lutfiy 8 -sinf

PPTX 1,4 MB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1632552976.pptx /docprops/thumbnail.jpeg презентация powerpoint lutfiy (1366 -1465) 8-sinf adabiyot darsligi 2-mazu: lutfiy — o'zbek adabiyotining xv asr ikkinchi yarmigacha bo'lgan davrlardagi eng mashhur lirik shoir. shuning uchun ham zamona-sining ahli adabi va ahli fuzalosi uni «malik ul-kalom», ya'ni «so'z podshosi» deb e'zozlagan. man-balarda taxallusi oldidan «ulug' us-tod» ma'nosidagi «mavlono» sifa-tining qo'shib tilga olinishi ham — shundan. obro'yi va shuhrati juda yuksak darajaga yetgan edi. alisher navoiy uni, o'zining ustozlaridan biri, deb biladi. buni shoirlar haqidagi «ma-jolis un-nafois» tazkirasida shu ulug' shoir haqida aytilgan ushbu iliq so'zlar ham isbotlaydi: «mavlono lutfiy o'z za-monasining malik ul-kalomi erdi, forsiy va turkiyda naziri yo'q erdi... va turkcha devoni ham mashhurdur». navoiyning «nasoyim ul-muhabbat min shamoyim ul-futuvvat» degan tasavvuf vakillari — shayx-avliyolar to'g'risidagi tazkirasida esa lutfiyning uzoq umr ko'rgani va qabri haqida ham qimmatli ma'lumot beriladi: «...to'qson to'qqiz yoshida olamdin o'tdi. qabri dehi-kanordadur, o'z maskani erdi». bundan shoirning hirotda hayot kechirgani, o'zi yashagan dehikanor degan …

satadi: «...bir mavlono lutfiy din o'zgakim, bir necha matlalari borkim, tab' ahli (nozik didli adabiyotchilar) qoshida o'qusa, bo'lur». bun-dan anglashiladiki, lutfiy navoiygacha bo'lgan davrning eng oldi o'zbek shoiri edi. u fors-tojik tilida ham go'zal she'rlar bitgan zullisonayn (ikki tilli) ijodkor edi. bizgacha lutfiy turkiy (o'zbekcha) devonining xvi - xx asrlar mobaynida ko'chirilgan jami 33 nusxasi yetib kelgan. bu qo'lyozmalar dunyoning turli shahar-laridagi e'tiborli kutubxona va qo'lyozmalar xazinalarida saqlanadi. olimlarning hisob-kitobiga ko'ra, shoir merosining umumiy miqdori - 3 ming baytga yaqin. buning 75 foizini g'azal janri namunalari tashkil etadi. shoir, g'azaldan tashqari, qit'a, ruboiy, tuyuq va fard janrlarida ham ijod qilgan. lutfiy lirikasi faqat o'zbek she'riyati vakillarigagina emas, boshqa turkiy xalqlar, jumladan, turkman, ozar-boyjon, usmonli turk shoirlari ijodiga ham sezilarli ta'sir ko'rsatgan. bobur nomli xalqaro jamoat fondi tashabbusi bilan 2006- yili hirot yaqinida joylashgan dehikanor (hozirgi nangobod) qishlog'idagi lutfiy qabri aniqlashtirilib, u yerda o'zbek milliy uslubida ayvonli yangi maqbara bunyod etildi. …

g'azal tamoman turkona ruhda bitilgan. tilimizda kelib chiqishi jihatidan sof o'zbekcha bo'lgan so'zlardan tashqari, fors-tojikcha hamda arabcha kalimalar ham ko'p uchraydi. «turkona» deyilganda shu narsa ko'zda tutiladiki, she'rda o'zbekcha so'z va iboralar qo'llash asosiy o'rin tutadi. g'azal - an'anaviy yetti baytdan iborat. an'anaviyligi shundaki, o'zbek mumtoz she'riyatida ko'p g'azallar aynan yetti qo'shmisradan tashkil topgan bo'ladi. she'r aruzning nisbatan murakkab turlaridan biri bo'lmish hazaji musammani axrabi makfufi mahzuf (yoki maqsur), ya'ni maf'uvlu — mafoiylu — mafoiylu — faulun (yoki mafoiyl) vaznida bitilgan. g'azalda ishq mavzusi qalamga olingan. lirik qahra-mon oshiq nomidan so'zlaydi. to'g'ridan to'g'ri ma'shu-qaga murojaat qiladi. biroq bu yerda zimdan ilohiy ishq ko'zda tutilganini ham unutmaslik kerak. qofiyasi («sevarim - jigarim - saharim - guzarim - xa-barim - basarim - nazarim - siymbarim») va radifi («xoh inon, xoh inonma») - juda jarangdor. asar qurilishida ular-ning alohida o'rni bor. xususan, radifning to'rt so'zdan tashkil topgani, amalda sakkiz misrada ularning qaytari-lishi ohang …

