amaliy mashg‘ulot ishlanmasi

DOCX 19 pages 508,5 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklash

Hajmi 508,5 KB

Fayl turi DOCX

Pages 19

Updated Dek 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

o‘zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta’lim vazirligi termiz davlat universiteti o‘zbek tilshunosligi kafedrasi “leksikografiya asoslari” fanidan 3-bosqich (sirtqi) talabalari uchun amaliy mashg‘ulot ishlanmasi fan o‘qituvchisi: temirova k.b 30 -guruh talabasi: termiz – 2022 amaliy mashg’ulotlar 1-amaliy mashg’ulot. o‘zbek lug‘atchiligining shakllanish bosqichlari. reja: 1) lug’at va lug’atshunoslikning lug’aviy ma’nolari 2) o’zbek lug’atchiligining shakllanish bosqichlari 3) “devonu lug’atit turk” ning tuzilishi va hozirgi kundagi roli 4) "at-tuhfat uz-zakiyati fil lug’otit turk" asari mohiyati mavzu yuzasidan test va topshiriqlar 1.1. “lug’at” arabcha so’z bo’lib, til, sheva, lahja, so’z, ibora kabi ma’nolarni bildiradi. hozirgi kunda ushbu so’z ikki ma’noda: 1) muayyan tilda, uning hududiy yoki ijtimoiy lahjasida mavjud bo’lgan, shuningdek, u yoki bu yozuvchi asarlarida uchraydigan so’zlar yig’indisi, ya’ni leksika; 2) so’zlar(yoki morfemalar, so’z birikmalari, iboralar va shu kabilar) muayyan tartibda (alifboli, uyali, mavzuli) joylashtirilgan, tavsiflanuvchi birliklar, ularning kelib chiqishi, ma’nolari, yozilishi (imlosi), talaffuzi, uslubiy mansubligi, boshqa tillarga tarjimasi haqida ma’lumotlar jamlangan kitob …

2 / 19

sh (ikki va koʻp tilli lugʻatlar, soʻzlashgichlar); 4) muayyan til leksikasini ilmiy oʻrganish (etimologik, tarixiy lugʻatlar) va boshqa. 1.2. leksikografiya lugʻat tuzish ishi sifatida turli xalqlarda yozuv taraqqiyotining ilk bosqichlarida u yoki bu tushunarsiz (eskirgan, dialektal, maxsus yoki chet tilga mansub) soʻzning qanday maʼno anglatishini bilish ehtiyoji natijasida paydo boʻlgan. dastlabki tuzilgan lugʻatlar umumlashgan, universal xususiyatga ega boʻlgan (lugʻatlarning turli shakllari, koʻrinishlari keyingi davrlarda yuzaga kelgan). oʻzbek leksikografiyasi tarixi mahmud koshgʻariyning "devonu lugʻotit turk" asaridan boshlangan deb aytish mumkin. ushbu lugʻat faqat soʻzlar va ularning maʼnolarini tavsiflab qolmasdan, turkiy xalqlar tarixi, urf-odatlari, geografik joylashuvi kabi keng maʼlumotlar manbai hisoblanadi. shu bilan birga u dastlabki ikki tilli (turkiycha-arabcha) lugʻatlardandir. mahmud zamaxshariy oʻzining "asos ul-balogʻa", "muqaddimat ul-adab" asarlari bilan ham amaliy, ham nazariy lug’atshunoslikning rivojiga ulkan hissa qoʻshdi. alisher navoiy ijodiga boʻlgan katta qiziqish 15-asrdan keyingi davrda bir qancha lugʻatlarning yaratilishiga sabab boʻldi: a) "abushqa" (16-asr, turkiya) izohli lugʻati; b) tole imoni …

3 / 19

t maqolalarini joylashtirish tartibi, omonimlarni belgilash, lugʻat tarkibiga havola materiallarni kiritish); c) lugʻat mikrostrukturasini, yaʼni har bir lugʻat maqolasini ishlab chiqish (soʻzga grammatik va fonetik izoh berish, soʻz maʼnolarini ajratish va tasniflash, dalil sifatidagi illyustratsiyalar turlari, taʼriflash turlari, belgilar tizimi, soʻz etimologiyasi haqidagi maʼlumotlar) va boshqa. leksikografiya tilshunoslikning barcha boʻlimlari, ayniqsa, leksikologiya bilan oʻzaro bogʻliq. lug’atshunoslik ham amaliy, ham nazariy soha sifatida leksikologiya, uslubshunoslik, fonetikaga hamda til tarixi, tilning grammatik qurilishi haqidagi taʼlimotga suyangan holda ish koʻradi. zamonaviy lug’atshunoslik muayyan davr jamiyatidagi bilimlar majmuini aks ettiruvchi lugʻatlarning muhim ijtimoiy vazifasini alohida qayd etadi. leksikografiya lugʻatlar tipologiyasini ishlab chiqadi. shu jihatdan bir tilli l. (izohli va boshqa lugʻatlar), ikki tilli l. (tarjima lugʻatlar), oʻquv l.si (til oʻrganishga maxsuslashgan lugʻatlar), ilmiy-texnik l. (terminologik lugʻatlar) oʻzaro farqlanadi. o’z qamrovi, maqsadi, vazifasi va tavsif usuliga ko’ra lug’atlarning turlari rang-barangdir. so’zni tavsiflashdagi bir qancha farqlixususiyatlariga ko’ra, lug’atlarni asosan ikki turga : ensiklopedik va lingvistik (filologik) …

