"kompyuter lingvistikasida modellashtirish va analogiya metodlari"

DOCX 50 pages 78.0 KB Free download

50 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 78.0 KB

File type DOCX

Pages 50

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 50

4 ~ 1 ~ o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi termiz davlat universiteti o‘zbek filologiyasi fakulteti o‘zbek tilshunosligi kafedrasi 5120100- filologiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili ta’lim yo‘nalishi alimardonova sevaraning “ kompyuter lingvistikasida modellashtirish va analogiya metodlari ” mavzusida yozilgan bitiruv malakaviy ishi ilmiy rahbari: kat. o’q. o’. xoliyorov termiz –2016 kirish 2 birinchi bob. 8 kompyuter lingvistikasi amaliy tilshunoslikning istiqboli sifatida 8 1.1. amaliy tilshunoslik rivoji – ijtimoiy ehtiyoj. 8 1.2. kompyuter lingvistikasi yo‘nalishlari. 13 ikkinchi bob. 19 kompyuter lingvistikasining tilni tadqiq etish metodlari va lingvistik modellashtirish 19 2.1. formal grammatika. 19 2.2. matematik statistika va kvantitativ metod. 30 2.3. tilni modellashtirish – tilni kompyuterda tekshirishning optimal usuli. 35 2.4. tilni anologiya metodi asosida formallashtirish. 42 xulosa 45 adabiyotlar ro‘yxati 49 kirish mavzuning dolzarbligi. ijtimoiy-iqtisodiy sharoit fan oldiga qo‘ygan vazifalar hozirgidagidek ko‘p bo‘lgan davr insoniyat tarixida kuzatilmagan. bugun gumanitar fanlar oldiga ham aniq vazifalar qo‘yilmoqda va hatto …

2 / 50

un kurash hal qiluvchi ahamiyat kasb etayotgan bir vaziyatda bu masalalarning jamiyatimiz uchun naqadar dolzarb va ustuvor bo‘lib borayotgani haqida gapirib o‘tirishga hojat yo‘q”[footnoteref:1]. [1: karimov i.a. bizning bosh maqsadimiz – jamiyatni demokratlashtirish va yangilash, mamlakatni modernizatsiya va isloh etishdir. o‘zbekiston demokratik taraqqiyotning yangi bosqichida. – toshkent: o‘zbekiston, 2005. –b. 38-39.] hozirgi paytda injenerlik lingvistikasi, hisoblash lingvistikasi, matematik lingvistika va “elektron - tarjimon”, kompyuter lingvistikasi yuzasidan bir qator yangi muammolar o‘rtaga tashlanmoqda. darhaqiqat, zamonaviy kompyuter juda ulkan imkoniyatlarga egaki, uning uchun shaxmat o‘ynashdan tortib, tibbiy tashxis qo‘yish, korxonalarni boshqarish, qadimgi xalqlarning sirli xatlarini “o‘qib”, mazmunini so‘zlab berish, she’r yozish, kuylar ijro etish, katta hajmdagi kitoblarga annotatsiyalar yozish, loyihalar tarxini chizish kabi yuzlab mehnat faoliyati turlarining barchasida, albatta, zamonaviy kompyuter texnologiyalari ham ishchi kuchi, ham vaqt jihatidan juda yaqin yordamchi sanaladi. bunlay ilmiy tadqiqotlar sirasiga murakkabligi, dolzarbligi bilan xarakterlanuvchi kompyuter lingvistikasi fani ham kiradi. kompyuter lingvistikasi oldida turuvchi eng muhim masalalar …

3 / 50

iqotlar natijalarini jamiyat manfaatlari yo‘lida qo‘llash uchun katta imkoniyatlarni ochib beradi. darhaqiqat, respublikamiz prezidenti i.a.karimov ta’kidlaganlaridek, “fanning vazifasi kelajagimizning shakl-shamoyilini yaratib berish, ertangi kunimizning yo‘nalishlarini, tabiiy qonuniyatlarini, uning qanlay bo‘lishini ko‘rsatib berishdan iborat. odamlarga mustaqillikning afzalligini, mustaqil bo‘lmagan millatning kelajagi yo‘qligini, bu tabiiy bir qonuniyat ekanligini isbotlab, tushuntirib berish kerak. fan jamiyat taraqqiyotini olg‘a siljituvchi kuch, vosita bo‘lmog‘i lozim”[footnoteref:3]. [3: karimov i.a. adolatli jamiyat sari. – toshkent: o‘zbekiston, 1998. – b. 58.] shuning uchun biz ham kompyuter lingvistikasida muhim o‘rin tutgan modellashtirish masalasini o‘rganish va tahlil qilishni maqsad qilib oldik. adabiyotlar tahlili. kompyuter lingvistikasi haqidagi g‘oyalarning paydo bo‘lganiga yetmish yildan oshdi. xx asrning 50-yillarida til materialini o‘rganishda matematik usullardan foydalanishga qiziqish kuchaydi. 1951-yilda matematik lingvistikasi bo‘yicha dastlabki tadqiqotlar aqshda va sobiq ittifoqda vujudga kelgan edi. kompyuter lingvistikasi hozirgi vaqtda nazariy va amaliy fan sifatida to‘la shakllanib bormoqda. uning nazariy fan ekanligi nutqiy jarayonni, matnni o‘rganishning turli xil model (gipoteza)larini yaratishning …