hqari, to'rttagina («sensan», «sevarim», «qondur» va «jigarim») so'z ishtirok etgan. bu birinchi bayt amalda yorga oshiq-likni anglatadi, xolos. lekin qo'shmisra mazmunidan uning to'g'ridan to'g'ri yorga murojaat ekani bilinib tu-ribdi. ikkinchi baytda ustalik bilan oshiqning hijron (ayriliq) kechasida sahargacha oh chekkani, bu charxi falakka yet-gani aytiladi. birinchi misra oxiridagi «moh» so'zi bilan ikkinchi misra boshidagi «oh» o'zaro ohangdoshlik pay do qilganki, bu ham shoirning yuksak badiiy mahoratidan dalolat beradi. uchinchi bayt alohida izoh talab qiladi. buning uchun awal «guzar» so'zining ayni matndagi xos ma'nosini tu-shunib olish kerak. agar bu so'zni «o'tish» deb anglasak: «xoh ishon, xoh ishonma, xudo haqqi, boshimga qi-lich kelsa ham, eshiging oldidan o'tmayman», - degan g'azaldagi umumiy mantiqqa zid ma'no-mazmun kelib chiqadi. shuning uchun bu so'zni «ketish» ma'nosida tu-shunish lozim. shunda: «xoh ishon, xoh ishonma, xudo haqqi, boshimga qilich kelsa ham, eshiging oldidan nari ketmayman», - degan to'g'ri ma'no anglashiladi. to'rtinchi baytda lirik qahramon har vaqt yorining su-zuk …

lida zimdan tangri taolo ko'zda tutilgani uchun u hamisha yakka-yu yagona zot sifatida ta'riflanadi. bu baytda ham lirik qahramon yorini o'zga kishi bilan yonma-yon ko'rishni istamasligini ta'kidlaydi. biroq: «oy yuzung'a ko'z solg'ali o'zga kishi birla yo'qtur nazarim...», — deyish orqali shoir matn mag'ziga: «sening oydek yuzingga boshqa kishining boqishini istamay-man», — degan fikrni ham singdirgan bo'lsa, ajab emas. shoir yorni «oy yuzli» deb ta'riflagani uchun ham shunga mutanosib ravishda maqtada uni «siymbarim» deydi. oyning oqligi bilan siym, ya'ni kumushning oqligi o'rtasida kuchli o'xshashlik bor. bu ikki qo'shmisra aro yana bir mutanosiblikni sezmaslik mumkin emas. oltinchi baytda yor yuzi tilga olingan edi. maqtada lirik qahramon, g'azaldagi maqsad-muddaosidan kelib chiqib, o'z yuzi haqida ham unga eslatib qo'yishni unutmaydi: lutfiyning yuzi azbaroyi hijron azobini chekaverganidan sarg'ayib ketib, oltinni yashiradigan darajaga yetdi, ya'ni shunchalik sarg'aydiki, buning oldida tilloning sariqligi hech narsa bo'lmay qoldi! lutfiy g'azallari bunday go'zal badiiy topilmalarga boyligi bilan ajralib turadi. adabiyotimizda …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"lutfiy 8 -sinf" haqida

1632552976.pptx /docprops/thumbnail.jpeg презентация powerpoint lutfiy (1366 -1465) 8-sinf adabiyot darsligi 2-mazu: lutfiy — o'zbek adabiyotining xv asr ikkinchi yarmigacha bo'lgan davrlardagi eng mashhur lirik shoir. shuning uchun ham zamona-sining ahli adabi va ahli fuzalosi uni «malik ul-kalom», ya'ni «so'z podshosi» deb e'zozlagan. man-balarda taxallusi oldidan «ulug' us-tod» ma'nosidagi «mavlono» sifa-tining qo'shib tilga olinishi ham — shundan. obro'yi va shuhrati juda yuksak darajaga yetgan edi. alisher navoiy uni, o'zining ustozlaridan biri, deb biladi. buni shoirlar haqidagi «ma-jolis un-nafois» tazkirasida shu ulug' shoir haqida aytilgan ushbu iliq so'zlar ham isbotlaydi: «mavlono lutfiy o'z za-monasining malik ul-kalomi erdi, forsiy va turkiyda naziri yo'q erdi... va turkcha de...

PPTX format, 1,4 MB. "lutfiy 8 -sinf"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: lutfiy 8 -sinf PPTX Bepul yuklash Telegram