4 / 19

usiyatlarini korsatib beradi. 2. xorijiy so’zlar lug’ati – muayyan tilga o’zlashgan, lekin o’zlashmaligi sezilib turgan boshqa til so’z va terminlarini tushuntirib beradi. 3. tarjima lug’atlari- bir tilga oid lug’aviy birliklarni boshqa tilga o’girib izohlab beradi. 4. tarixiy lug’at- so’zlarning qachondan e’tiboran shu tilda qo’llana boshlagani, uning fonetik, grammatik, semantik belgilari taraqqiyotini ko’rsatib beradi. 5. dialektal (sheva) lug’at- tilning lahja va shevalariga xos bo’lgan, fonetik yoki semantik jihatdan adabiy tildagi 6. etimologik lug’atlar- so’zning kelib chiqishini, manba tildagi ma’nosini, tarkibiy tuzilishini, tovush yoki ma’no jihatdan o’zgarishini ko’rsatib beradi. 7. qiyosiy lug’at- bir oilaga mansub tillardagi so’z boyligini soishtirib, taqqoslab, ulardagi tafovut qonuniyatlarini o’rgatadi. 8. imlo lug’ati- so’zlarning mavjud imlo qoidalariga binoan to’gri yozilish shakllarini qayd etadi. 9. talaffuz (orfoepik) lug’at – so’zlarning adabiy talaffuzini qayd etadi. 10. morfem lug’at- muayyan tildagi so’zlarning morfem tuzilishini ko’rsatadi. 11. frazeologik lug’at- so’zligi frazeologik birliklardan, barqaror iboralardan tashkil topadigan lug’at. 12. chastotali lug’at- so’zlarning qo’llanish …

5 / 19

dan iborat bo’ladigan lug’at. test 1. leksikografiya tilshunoslikning qanday sohasi? a. so‘z ma’nolari bilan shug‘ullanuvchi b. fonemalar tarixi bilan shug‘ullanuvchi c. til tarixi bilan shug‘ullanuvchi d.lug‘at tuzish bilan shug‘ullanuvchi 2. leksikografiya atamasi qanday maʼnolarni ifodalaydi? a. arabcha “lexis” - so‘z, “grapho” - yozaman, yozish, chizish b. yunoncha “lexis” – so‘z, “grapho” - yozaman, yozish, yozilgan c. lotincha “lexis” - so‘z, “grapho” - yozaman, yozish,tinglash d. forscha “lexis” - so‘z, “grapho” - yozaman, yozish, so‘zlash 3. leksikografiya qanday masalalarni o‘rganadi? a. lug‘at va uning turlarini, lug‘at yaratilish tamoyillarini o‘rganadi b. fonetikaga doir masalalarni o‘rganadi c. so‘zlarning ma’no ko‘chishini o‘rganadi d. so‘z turkumlari, so‘zlarning tuzilishi va tarkibini o‘rganadi 4. lug‘at so‘zining ma’nosi berilgan qatorni toping. a. grammatik ma’no ifodalovchi til birligi b. barcha tillar uchun umumiy bo‘lgan til hodisasi c. “lug‘at” arabcha so‘z bo‘lib, til, sheva, lahja, ibora kabi ma’nolarni bildiradi d. leksik ma’no ifodalovchi til birligi 5. leksikografiya fanining maqsadi nimadan …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About "amaliy mashg‘ulot ishlanmasi"

o‘zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta’lim vazirligi termiz davlat universiteti o‘zbek tilshunosligi kafedrasi “leksikografiya asoslari” fanidan 3-bosqich (sirtqi) talabalari uchun amaliy mashg‘ulot ishlanmasi fan o‘qituvchisi: temirova k.b 30 -guruh talabasi: termiz – 2022 amaliy mashg’ulotlar 1-amaliy mashg’ulot. o‘zbek lug‘atchiligining shakllanish bosqichlari. reja: 1) lug’at va lug’atshunoslikning lug’aviy ma’nolari 2) o’zbek lug’atchiligining shakllanish bosqichlari 3) “devonu lug’atit turk” ning tuzilishi va hozirgi kundagi roli 4) "at-tuhfat uz-zakiyati fil lug’otit turk" asari mohiyati mavzu yuzasidan test va topshiriqlar 1.1. “lug’at” arabcha so’z bo’lib, til, sheva, lahja, so’z, ibora kabi ma’nolarni bildiradi. hozirgi kunda ushbu so’z ikki ma’noda: 1) muayyan tilda, u...

This file contains 19 pages in DOCX format (508,5 KB). To download "amaliy mashg‘ulot ishlanmasi", click the Telegram button on the left.

Tags: amaliy mashg‘ulot ishlanmasi DOCX 19 pages Free download Telegram