soliqlarning iqtisodiy mohiyati va prinsiplari

DOCX 13 pages 44.5 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 44.5 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

2-mavzu. soliqlarning iqtisodiy mohiyati va prinsiplari reja 1. soliqlarning obyektiv zarurligi va o’ziga xos xususiyatlari. 2. soliqlarning umumiy belgilari va boshqa kategoriyalar bilan o’zaro munosabati 3. soliqlarning funksiyalari va vazifalari 4. soliqlarning mavjud va amaldagi prinsiplari 1. soliqlarning obyektiv zarurligi va o’ziga xos xususiyatlari soliqlarning yuzaga kelinishini qadimiy manbalardan ham kuzatish mumkin. ammo soliqlardan ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlarni tartibga solishda davlat ulardan qurol sifatida foydalanganligini faqat yuzaga kelgan soliq turlari orqali bilish mumkin. agarda ijtimoiy-iqtisodiy bosqichlarga bir nazar tashlasak, unda davlat soliqlaridan ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlarni tartibga solishda muntazam foydalanganligidan xulosa chiqarib olishimiz mumkin bo‘ladi. hatto davlatchilikning shakllanishida ham soliqlar yetakchilik qilishgan. chunki davlatning paydo bo‘lishi mukammal barqarorlashmagan ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlarga tayangan. shuning uchun ham davlatning paydo bo‘lishining dastlabki bosqichida moliyaviy va iqtisodiy ishlarni jonlantirishda davlat hukmdorlari har xil soliq to‘lovlaridan foydalanishgan va o‘z oldilarida turgan muammolarni yechishga harakat qilishgan. lekin shuni ham ta’kidlab o‘tish kerakki, o‘rta asrning barcha moliya fani namoyandalari davlatning o‘z vazifalarini …

2 / 13

iy jarayonlarni harakatga keltirishdagi mohiyati va ahamiyatini ifodalab bera olmaydi. buning sababi soliqlarni soliq oluvchi va soliq to‘lovchilar o‘rtasidagi obyektiv pul munosabatlarini emas, balki yangi qiymatni yuzaga keltirishda namayon bo‘ladigan pul munosabatlarida o‘z aksini topadi. shuning uchun ham ularni majburiy to‘lovlar sifatida yuzaga kelishida daromad, foyda, mol-mulk, qiymat taqsimoti muhim manba va soliq obyektlari rol o‘ynaydilar. bu borada shuni ham izohlab o‘tish kerakki, soliqlarni majburiyligi ham ularning mohiyatini emas, balki ularga xos bo‘lgan demokratik xususiyatni aks etiradi, xolos. buni soliqlarga xos majburiylik xususiyatlari huquqiy me’yorlarga asoslanadi. bunday huquqiy me’yorlar davlatlarning parlamentlari tomonidan o‘rganiladi va jamiyat manfaatlariga molik darajada yetkazilishi orqali qabul qilinishi mumkin. [1: gataulin sh.k. soliqlar va soliqqa tortish. t.: o‘zb.r.dsq, 1996. 4 b.] shunday qilib soliqlar o‘z mohiyatidan kelib chiqib yangi qiymatni yuzaga keltirishi bilan bog‘liq pul munosabatlarini ifodalaydi. demak, soliqlar mohiyatida yangi qiymatni yuzaga keltirishi bilan bog‘liq pul munosabatlari yotadi. shuningdek, ular moliyaning tarkibiy qismi bo‘lib, uzoq …

3 / 13

chi tomondan ularni to‘lovchilari, ya’ni huquqiy va jismoniy shaxslar o‘rtasidagi yuzaga keladigan majburiy to‘lovlar, shuningdek, soliqlar funksiyalari bilan bog‘liqdir. shuning uchun ham soliqlar mohiyatini soliq to‘lovlari bilan bog‘liq munosabatlar va soliq funksiyalari orqali ifodalab borish zarur. soliqlar obyektiv taqsimlash munosabatlari orqali kengaytirilgan ishlab chiqarishning hamma bosqichlarida ishtirok etadi va ishlab chiqarish munosabatlarida o‘z aksini topadi. soliqlarning jamiyat iqtisodiy bazasini ifodalashi tufayli ishlab chiqarishni qiziqtirishda, tovar ishlab chiqarish orqali iste’molni tartibga solishda va markazlashtirilgan pul jamg‘armalarini yuzaga keltirishda, ijtimoiy himoya va boshqa ijtimoiy zaruriy maqsadlar yo‘lida ulardan keng foydalanib kelinmoqda. yuqoridagidan kelib chiqqan holda shuni ham ta’kidlab o‘tish joizki, amaliy jihatdan soliqlarning qonuniy harakatlari orqali ularning mohiyatini ifodalash mumkin: · birinchidan, soliq to‘lovchi pulning u yoki bu summasini davlatga to‘lar ekan, buning evaziga tovar yoki xizmat olmaydi. soliq miqdori bilan u iste’mol qilgan ijtimoiy ne’mat o‘rtasida bog‘liqlik yuzaga kelmaydi. shu xususiyatga ko‘ra soliq to‘lovchi ko‘rsatgan foydasini yoki manfaatini to‘lagan soliqlar bilan …

