markaziy osiyoda ilk yozuvlar va ularni o‘rganish

PPTX 14 стр. 2,6 МБ Бесплатная загрузка

14 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 2,6 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 14

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 14

презентация powerpoint mavzu: markaziy osiyoda ilk yozuvlar va ularni o‘rganish reja: kirish ilk yozuv tizimlari o‘rta asrlardagi yozuvlar asosiy manbalar va topilmalar xulosa kirish yozuv insoniyat tarixida eng noyobkashfiyotlardan biri. shartli chizma belgilaryordamida inson o‘z fikrini tosh, yog‘och, suyak,sopol buyumlar sirti kabilarga muhrlash tajribasigaerishguniga qadar million yillar ibtidoiy yovvoyilikholatida bo‘lgan. avvalo tafakkurning, so‘ngra esanutqning xossalarini anglash odamzodning olamichra sharafli o‘rnini belgilab bergan desakmubolag‘a bo‘lmaydi. nutq inson va faqat insongamusharraf etilgan beqiyos ne’mat ekan, yozuv unimakon va zamonlar osha uzatish, o‘tmishnibugungi kun bilan bog‘lash imkoni sifatida yanadamuhim va noyob madaniy hodisa bo‘ldi. ayniyozuv insoniyat sivilizatsiyasining yaxlitligigaxizmat qila boshladi.jahon miqyosida yozuv yaratilganiga beshming yildan oshdi deb hisoblanadi. umuman insonbiror belgini chizibmi yo o‘yib va yoki bo‘yabqoldirsa u o‘zidan iz qoldirdi demak. bu ma’nodatosh asrining turli bosqichlaridayoq odamzod birmuncha tajribaga ega edi. jahon bo‘ylab qoyatoshlarda saqlangan son-sanoqsiz rang-bo‘yoq yokitirnab – o‘yib ishlangan suratlar ham ma’lum ma’notashish vazifasini o‘tagan. ularda ham voqelik, turlixil munosabatlar …

2 / 14

erlar, yaʼni ibtidoiy davrlarda oʻrta sharqda yashagan xalq 5 000 yil ilgari oʻz yozuviga ega boʻlgan. hikoya qilinishicha, uruk shahri (hozirgi iroqning varka shaharchasi hududidagi qadimiy shahar) ning shohi oʻz saroyida oʻtirgan edi. uning elchisi uzoqdan xabar olib keladi. ammo elchi shu qadar charchagan edi-ki, gapirishga ham holi boʻlmaydi. shundan soʻng shoh xabarlarini loy taxtachaga yozib joʻnatadigan boʻldi. afsona qiziq boʻlsa-da, biroz mantiqsizlik ustiga qurilgandi. yozuv endi paydo boʻlgan vaqtda xatni qabul qilgan odam oʻqishni qayerdan ham bilsin,bundan tashqari, olimlarning fikricha, eng qadimiy yozuv ogʻzaki nutqni toʻgʻridan toʻgʻri aks ettirmagan. yozuv avvaliga muloqotning alohida ramziy tizimi sifatida shakllangan, keyinchalik esa ogʻzaki til bilan birlashib ketgan boʻlishi mumkin. ammo yuqoridagi hikoyada mesopotamiya (hozirgi iroqning janubiy qismi) da yashagan shumerlar yozuvning inqilobiy ahamiyatini anglab yetganini koʻrish mumkin. pensilvaniya universitetining qadimgi fanlar markazi direktori doktor holli pitman qayd etganidek, yozuv maʼlumotlarni vaqt va makon uzra ulashish, saqlash ehtiyojidan kelib chiqqan. olimlar hali ham …

3 / 14

srlardan boshlab oramiy alifbosiasosida, uning harflarini mahalliy tillar fonetikxususiyatlarini ifodalashga moslashtirilgan mustaqilalifboli 14 yozuvlar paydo bo‘ldi. bular parfiyoniy,xorazmiy, sug‘diy, oramiyboxtariy yozuvlari edi.keyinchalik bu o‘lkalarda, xususan, hindistondaoramiy asosida paydo bo‘lgan kxaroshtxi, braxmiyozuvlari ham tarqalgan. boxtar o‘lkasida esayunon-boxtar davlati amal qilgan mil.avv. iii asro‘rtalaridan i asr o‘rtalarigacha yunon yozuvi amalqilgan edi. milodiy i asrda kushon podsholiksulolasi vakili kanishka davrida yunon yozuvinimahalliy boxtar tiliga moslashtirib yunon-boxtaryozuviga asos solindi. bu yozuv arab istilosidavrlariga qadar amal qildi. ayniqsa, uning tezkorravon usuli eftaliy yozuvi deb shartli ravishdaatalgan davri ham bor.markaziy osiyoning qadimiy yozuvlarioramiy alifbosini davom ettirganlari sababli o‘shaajdod alifbodagi kabi 22 harfli belgilar tizimidaniborat bo‘lgan: alif, beyt, gimal, dalet, ha, vav, zayn,xet, tet, yoy, kof, lom, mim, nun, se, a’yn, pe, tsadde,qof, resh, shin, tau – bular oramiy harflariningan’anaviy “nomlari”. asli bularning o‘zi kan’oniy(finikiy) yozuvining davomida paydo bo‘lgan.holbuki, hali hanuz ushbu sal kam 3500 yillikqadimiy alifbo tizimlarining nomlari zamonaviyalifbo tizimlarining tartibida, ba’zi siljishlarnie’tiborga olmasak, saqlanib kelmoqda: …

