, qolgan qismi boshqa qattiq yoqilg‘ilarga to‘g‘ri keladi. 60-yillarda dunyo yoqilg‘i-energetik muvozanati tuzilishida sezilarli o‘zgarishlar ro‘y berdi. suyuq va gazsimon yoqilg‘i iste’moli ortdi. 1980 yilda dunyoda umumiy energiya iste’molida 46% ni neft, 20% ni esa gaz tashkil etdi. 9-rasm. turli xil energiya tashuvchilarning shartli ko‘rinishdagi, yillarga nisbatan dunyo bo‘yicha iste’moli (amaldagisi va kutilayotgani). xx asrning oxiriga kelib energiyani iste’molini tabiiy gaz, ko‘mir va yadro energiyasi hisobiga qondirildi (10-rasm). xxi asr boshida tiklanadigan energiya turlari unumdorligini oshirish kutilmoqda. taxminiy hisoblarga ko‘ra bu energiya zaxiralarini ulushi yadro energiyasi bilan 40% atrofida bo‘ladi. foydalanaoladigan energiya manbalari ichida ko‘mirning ulushi eng katta (75-85%); neft (10-15%) va gaz (10-15%) ulushlari sezilarli; qolgan energiya zaxiralari birgalikda …

4 / 9

-50 mlrd. kvt quvvatni chiqarib olishga to‘g‘ri keladi. quvvat kun va yil davomida o‘zgarib turadi. quvvatdan foydalanish grafik tarzda beriladi (11-rasm). grafikni teng yuzali to‘g‘ri turtburchak shaklda almashtirsak, hisobli qiymatga eng ko‘p quvvatini davomiyligi tm ga ega bo‘lamiz va dunyodagi foydalanilayotgan energiyani topamiz. kichik qiymatga asoslanib, quyidagi natijani olamiz: e=40 mlrd. kvt•5000 soat=200•103 mlrd. (kvtsoat) bu qiymatni shartli yoqilg‘i ko‘rinishga keltiramiz. 1 tonna shartli yoqilg‘i 8000 kvtsoat ga teng bo‘lgan energiyaga ega, bundan kelib chiqadiki, energetik qurilmalarni yil davomida harakatga keltirish uchun: 200•103 mlrd. kvtsoat/8•103kvtsoat/tonna=25 mlrd. (tonna) bizni koinotimizda 6 mlrd. odam yashashligini hisobga olsak, yil davomida har bir odamga 25 mlrd.t/6 mlrd.odam=4,1 tonna energetik zaxira to‘g‘ri keladi. 11-rasm. energetika qurilmalarning umumiy quvvatidan foydalanish grafigi. 4.4. noan’aviy tiklanuvchan energiya manbalari (ntem) tayanch so’zlar: organik yoqilg‘ilar, ekologik toza energiyani, geotermal issiqlik oqimi, geotermal energetika, geotermal suvlar, geyzerlar energiyasi. hozirgi kunda energiya iste’mol qiluvchi barcha sohalarning organik yoqilg‘ilardan foydalanishi tufayli atrof muhit …

5 / 9

vojlangan malakatlar foydalanayotgan noana’naviy va qaytalanuvchi energiya manbalari turlariga quyidagilarni kiritish mumkin:  quyosh energiyasi;  shamol energiyasi;  gidroenergetika (o‘rta-, kichik- va mikrogidroenergetika);  to‘lqinlar energiyasi;  suv sathlarinig ko‘tarilib-tushish energiyasi;  okean va dengizlardagi har xil oqimlar energiyasi;  geotermal suvlar va geyzerlar energiyasi;  biomassa energiyasi;  shahar chiqindilari energiyasi;  chorvachilik va parrandachilik fermalari chiqindilari energiyasi;  er ostidan issiqlik nasoslari orqali olinadigan energiya. noan’aviy tiklanuvchan energiya manbalari zaxiralarining qaysi turidan foydalanish mumkinligi real sharoitdan kelib chiqqan holda tanlanadi. 4-jadvalda jahon miqyosidagi nazariy va texnik jihatdan tiklanmaydigan va tiklanuvchan energiya manbalari potensiallarining taqsimlanishi keltirilgan. 4-jadval tahlili shuni ko‘rsatadiki, tiklanuvchan energiya manbalarining nazariy manbalari tiklanmaydigan energiya manbalaridan bir muncha ko‘p bo‘lgan holda ulardan real foydalanilish darajasi juda pastdir. shunday qilib, noan’aviy tiklanuvchan energiya manbalarining jahon energetikasida tutgan o‘rni hozircha sezilarli emas va umuman kelajakda barcha ishlab chiqarilayotgan elektr energiyaning bor yo‘g‘i 2-10% ni tashkil etishi mumkin xolos. …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 9 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"energetika zaxiralaridan foydalanish jarayonlari" haqida

4-mavzu: energetika zaxiralaridan foydalanish jarayonlari. 4.1. energiya zaxiralari tayanch so’zlar: energiya zaxiralari, organik yoqilg‘ilar, qayta tiklanadigan, qayta tiklanmaydigan, quvvat, birlamchi energiya, ikkilamchi energiya. energiya-tabiat hodisalarining insoniyat madaniyati va turmushining asosi. o‘z navbatida energiya materiya harakat turlarining, bir xildan ikkinchi xilga aylanishning miqdoriy bahosi. energiya turi bo‘yicha mexanik, kimyoviy, elektr, yadroviy va hakozolarga bo‘linadi. insoniyat amaliyotida foydalanish uchun yaroqli material ob’ektlarida mujassamlangan energiya - energiya zaxiralari deb nomlanadi. tabiatda ko‘p uchraydigan energiya zaxiralaridan asosiylari katta miqdorda amaliy ehtiyojlarga ishlatiladi. ularga organik yoqilg‘ilar, ko‘mir, neft, gaz kabi okean, ...

Bu fayl PDF formatida 9 sahifadan iborat (735,6 KB). "energetika zaxiralaridan foydalanish jarayonlari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: energetika zaxiralaridan foydal… PDF 9 sahifa Bepul yuklash Telegram