4 / 13

avvaldan qonun doirasida belgilab qo‘yilgan qismini undirib olinishi bilan. soliqlar iqtisodiy faollikni tartibga solish orqali takror ishlab chiqarish jaryoniga ta’sir ko‘rsatadi. davlat foydaga solinadigan soliqlardan foydalanib, sarmoyani jamg‘arish jarayonlariga ta’sir ko‘rsatadi, masalan: jadallashtirilgan amortizatsiya ajratmalari orqali. jadallashtirilgan amortizatsiya usuli iqtisodiyotining korporativ sektorida kapital qo‘yilmalarni ko‘paytirishning muhim omili hisoblanadi, chunki uni qo‘llash orqali fan-texnika taraqqiyotini yuksaltirish, iqtisodiyotda tarkibiy o‘zgarishlarni rag‘batlantirish, rivojlantirish imkoniyatlari yaratilishi mumkin. soliqlar orqali to‘lovchilar va byudjet o‘rtasida daromadlar taqsimlanayotganda tomonlarning iqtisodiy manfaatini, albatta e’tiborga olish zarur. soliq to‘lovchilar daromadini davlat oʻz xohishicha ololmaydi, soliqlarni byudjetga olishning ma’lum chegarasi mavjud. shu bilan birga, soliq to‘lovchilarning mahsulot ishlab chiqarish va foyda olishdagi faoliyati hisobiga olinib, soliq belgilanadi. shuning uchun ham, davlat soliqlardan makroiqtisodiyotni rivojlantirish, bozor infratuzilmasini yaratish va boshqa umumdavlat maqsadlari uchun yetarli moliyaviy resurslar to‘plashda keng foydalanishi lozim. shu o‘rinda soliqlarga turli iqtisodchilar tomonidan berilgan ta’riflarni keltirib o‘tish o‘rinlidir. “soliqlar, - deb yozadi d.rikardo, - hokimiyat ixtiyoriga kelib tushadigan …

5 / 13

ommaviy hokimiyat subyektlarining to‘lov qobiliyatini ta’minlash maqsadida jismoniy va yuridik shaxslar mulklarini begonalashtirishning majburiylik, yakka tarzda xolisona, qaytarmaslik, davlatning majburlashi bilan ta’minlanganlik asoslarida va jazo yoki kontributsiya xarakteriga ega bo‘lmagan qonunda belgilangan yagona shaklidir”.[footnoteref:3] [3: s.g. pepelyayev i dr. osnovi nalogovogo prava. m.: finansi i statistika, 2000.] hozirgi paytda iqtisodiy adabiyotlarda soliqlarning iqtisodiy mohiyatini o‘rganishga bag‘ishlangan qator ilmiy ishlar chop etilgan. masalan, “siyosiy iqtisod” izohli lug‘atida soliqlar “… korxona, tashkilot va aholini, mamlakat moliyaviy resurslarini tashkil etishdagi ishtirokini xarakterlovchi majburiy to‘lovlar tizimi”, deb izohlanadi. professor d.g. chernikning fikricha “soliqlar – davlat tomonidan xo‘jalik subyektlari va fuqarolardan qonuniy tartibda o‘rnatilgan stavkalarda undirib olinadigan majburiy yig‘imlarni o‘zida aks ettiradi”.[footnoteref:4] [4: chernik d.g. nalogi v rinochnoy ekonomike. m.: finansi, 1992. №3. s.19. ] professor b.g. boldirev boshchiligida yozilgan “kapitalizm moliyasi” o‘quv qo‘llanmasida soliqlarga quyidagicha ta’rif berilgan: “soliqlar – davlat tomonidan undirib olinadigan, jismoniy va huquqiy shaxslarning majburiy to‘lovlari”[footnoteref:5] haqiqatan ham yuqorida keltirilgan ta’riflar …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "soliqlarning iqtisodiy mohiyati va prinsiplari"

2-mavzu. soliqlarning iqtisodiy mohiyati va prinsiplari reja 1. soliqlarning obyektiv zarurligi va o’ziga xos xususiyatlari. 2. soliqlarning umumiy belgilari va boshqa kategoriyalar bilan o’zaro munosabati 3. soliqlarning funksiyalari va vazifalari 4. soliqlarning mavjud va amaldagi prinsiplari 1. soliqlarning obyektiv zarurligi va o’ziga xos xususiyatlari soliqlarning yuzaga kelinishini qadimiy manbalardan ham kuzatish mumkin. ammo soliqlardan ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlarni tartibga solishda davlat ulardan qurol sifatida foydalanganligini faqat yuzaga kelgan soliq turlari orqali bilish mumkin. agarda ijtimoiy-iqtisodiy bosqichlarga bir nazar tashlasak, unda davlat soliqlaridan ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlarni tartibga solishda muntazam foydalanganligidan xulosa chiqarib olishimiz mumkin b...

This file contains 13 pages in DOCX format (44.5 KB). To download "soliqlarning iqtisodiy mohiyati va prinsiplari", click the Telegram button on the left.

Tags: soliqlarning iqtisodiy mohiyati… DOCX 13 pages Free download Telegram