nutq kamchiliklari va nutqni buzilish sabablari

DOCX 6 pages 35.0 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 35.0 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

нутқ камчиликлари ҳақида тушунча ва нутқнинг бузилиш сабаблари. боланинг нутқи катталар нутқи асосида ривожланиб боради. нутқнинг то`ғри шаклланиши атрофдагилар нутқига, нутқий тажрибага, то`ғри нутқ муҳити ва таълим-тарбияга боғлиқ. нутқ туғма қобилият емас, балки ҳаёт давомида боланинг жисмоний ва ақлий ривожланиши билан параллел равишда шаклланиб боради. нутқ бузилишларини о`рганиш, тушуниш учун бола нутқининг нормал ривожланиш ё`лини, бу жараённинг о`зига хос хусусиятларини, нутқнинг муваффақиятли шаклланишида катта рол о`йновчи шароитни билиш лозим. бундан ташқари бола нутқининг ривожланиш даврларини аниқ билиш зарур. бу еса нутқнинг ривожланиши жараёнидаги у ёки бу камчиликларни о`з вақтида билиш ва аниқлаш учун керак бо`лади. г.л.розенград-пупко болада нутқ ривожланишини икки даврга ажратади: 1) тайёрлов даври (2 ёшгача); 2) нутқнинг мустақил шаклланиш даври. a.н.леонтев бола нутқининг шаклланишини 4 даврга бо`либ ко`рсатади: 1) тайёргарлик даври – бола туғилгандан бир ёшгача; 2) боғчагача бо`лган давр – 3 ёшгача; 3) мактабгача бо`лган давр – 7 ёшгача; 4) мактаб даври. бола туғилган дақиқадан бошлаб овоз …

2 / 6

ши ҳаракат ко`никмасининг мустаҳкамланишига олиб келади. 6 ойлигидан бошлаб бола тақлид қилиш орқали баъзи бо`ғинларни талаффуз ета бошлайди (на-на-на, бе-бе-бе, да-да-да, па-па-па ва бошқалар). иккинчи ярим йилликда бола баъзи бир товушлар бирикмасини идрок қила бошлайди ва уларни предметлар ёки ҳаракатлар билан боғлайди (бу, ма, бей). бола 7-9 ойлигида катталар кетидан турли хил бо`ғинларни қайтара бошлайди. 10-11 ойлигида со`зларнинг о`зига реаксия пайдо бо`ла бошлайди (вазият ва гапираётган кишининг интонасиясидан қатъи назар). иккинчи давр – боғчагача бо`лган давр (бир ёшдан 3 ёшгача). болада биринчи со`злар пайдо бо`лгандан со`нг, тайёрлов даври тугаб, актив нутқни егаллаш даври бошланади. бу вақтда бола атрофдагилар артикулясиясига еътибор беради. у гапираётганлар орқасидан со`зларни ко`п маротаба такрорлайди ва о`зи ҳам со`зларни талаффуз қилади. бола ҳаётининг 2-3 йилига келиб, унинг луғат бойлиги сезиларли даражада бойиб боради. енг кенг тарқалган маълумотга ко`ра, болаларнинг луғат бойлигини боғчагача бо`лган даврда о`сиши қуйидаги рақамларни ко`рсатади: 1 ёшу 6 ойда - 10-15 та со`з, 2-йилнинг …

3 / 6

бойлиги о`сиб бориши билан биргаликда нутқнинг грамматик томони ҳам ривожланиб боради. бола ҳаётининг 4 - йилига келиб, улар о`з нутқларида содда ва мураккаб гапларни қо`ллай бошлайдилар. 5 ёшга келиб еса, қо`шма гаплардан еркин фойдалана оладилар. 5 ёшли болалар қо`шимча саволларсиз ҳикоя ва ертакларни айтиб бериш қобилиятига ега бо`ладилар. бу даврда фонематик идрок сезиларли даражада ривожланади. бола аввал унли ва ундошларни, со`нг сонор, шовқинли ва сирғалувчи товушларни ажрата бошлайди. нормада 4 ёшли бола барча товушларни ажрата олиши, унда фонематик идрок шаклланган бо`лиши лозим. бу вақтга келиб товушларни то`ғри талаффузининг шаклланиши тугалланади ва бола ҳар томонлама то`ғри, аниқ гапиради. то`ртинчи давр-мактаб даври (7 ёшдан 17 ёшгача). бу даврнинг о`зига хос томони шундаки, болалар нутқининг ривожланиши олдинги даврлардагига нисбатан онгли равишда ро`й беради. бу даврда болалар товушлар анализи, нутқнинг грамматик қонуниятларини егаллайдилар. бу даврда нутқнинг янги тури ёзма нутқ етакчи рол о`йнайди. бола нутқининг ривожланиш жараёни о`з вақтида то`ғри кечиши учун махсус шароитлар …