4 / 50

srning o‘rtalarida vujudga keldi. bu narsa birinchi navbatda mashina tarjimasi bilan aloqadordir. 1954-yilda aqshda ibm – 701 rusumli tarjima qurilmasi yaratildi va bu qurilma 250 ta so‘zdan iborat 60 ga yaqin ruscha gaplarni ingliz tiliga tarjima qilish jarayonini amalga oshirdi. bu ishga p.gavren, l.dostert, p.sheridanlar ishtirok etdilar. 1955- yilga kelib sobiq ittifoqda besm rusumli mashina qurilmasi yordamida inglizcha gaplarni rus tiliga tarjima qilish jarayoni amalga oshirildi (i.k.belskaya, l.n.korolev, s.n.razumovskiy kabilar). shundan keyin jahonning angliya, fransiya, avstriya kabi ko‘pgina mamlakatlarida olimlar mashina tarjimasi muammolari bilan maxsus shug‘ullana boshladilar. natijada tilshunos olimlar ma’lum bir tilni tipologik jihatdan tasniflash, uning materiallarini analis va sintez qilish, mashina tiliga o‘tkazish bilan shug‘ullandilar va muayan natijalarga erishdilar. bunday muammolarni lingvistik tadqiqotlarni avtomatlashtirish orqali hal etish mumkin. bu masalaga doir tilshunoslarning maxsus ilmiy anjumanlari o‘tkazilgan. masalan, 1962-yilda kembridj shahrida jahon tilshunoslarining ix-kongressi o‘tkazildi. bu anjumanda struktural tilshunoslik va matematik lingvistika muammolarini muhokama qilishga alohida o‘rin ajratilgan edi. …

5 / 50

hi” mavzuidagi ma’ruzasi bilan boshlab berdi. shuningdek, bu anjumanda “turkiy tillar mashina fondining dolzarb masalalari”, “injenerlik tilshunosligi va lug‘atshunoslik”, “nutq sistemasi va uning unsurlarini kompyuter yordamida andozalash” singari o‘ttizdan qiziqarli ma’ruzalar tinglandi hamda muhokama qilindi. bu anjuman materiallari alohida to‘plam shaklida nashr etilgan. xx asrning 80-yillaridan boshlab til o‘qitishni avtomatlashtirish va unga kompyuterni joriy etish muammolariga qiziqish kuchaydi. 1988-yilda r.g.piotrovskiyning “chet tilini o‘qitishda kompyuterlashtirish masalalari” nomli asari nashr etilgan edi1. bu asar “kirish” va “xulosa”dan tashqari besh bobni o‘z ichiga oladi. asar boblarining nomlanishi quyidagicha: 1. tabiiy til va uning didaktik modeli, 1. inson miyasi va kompyuter “miyasi”, 3. kompyuter yordamida lingvodidaktik masalalarni yechishning tamoyillari, 4. nutqiy va til materialini tanlash hamda tillarni o‘qitishni optimizatsiyalash, 5. til o‘rgatuvchi lingvistik avtomat va tillarni o‘qitishni optimizatsiyalash. tilshunoslikda ehmning qo‘llanilishi avtomatik tarjima muammolari bilan shug‘ullanish, mashina yordamida matn tuzish, uni qisqartirish, sintezlash jarayonini amalga oshirish uchun keng imkoniyatlar yaratdi. natijada mashina til materiallarini …

Want to read more?

Download all 50 pages for free via Telegram.

Download full file

About ""kompyuter lingvistikasida modellashtirish va analogiya metodlari""

4 ~ 1 ~ o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi termiz davlat universiteti o‘zbek filologiyasi fakulteti o‘zbek tilshunosligi kafedrasi 5120100- filologiya va tillarni o‘qitish: o‘zbek tili ta’lim yo‘nalishi alimardonova sevaraning “ kompyuter lingvistikasida modellashtirish va analogiya metodlari ” mavzusida yozilgan bitiruv malakaviy ishi ilmiy rahbari: kat. o’q. o’. xoliyorov termiz –2016 kirish 2 birinchi bob. 8 kompyuter lingvistikasi amaliy tilshunoslikning istiqboli sifatida 8 1.1. amaliy tilshunoslik rivoji – ijtimoiy ehtiyoj. 8 1.2. kompyuter lingvistikasi yo‘nalishlari. 13 ikkinchi bob. 19 kompyuter lingvistikasining tilni tadqiq etish metodlari va lingvistik modellashtirish 19 2.1. formal grammatika. 19 2.2. matematik statistika va kvantitativ metod. 30 2....

This file contains 50 pages in DOCX format (78.0 KB). To download ""kompyuter lingvistikasida modellashtirish va analogiya metodlari"", click the Telegram button on the left.

Tags: "kompyuter lingvistikasida mode… DOCX 50 pages Free download Telegram