4 / 14

latilgan yozuv turlarini o‘rganishda muhim manbalardir. bu yozuvlar ko‘pincha diniy, siyosiy yoki ijtimoiy mazmundagi ma’lumotlarni o‘z ichiga oladi. 3. numizmatik manbalar:tangalar ham yozuv tarixini o‘rganishda muhim vositadir. kushonlar, eftalitlar, qoraxoniylar, somoniylar davriga oid tangalarda turli yozuv tizimlari (yunon, brahmi, so‘g‘d, arab) ishlatilgan bo‘lib, ularning tahlili mintaqadagi yozuvlar evolyutsiyasini aniqlashga xizmat qiladi. termiz yaqinidagi zarautsoy va shoximardon soyidagi tosh yozuvlar 4. qo‘lyozmalar va hujjatlar:markaziy osiyoda topilgan qadimgi qo‘lyozma asarlar – jumladan, dunxuandagi so‘g‘dcha hujjatlar, katta langar qur’oni, eski arab yozuvida bitilgan ilmiy-diniy asarlar – mintaqaning yozuv merosi va bilim saviyasi haqida muhim dalillar beradi., 5. chet el arxivlari va ekspeditsiyalar topilmalari:rossiya, xitoy, yaponiyadagi arxivlarda saqlanayotgan qo‘lyozmalar, ayniqsa, xix–xx asr boshlarida o‘tkazilgan arxeologik ekspeditsiyalar (masalan, a. shmidt, s. oldenburg, a. stein) olib kelgan topilmalar ham markaziy osiyo yozuvlarini chuqur o‘rganish imkonini bermoqda. xulosa yuqorida qayd etilgan qadimiy markaziyosiyo yozuvlaridan parfiyoniy, xorazmiy, sug‘diy,uyg‘ur-turkiy, oramiy-boxtar, yunon-boxtar, 15o‘rta fors pahlaviy, nihoyat qadimgi turkiyyozuvlarning tarixiy manbashunoslik …

5 / 14

at yunon-boxtar alifbosi zaminidagi boxtar yozuviningo‘zbekiston va tojikistonning janubiyhududlaridan topilgan namunalaridan tashqariafg‘onistonda yaqinda muhim hujjatlar majmui –ijtimoiy, iqtisodiy munosabatlarga oid yuzdan ortiqboxtariy tilli hujjatlar – ravatak arxivining topilishifavqulodda hodisa bo‘ldi. image6.png image7.png image8.png image9.png image10.png image11.png image12.png image13.png image14.png image15.png image2.png image3.png image4.png image5.png /docprops/thumbnail.jpeg

Хотите читать дальше?

Скачайте все 14 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "markaziy osiyoda ilk yozuvlar va ularni o‘rganish"

презентация powerpoint mavzu: markaziy osiyoda ilk yozuvlar va ularni o‘rganish reja: kirish ilk yozuv tizimlari o‘rta asrlardagi yozuvlar asosiy manbalar va topilmalar xulosa kirish yozuv insoniyat tarixida eng noyobkashfiyotlardan biri. shartli chizma belgilaryordamida inson o‘z fikrini tosh, yog‘och, suyak,sopol buyumlar sirti kabilarga muhrlash tajribasigaerishguniga qadar million yillar ibtidoiy yovvoyilikholatida bo‘lgan. avvalo tafakkurning, so‘ngra esanutqning xossalarini anglash odamzodning olamichra sharafli o‘rnini belgilab bergan desakmubolag‘a bo‘lmaydi. nutq inson va faqat insongamusharraf etilgan beqiyos ne’mat ekan, yozuv unimakon va zamonlar osha uzatish, o‘tmishnibugungi kun bilan bog‘lash imkoni sifatida yanadamuhim va noyob madaniy hodisa bo‘ldi. ayniyozuv insoniyat siv...

Этот файл содержит 14 стр. в формате PPTX (2,6 МБ). Чтобы скачать "markaziy osiyoda ilk yozuvlar va ularni o‘rganish", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: markaziy osiyoda ilk yozuvlar v… PPTX 14 стр. Бесплатная загрузка Telegram