4 / 6

адилар. оғир нутқ камчиликлари боланинг нафақат нутқига, балки унинг умумий ривожланишига ҳам салбий таъсир ко`рсатади. болаларда нутқ бузилишини юзага келтирувчи сабаблар ичида ташқи (екзоген) ва ички (ендоген) омиллар, шунингдек атроф-муҳитнинг ташқи шароитлари фарқ қилинади. нутқий нуқсоннинг турли сабабларини ко`риб чиқишда еволюсион-динамик ёндошилади. бу нуқсоннинг юзага келиш жараёнини таҳлил қилишдан, аномал ривожланишининг умумий конуниятларини ва хар бир ёш даврида нутқнинг ривожланиш конуниятларини ҳисобга олишдан иборатдир (и. м. сеченов, л. в. вигоцкий, в. и. лубовский). болалардаги нутқий нуқсонларнинг асосий сабаблари: 1. ембрион ривожланиш давридаги турли хил патологиялар; 2. хомиладорлик вақтидаги токсикозлар, вирусли ва ендокрин касалликлар, жарохатлар, қоннинг резус-факторга мос келмаслиги; 3. туғруқ вақтидаги шикастланиш ва асфиксия; 4. бола ривожланишининг биринчи йилидаги бош мия касалликлари (менингит, енсофалит). 5. миянинг чайқалиши билан бирга содир бо`ладиган бош мия жароҳатлари. 6. наслий факторлар. 7. сосиал-маиший шароитнинг ёмонлиги. бу холат микрососиал педагогик қаровсизликка, вегетатив дисфунксияга, емосионал-иродавий муҳитнинг бузилишларига ва нутқнинг ривожланмай қолишига сабаб бо`лади. юқорида ко`рсатиб о`тилган …

5 / 6

инервасиясининг бузилишидан келиб чиқади. периферик характердаги органик нутқ бузилишларига: ринолалия, прогнатия, прогения киради. функсионал бузилишлар — бунда нутқ жараёнида иштирок етадиган аъзолар тузилишида хеч қандай о`згаришлар бо`лмайди. функсионал характердаги нутқ турли нутқ бузилишларининг ривожланишини олдиндан аниқлаш катта аҳамиятга егадир. aгарда нутқий нуқсон боланинг мактабга келган вақтида илк бор аниқланса, у ҳолда уни тузатиш қийинчиликлари кузатилиб, узлаштиришга салбий таъсир ко`рсатади. aгарда боланинг нутқ нуқсони мактабгача ёки ясли ёшида аниқланса, тиббий ва педагогик тузатиш мактабда то`лақонли таълим олиш имконини беради. ҳозирда логопедияда нутқ бузилишларининг иккита таснифи о`рин олган; биттаси- тиббий педагогик, иккинчиси психолог-педагогик ёки педагогик (р. йе. левина бо`йича). бузилишларнинг руҳий-лингвистик мезонлар асосида нутқнинг қайси тури бузилганига қараб иккита гурухга бо`лиш мумкин: оғзаки ёки ёзма. оғзаки нутқнинг бузилиши, о`з навбатида иккита турга бо`линиши мумкин: 1) баён қилишнинг фонасион (ташқи) таъминланиши, улар нутқнинг талаффуз томонининг бузилиши, деб аталади ва 2) баён қилишнинг семантик-структура (ички) жиҳатдан таъминланиши, улар логопедияда нутқнинг узлуксиз ёки ко`п товушли …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nutq kamchiliklari va nutqni buzilish sabablari"

нутқ камчиликлари ҳақида тушунча ва нутқнинг бузилиш сабаблари. боланинг нутқи катталар нутқи асосида ривожланиб боради. нутқнинг то`ғри шаклланиши атрофдагилар нутқига, нутқий тажрибага, то`ғри нутқ муҳити ва таълим-тарбияга боғлиқ. нутқ туғма қобилият емас, балки ҳаёт давомида боланинг жисмоний ва ақлий ривожланиши билан параллел равишда шаклланиб боради. нутқ бузилишларини о`рганиш, тушуниш учун бола нутқининг нормал ривожланиш ё`лини, бу жараённинг о`зига хос хусусиятларини, нутқнинг муваффақиятли шаклланишида катта рол о`йновчи шароитни билиш лозим. бундан ташқари бола нутқининг ривожланиш даврларини аниқ билиш зарур. бу еса нутқнинг ривожланиши жараёнидаги у ёки бу камчиликларни о`з вақтида билиш ва аниқлаш учун керак бо`лади. г.л.розенград-пупко болада нутқ ривожланишини икки даврга...

This file contains 6 pages in DOCX format (35.0 KB). To download "nutq kamchiliklari va nutqni buzilish sabablari", click the Telegram button on the left.

Tags: nutq kamchiliklari va nutqni bu… DOCX 6 pages Free download Telegram