xufyona iqtisodiyotning kelib chiqish sabablari va xufyona iqtisodiyotning institutsional nazarayasi

DOCX 17 sahifa 62,4 KB Bepul yuklash

17 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 62,4 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 17

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 17

xufyona iqtisodiyotning kelib chiqish sabablari va xufyona iqtisodiyotning institutsional nazarayasi 1. xufyona iqtisodiyotning kelib chiqishi sabablari 2. xufyona iqtisodiyot turlarining tasnifi. 3. xufyona iqtisodiyotni baholashga nisbatan yondashuvlar. 4.xufyona bozor institutsional tizim sifatida 5. norasmiy iqtisodiyot va jahonda xufyona iqtisodiyot. vi - боб. хуфиёна иқтисодиёт норасмий иқтисодиёт билан боғлиқ муаммоларни ўрганиш иқтисодиёт фанида алоҳида ўрин тутади. бу ҳол мазкур фаолиятнинг кенг кўламлилиги ва айни пайтда унинг тўлиқ ҳажини ўлчаб бўлмаслиги билан изоҳланади. халқаро валюта фонди (хвф)нинг баҳоларига кўра, 2000-2001 йилларда жаҳонда хуфиёна фаолиятдан олинган даромад бир йилда 1 трл. доллардан 3 трл.долларгачани ташкил этди, бу жаҳон ялпи маҳсулотининг 2 фоизидан 3 фоизигачасига тенг кўрсаткичдир. сўнгги вақтларда иқтисодиётнинг хуфиёна сектори иқтисодчилар, социологлар, сиёсатшуносларнинг диққатини кўпроқ ўзига жалб этмоқда. хусусан, унинг пайдо бўлиши ва жамиятда янада тарқалиши сабаблари батафсил таҳлил қилинмоқда. бунда, айниқса, чет элда ва россияда кўп сонли адабиётларни юзага келтирган янги институционал ёндашувнинг қўлланилиши энг самарали восита ҳисобланмоқда. янги институционал ёндашув …

2 / 17

секторининг унсурлари ҳисобланади. аксинча, ушбу қоидаларга амал қилинмаган ҳолларда, тадбиркорлар иқтисодиёт хуфиёна секторининг унсурлари сифатида кўриб чиқилади. бошқача айтганда, ўрнатилган қоидаларга итоаткорлик “қонуний” иқтисодиётда иштирок этишнинг биринчи даражали мезони ҳисобланса, айни пайтда ўрнатилган қоидаларга амал қилмаслик ёки уларни четлаб ўтиш эса хуфиёна иқтисодиётда иштирок этиш мезони ҳисобланади. 6.1. хуфиёна иқтисодиётнинг келиб чиқиш сабаблари қонуний равишда қайд этилган ҳуқуқларга эга бўлган алмашувнинг юқори даражадаги трансакция харажатлари ҳамма вақт ҳам энг самарали мулкдорларга мулкчиликнинг зарур ҳуқуқларига эгалик қилиш имконини бермайди. бу ҳол алмашув умуман содир бўлмаётганлиги ва иқтисодий агентлар мулкчилик таркиби нооптималлигича қолишига рози бўлганлигини англатмайди. аксинча, иқтисодий агентларнинг муқобил қарорни излаши мулкчилик ҳуқуқларини тафсирлаш ва улар билан хуфиёна, яъни давлатнинг иштирокисиз, алмашишни ташкил қилишга уриниши кўринишида амалга оширилади. хуфиёналик – шахсларнинг кундалик фаолиятни ташкил қилишда мавжуд ҳуқуқ (қонун) нормаларидан фойдаланишдан бўйин товлаш ва ёзилмаган ҳуқуққа, яъни анъана ва урф-одатларда қайд этилган нормалар ҳамда мулкчилик ҳуқуқларини алмашиш ва ҳимоялаш юзасидан келиб чиққан …

3 / 17

низоларни ҳал этишнинг муқобил механизмлари ҳам мавжуд эди, бунда алмашув предмети сифатида нафақат товар ва хизматлар, балки «жамиятдаги мавқе, ҳокимият ва бўйсуниш, қонунлар ва уларни бузиш ҳуқуқи» ва ҳатто ишлаб чиқариш давлат режалари ҳам иштирок этган. перулик олим эрнандо де сото тадқиқотларида лотин америкаси мамлакатлари мисолида хуфиёна иқтисодиёт масалалари жиддий таҳлил этилган. уларда давлат суд-ҳуқуқ тизими ва у ҳимоя қиладиган мулкчилик ҳуқуқлари алмашувларнинг фақат кичик бир қисми механизмини шакллантиради. уларда – чакана савдо, жамоат транспорти, қурилиш каби иқтисодиётнинг бир қатор секторлари фаолияти мулкчилик ҳуқуқларининг хуфиёна тизимига асосланади. масалан, перу пойтахти лима шаҳрида янги кўп қаватли тураржой биносини қуриш мэриядан рухсат олишдан эмас, балки биринчилик тамойили бўйича қурилиш учун майдонни эгаллаб олишдан бошланади. шу тариқа мулкчилик ҳуқуқларининг ўрнатилиши хуфиёна қайд этилган мулкчилик ҳуқуқи даражаси билан эмас, балки ижтимоий санкциялар ва оддий ҳуқуқ билан ҳимояланади. иқтисодий фаолиятни хуфиёна амалга ошириш, биринчи навбатда, қонун доирасидаги ҳаракат билан, яъни юқори трансакция харажатлари билан боғлиқ. …

