tobe bo’lakning hokim bo’lakka bog’lanish yo’llari

DOCX 5 sahifa 27,4 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1 / 5
3-mavzu : tobe bo’lakning hokim bo’lakka bog’lanish yo’llari. so’z birikmasi va gap darsning maqsadi : talabalarga gap tarkibidagi so’zlarning tobe bog’lanishi hamda tobe bog’lanishning tuzilishi haqida ma’lumot berish. reja : 1. tobe bog’lanish haqida. 2. tobe bo’lakning hokim bo’lakka bog’lanishi. 3. so’z birikmasi va gap tayanch iboralar : zamon ma’nosi, tasdiq ma’nosi, hokim bo’lak, tobe bo’lak. tobe bog’lanish doimo ikki qismdan iborat bo’ladi: tobe bo’lak va hokim bo’lak.so’roq bog’lanib kelgan qism hokim, so’roqqa javob bo’luvchi qism tobqism sanaladi. gap odatda bir so’zdan yoki bir necha so’zlarning o’zaro grammatik va mazmuniy bog’lanishidan ham tashkil topishi mumkin. masalan, kuz…bog’larda mevalar qiyg’os pishgan. yuqoridagi gaplarning birinchisi faqat bir so’zdan tashkil topgan bo’lsa, ikkinchisi to’rtta so’zning o’zaro grammatik va mazmuniy bog’lanishi natijasida hosil bo’lgan. gap ikki va undan ortiq so’zlardan iborat bo’lganda, bu so’zlar o’zaro grammatik va mazmun tomondan bog’lanadi. bir so’zning boshqa so’zga ma’lum grammatik vositalar (grammatik qo’shimchalar , yordamchi so’zlar) yordamida bog’lanishi …
2 / 5
b kelgan qism hokim, so’roqqa javob bo’lib keluvchi qism tobe bo’lak sanaladi. masalan, chiroyli (qanday?) ko’ylak, go’zal (qanday?) mamlakattobe hokilik munosabatini yozuvda ifodalash uchun strelkadan foydalaniladi.strelka nayzasi tushgan bo’lak – hokim, strelka boshlangan bo’lak – tobe sanaladi. topshiriq : odam, uy, gul va qovunning belgilarini bildiruvchi so’zlarga moslab birikmalar hosil qiling. 36-mashq.gaplarni o’qing.teng va tobe bog’lanish yo’li bilan birikkan sintaktik birliklarni aniqlab, ularni namunada ko’rsatilgandek tahlil qilib yozing. hasad va baxillik nafratdan ham murosasizroqdir.hasad va baxillik – teng bog’lanish, nafratdan murosasizroqdir – tobe bog’lanish. 1.fe’l-u atvorning o’zgarmas darajada qat’iyligi – ayol tabiatiga yotdir.2.insonning qalbi va aqlida xuddi nutqidagi kabi u tug’ilib o’sgan yurtning muhri bo’ladi.3.rashk muhabbat bilan birga tug’iladi, lekin hamisha ham u bilan birga o’lib ketmaydi.4.ahmoqlar hamda tentaklarga butun dunyo o’z tentakliklari nurida ko’rinadi.5.dunyoni taqdir va nayrang boshqaradi.6.fe’l-u atvorning zaifligi ezgulik-u illatdan ko’ra ham nariroq turadi.7.inson yaxshilik qilishga qodir ekan, unga noshukrlik bilan to’qnashuv xavfi tahdid solmaydi. savollar : …
3 / 5
lishik, egalik, shaxs-son qo’shimchalari , ko’makchilar va ohang yordamida bog’lanadi. bunday bog’lanish ikki xil sintaktik birlikni vujudga keltiradi: a) gap ; b) so’z birikmasi shaxs-son qo’shimchalari yordamidagi bog’lanish gapni, qolgan vosialr yordamidagi bog’lanish so’z birikmasini hosil qiladi. solishtiring: gul ochildi (shaxs-son, zamon qo’shimchasi –di yordamida bog’lanyapti) –gap.gulning ochilishi (qaratqich va egalik qo’shimchasi yordamida bog’lanyapti)- so’z birikmasi. tobe so`zni hokim so`zga biriktiruvchi vositalar tobe so`zning tarkibida bo`ladi va ular quyidagi vositalar yordamida tobelanib bog`lanadi : 2. kelishik qo`shimchalari- yordamida ot va otlashgan so`zlar turli mustaqil so`zlar bilan birikadi: · ot + fe’l = uyga bormoq, yigitning guli, ko`chaning yuzi, uydan chiqmoq, ko`chani ko`rmoq... · ot + ot = kitobning varag`i, olmaning bargi, onamning ko`ylagi · ot + sifat = qizlarning yaxshisi, asalning shirini, talabalarning a’lochisi - ot + son = oyning beshinchisi, nonning yarmi, olmaning ikkalasi. - ot + taqlid so`z = qushlarning chug`ur-chug`uri, traktorning pat- pati kelishik shakllari. ismlarni boshqa …
4 / 5
g onam – vrach. bahor, buncha-go`zalsan . qizcha maktabda o`qiydi. qaratqich kelishigi –kimning? nimaning? qayerning? so`roqlariga javob bo`ladi. qaratqich kelishigini olgan so`z gapda qaratqich aniqlovchi vazifasida keladi. masalan: karimningbelgili ukasi bor. olmabelgisiz bargi to`kildi. qaratqich kelishigidagi so`z qaratqich, u bog`lanib kelgan so`z esa qaralmish deyiladi. qaratqich kelishigi qaratqichni qaralmishga tobelantirib bog`laydi va qaralmishdagi narsa-hodisa belgi- xususiyat, harakat-holatning qarashliligini bildiradi. masalan: maktabimizqaratqich bog`iqaralmish qaratqich kelishigi o`zidan keyin ot va otlashgan so`zlarni bog`laydi. u belgili va belgisiz shaklga ega. belgisiz shakli turdosh otlarda uchraydi: maktab bog`i, bahor yomg`iri. lekin qaratqich va qaralmish o`rtasida so`z ishtirok etganida u belgili shaklda qo`llaniladi: maktabimizning katta bog`i, bahorning yoqimli yomg`iri. atoqli otlar, olmoshlar, sifatdoshlarda qaratqich kelishigi doim belgili qo`llaniladi. masalan: karimning ukasi, uning fikri, hammaning joyi . qaratqich kelishigining belgili shakli ning va n (poetik) shakllarga ega: erkalanib yotadi onasin quchog`ida. saidaning hujrasida yig`ilishdi. qaratqich kelishigi egalik qo`shimchasini olgan so`z bilan qo`llansa qarashlilik ma’nosini ifodalaydi. tushum …
5 / 5
hgan so`zlar faqat belgili shaklda qo`llaniladi: karimni ko`rdi, hammani chaqirdi, qo`rganini aytdi, yaxshini maqtang jo`nalish kelishigi kimga? nimaga? qayerga? so`roqlariga javob bo`lib, gapda quyidagi vazifalarda qo`llaniladi: · shaxs va narsa otlariga qo`shilib, kimga? nimaga? so`roqlariga javob bo`ladi, gapda vositali to`ldiruvchi bo`lib keladi: yurakka buyurib bo`lmaydi. do`stimga xat yozdim. · o`rin-joy otlariga qo`shilib, qayerga? so`rog`iga javob bo`lib keladi, gapda o`rin holi vazifasida keladi: qishloqqa qaytdi. · payt otlariga qo`shilib. qachon? so`rog`iga javob bo`lib, payt holi vazifasida keladi. ertaga qayting. tongga yaqin boramiz. jo`nalish kelishigidaga so`zdan keyin sifat va fe’llar qo`llaniladi: yurishga qulay, doskaga yozmoq, ovqatga pazanda. o`rin-payt kelishigi kimda? nimada? qayerda? qachon? so`roqlariga javob bo`ladi. · shaxs va narsa otlariga qo`shilib, kimda? nimada? so`roqlariga javob bo`ladi, gapda to`ldiruvchi vazifasida keladi: telefonda gaplashmoq, do`stida ko`rmoq. · o`rin-joy otlariga qo`shilib, qayerga? so`rog`iga javob bo`lib keladi, gapda o`rin holi vazifasida keladi: qishloqda yashaydi. · payt otlariga qo`shilib, qachon? so`rog`iga javob bo`ladi, gapda payt holi …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 5 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"tobe bo’lakning hokim bo’lakka bog’lanish yo’llari" haqida

