муҳандислик физикаси институти

PPTX 49 pages 4.4 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1 / 49
слайд 1 самарқанд давлат университети муҳандислик физикаси институти умумий физика кафедраси 8-маъруза мавзу: “ўзгармас электр токи қонунлари.” маърузачи: phd д.х.имамназаров токнинг мавжуд бўлиш шартлари: 1)муҳитда зарядли эркин зарраларнинг мавжуд бўлиши. 2)муҳитда электростатик майдоннинг ҳосил қилиниши. 3)муҳит ёпиқ электр занжирининг бир қисмига уланган бўлиши. катталиги ва йўналиши ўзгармайдиган токга ўзгармас электр токи деб аталади. электр токининг йўналиши учун мусбат зарядли зарраларнинг тартибли ҳаракат йўналиши шартли равишда қабул қилинган. 1.ўзгармас электр токи ва унинг мавжуд бўлиш шартлари. ток кучи ва ток зичлиги. электр токи – бу электр майдони таъсирида зарядли эркин зарраларнинг тартибли ҳаракатидир. бундай токга ўтказувчанлик токи дейилади. токнинг бошқа турлари ҳам мавжуд: конвекция токи – зарядланган зарраларнинг зарядланган жисм билан биргаликда тартибли ҳаракати. силжиш токи – вақт бўйича ўзгарадиган уюрмали электр майдони. вакуумдаги ток – вакуумда электронларнинг тартибли ҳаракати (вакуумли электрон лампаларда кузатилади). образец текста второй уровень третий уровень четвертый уровень пятый уровень электр токининг иссиқлик таъсири. электр токининг магнит …
2 / 49
электр токларининг механик ўзаро таъсирини кашф етган ва бу ўзаро таъсир кучига оид миқдорий муносабатларни топган. уни максвелл «электрнинг нютони» деб атаган. ампер механика, эҳтимоллар назарияси ва математик таҳлил соҳасида ҳам ишлаган. андре мари ампер (1775-1836) электр токининг зичлиги вектор катталик бўлиб, ўтказгичнинг кўндаланг кесим юзаси бўйлаб токнинг тақсимланишини хактерлайди ва токнинг йўналишини аниқлайди. катталиги ўтказгичнинг бирлик кўндаланг юзасидан ўтаётган ток кучи катталигига, йўналиши эса токнинг йўналиши ёки ўтказгининг кўндаланг кесим юзасига тик ўтказилган - бирлик мусбат нормал векторнинг йўналиши билан мос тушадиган вектор катталикга айтилади. i токли ва узунлиги l га тенг бўлган ўтказгич қисмини қараймиз: бундаги, - ўтказгичдаги зарядли эркин зарралар тартибли ҳаракати тезлигининг ўртача қиймати (дрейф тезлик). электр токиниг кинетик тенгламаси . нормаль шароитда мис метали учун ( j = 10 а/мм2): ~ 10-3 м/с . - токнинг кинетик тенгламаси 2. электр занжири. ток манбаининг эюк. бегона кучлар. занжирнинг бир жинсли ва бир жинслимас қисмларидаги кучланиш. ўзгармас …
3 / 49
и ҳам ўзгармайди. демак, ток манбаининг ичида электр зарядига электр кучларидан ташқари, электр табиатга эга бўлмаган, бошқа кучлар ҳам таъсир қилиши керак. шундай кучларга бегона кучлар дейилади. фақат электр (кулон) кучлари (электр майдони) берк электр занжирида электр токини доимий равишда сақлаб тураолмайди. берк занжирнинг барча қисмларида электр майдони ҳосил бўлади. ток манбаининг ичида электр зарядлари бегона кучлар таъсирида кулон кучларига қарама-қарши ҳаракатланади (электронлар мусбат зрядланган қутбдан манфий зарядланган қутбга томон ҳаракатланади ), занжирнинг бошқа (ташқи) қисмида уларни электр майдони тартибли ҳаракатга келтиради. электр юритувчи куч бегона кучларнинг таъсири электр юритувчи куч (қисқача эюк) деб аталадиган муҳим скаляр физик катталик билан тавсифланади. ток манбаининг ичида унинг манфий қутбидан мусбат қутбига бир кулон мусбат электр зарядини электр кучларига қарама-қарши йўналишда кўчиришда бегона кучларнинг бажарган ишига қиймати тенг бўлган скаляр катталикга шу ток манбаининг электр юритувчи кучи деб аталади. эюк вольтларда ўлчанади: [ɛ] = дж/кл = в бегона кучлар барча ток манбаларининг ичида …
4 / 49
ўлмаган қисмдаги кучланиш деб аталади. кучланиш тушунчаси потенциаллар айирмаси тушунчасининг умумлашмасидир. демак, занжирнинг бир жинсли бўлмаган қисмидаги кучланиш потенциаллар айирмасига тенг бўлмайди (ɛ-га катта ёки ундан кичик бўлади). занжирнинг бир жинсли қисмидаги кучланиш қуйидаги фода билан аниқланади: 1b=1ж / 1кл вольта (volta) алессандро (1745-1827), италия олими, физиги, химиги ва физиологи. у янги ўзгармас ток манбаини ихтиро қилди, қайсики, бу кейинчалик эпектр ва магнит ҳодисаларини тадқиқ қилишда ҳал қилувчи роль ўйнади. унинг шарафига кучланишнинг ўлчов бирлиги вольт номи билан аталади.. вольтметр кучланишни ўлчаш вольтметрнинг электр занжирида шартли белгиланиши. кучланиши ўлчанадиган электр занжири қисмига вольтметр ўзаро параллель улаанади. образец текста второй уровень третий уровень четвертый уровень пятый уровень электр занжирининг бир жинсли қисми учун ом қонуни электр занжирининг бир жинсли бўлмаган мисмидан ўтаётган ток кучи шу қисм четларидаги кучланишга (потенциаллар айирмасига) тўғри пропорциональ, қисм қаршилигига эса тескари пропорциональ. георг симон ом (1789-1854) - немис физиги. электр занжирининг асосий қонунларини очган (ом қонунлари). …
5 / 49
и ρ — ўтказгичнинг солиштирма электр қаршилиги , l - узунлиги, s —кўнлаланг кесимининг юзаси. кўиниб турибдики, ўтказгичнинг қаршилиги унинг узунлигига тўғри пропорциональ ва кўндаланг кесими юзасига тескари пропорционалдир. ρ – ўтказгич тайёрланган материалга ва ташқи шароитга боғлиқ. солиштирма электр қаршиликга тескари бўлган катталикга, ўтказгичнинг солиштирма электр ўтказувчанлиги ва дейилади σ ҳарфи билан белгиланади. - электр ўтказувчанлик r — ўтказгичнинг электр қаршилиги (ом). 1ом —шундай ўтказгичнинг электр қаршилигики, четларидаги кучланиш 1 в бўлганда ундан ўтаётган ток кучи 1 а га тенг бўлади. g=1/r – ўтказгичнинг электр ўтказувчанлиги (сименс). 1см — электр қаршилиги 1 ом бўлган ўтказгичнинг электр ўтказувчанлигидир. қуйидаги жадвалда турли хил ўтказгичларнинг солиштирма электр қаршилиги келтирилган. улардан ρ кичиги кумуш , каттаси эса нихромдир. амалда, орзонроқ бўлган, мис ва алюминийдан фойдаланилади. материал ρ, номм кумуш 16 вольфрам 55 мис 17 никель 70 алюминий 26 нихром 100 занжирнинг бир жинсли қисми учун ом қонунининг дифференциал шакли занжирнинг кичик қисмини қараймиз. …