4 / 17

жоизки, қонунга бўйсуниш баҳоси нафақат тўғридан-тўғри харажатлар, балки бирон-бир тадбирни бажариш учун вақт сарфларини ҳам ўз ичига олади. бунда унинг айнан ушбу таркибий қисми қатор ҳолатларда жуда катта бўлади. масалан, лима шаҳрида уй-жойни қуриш учун рухсат олиш тадбири тахминан 4 йилу 1 ой, майда улгуржи бозорини ташкил қилиш учун рухсат олиш 17 йил, кичик дўконни очиш учун рухсат олиш 43 кун вақтни олган. «учинчи дунё» айрим мамлакатларида юридик шахсни рўйхатга олиш учун талаб этиладиган харажатлар 6.1-жадвалда келтирилган. 6.1-жадвал айрим мамлакатларда юридик шахсни рўйхатга олиш харажатлари мамлакатлар вақт сарфи (кунда) пул шаклидаги харажатлар (кутилаётган йиллик фойдага нисбатан %да) боливия 15-30 0,3-3 бразилия 31-60 3-8 чили 12-65 3-6 эквадор 60-240 15-24 мексика 83-240 - уругвай 75-90 6-160 гватемала 179-525 4-9 венесуэла 170-310 6-24 россияда 1998 йилда корхонани рўйхатга олиш учун вақт сарфи унчалик катта эмас, лекин шу билан бирга қонун доирасида фаолиятни давом эттириш харажатлари тақиқланадиган даражада юқори бўлган. биринчи навбатда, бу …

5 / 17

таиланд м.й. 20 60 м.й. 34 42 33 40 тунис 85 75 м.й. м.й. 26 52 60 49 свазиленд 54 м.й. 16 39 16 19 41 7 6.2. хуфиёна иқтисодиёт турларининг таснифи ва уни баҳолашга нисбатан ёндашувлар турли қонунчилик меъёрларига амал қилинмаслик ҳолатларининг тез-тез учраб туриши хуфиёна иқтисодиёт ўлчамининг индикатори бўлиб хизмат қилади. бироқ унинг миқдорий ўлчови вазифасини ҳал этишга киришишдан олдин хуфиёна иқтисодиётнинг турли унсурларини таърифлаш лозим. умуман, хуфиёна иқтисодиёт – унда иқтисодий фаолият қонун доирасидан ташқарида амалга ошириладиган, яъни битимлар қонундан, хўжалик турмушининг ҳуқуқий меъёрлари ва расмий қоидаларидан фойдаланмаган ҳолда амалга ошириладиган соҳа. хуфиёна иқтисодиёт бир нечта унсурдан таркиб топади. хуфиёна иқтисодиётнинг машҳур иқтисодчи э.файг[footnoteref:1] томонидан таклиф этилган таснифи диққатга сазавордир. [1: файг э. определение и оценка подпольной и неформальной экономики: нео-институциональный подход. – м.: ртту, 2000. -147 с. ] файгнинг фикрига кўра, ҳар бир алоҳида хуфиёна иқтисодиёт турининг тафсифи унинг вакиллари бузадиган институционал қоидалар тўплами билан белгиланади, …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 17 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"xufyona iqtisodiyotning kelib chiqish sabablari va xufyona iqtisodiyotning institutsional nazarayasi" haqida

xufyona iqtisodiyotning kelib chiqish sabablari va xufyona iqtisodiyotning institutsional nazarayasi 1. xufyona iqtisodiyotning kelib chiqishi sabablari 2. xufyona iqtisodiyot turlarining tasnifi. 3. xufyona iqtisodiyotni baholashga nisbatan yondashuvlar. 4.xufyona bozor institutsional tizim sifatida 5. norasmiy iqtisodiyot va jahonda xufyona iqtisodiyot. vi - боб. хуфиёна иқтисодиёт норасмий иқтисодиёт билан боғлиқ муаммоларни ўрганиш иқтисодиёт фанида алоҳида ўрин тутади. бу ҳол мазкур фаолиятнинг кенг кўламлилиги ва айни пайтда унинг тўлиқ ҳажини ўлчаб бўлмаслиги билан изоҳланади. халқаро валюта фонди (хвф)нинг баҳоларига кўра, 2000-2001 йилларда жаҳонда хуфиёна фаолиятдан олинган даромад бир йилда 1 трл. доллардан 3 трл.долларгачани ташкил этди, бу жаҳон ялпи маҳсулотининг 2 фоизидан 3...

Bu fayl DOCX formatida 17 sahifadan iborat (62,4 KB). "xufyona iqtisodiyotning kelib chiqish sabablari va xufyona iqtisodiyotning institutsional nazarayasi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: xufyona iqtisodiyotning kelib c… DOCX 17 sahifa Bepul yuklash Telegram