3-mavzu : tobe bo’lakning hokim bo’lakka bog’lanish yo’llari. so’z birikmasi va gap darsning maqsadi : talabalarga gap tarkibidagi so’zlarning tobe bog’lanishi hamda tobe bog’lanishning tuzilishi haqida ma’lumot berish. reja : 1. tobe bog’lanish haqida. 2. tobe bo’lakning hokim bo’lakka bog’lanishi. 3. so’z birikmasi va gap tayanch iboralar : zamon ma’nosi, tasdiq ma’nosi, hokim bo’lak, tobe bo’lak. tobe bog’lanish doimo ikki qismdan iborat bo’ladi: tobe bo’lak va hokim bo’lak.so’roq bog’lanib kelgan qism hokim, so’roqqa javob bo’luvchi qism tobqism sanaladi. gap odatda bir so’zdan yoki bir necha so’zlarning o’zaro grammatik va mazmuniy bog’lanishidan ham tashkil topishi mumkin. masalan, kuz…bog’larda mevalar qiyg’os pishgan. yuqoridagi gaplarning birinchisi faqat bir so’zdan tashkil topga...

Bu fayl DOCX formatida 5 sahifadan iborat (27,4 KB). "tobe bo’lakning hokim bo’lakka bog’lanish yo’llari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: tobe bo’lakning hokim bo’lakka … DOCX 5 sahifa Bepul yuklash Telegram