Want to read more?

Download all 49 pages for free via Telegram.

Download full file

About "муҳандислик физикаси институти"

слайд 1 самарқанд давлат университети муҳандислик физикаси институти умумий физика кафедраси 8-маъруза мавзу: “ўзгармас электр токи қонунлари.” маърузачи: phd д.х.имамназаров токнинг мавжуд бўлиш шартлари: 1)муҳитда зарядли эркин зарраларнинг мавжуд бўлиши. 2)муҳитда электростатик майдоннинг ҳосил қилиниши. 3)муҳит ёпиқ электр занжирининг бир қисмига уланган бўлиши. катталиги ва йўналиши ўзгармайдиган токга ўзгармас электр токи деб аталади. электр токининг йўналиши учун мусбат зарядли зарраларнинг тартибли ҳаракат йўналиши шартли равишда қабул қилинган. 1.ўзгармас электр токи ва унинг мавжуд бўлиш шартлари. ток кучи ва ток зичлиги. электр токи – бу электр майдони таъсирида зарядли эркин зарраларнинг тартибли ҳаракатидир. бундай токга ўтказувчанлик токи дейилади. токнинг бошқа турлари ҳам м...

This file contains 49 pages in PPTX format (4.4 MB). To download "муҳандислик физикаси институти", click the Telegram button on the left.