arxitektura to‘g‘risida tushuncha

DOCX 8 pages 27.5 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 27.5 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

1.1. arxitektura to‘g‘risida tushuncha inson faoliyatining qadimiy va nafis sohalaridan biri bu arxitekturadir. arxitekturaga ta’rif bermasdan avval "arxitektura" so‘zining kelib chiqishiga nazar tashlaylik. so‘z ildizi "tektura" qurilish san’ati ma’nosini berib, "arxi" qo‘shimchasi esa oliy, yuqori darajada degan ma’noni bildiradi. demak "arxitektura" — qurilishning yuqori bosqichi, ya’ni oliy darajadagi qurilish demakdir. aynan shu ma’noda ’’arxitektor” o‘zbek tilidagi "me’mor" so‘ziga yaqin turadi. shuning uchun ham arxitekturaga nisbatan me’morchilik atamasi keng ishlatiladi. arxitektura qurilish san’atining oliy darajasi, biroq har qanday qurilishni ham arxitekturaga tenglashtirish yoki o‘xshatish mumkin emas. chunki qurilish juda keng qamrovli so‘z bo‘lib, arxitekturaga mos bo‘lmagan ayrim sohalarni ham o‘z ichiga oladi. masalan, temir yo‘l qurilishi, yer osti quvurlari yoki shaxtalar qurilishi va hokazo. demak, har qanday qurilish ham arxitektura bo‘lolmaydi, lekin har qanday arxitektura negizida avvalambor qurilish yotadi. qurilishning arxitekturaga aylanishi uchun u yuqori darajadagi san’at namunasi yoki asari tarzida yaratilishi kerak. arxitekturani inson amaliy faoliyatining boshqa turlaridan, shu jumladan, …

2 / 8

na binolari g‘isht, beton va oyna, tusiq—devor, pol va tom (gumbaz ham tomning bir turi) yordamida atrofdan chegaralanib, yopiq fazoviy muhit hosil etilgan. bu yerdagi xiyobonda tok va so‘ri ostida ham qisman chegaralangan muhit hosil qilingan. bundan farqli holda choyxona oldidagi sufa—surilar gorizontal tekislik bo‘yicha ochiq muhitga ajratilgan. sayr yo‘llari ham ochiq muhitdir. ular daraxt, buta, maysa, plita, tosh, suv basseyni, favvora kabilar yordamida rejalangan. yana shuni aytish joizki, “arxitektura” o‘zining yaratilishi jihatidan ikki ma’noda ishlatiladi, birinchidan, inson ijodiy faoliyatining sohasi ma’nosida va ikkinchidan, shu faoliyatning mahsuli ma’nosida. arxitekturaning maqsadi va vazifalari. insonlarning yashashi, ishlashi va dam olishiga mo‘ljallanib tashkillashtirilgan makonni yoki muhitni shakllantirish arxitekturaning bosh vazifasidir. biroq, uning vazifasi bu bilan cheklanmaydi. ma’lumki, har qanday muhit odamlar ruhiyatiga, ongining shakllanishiga ta’sir ko‘rsatadi. chunki arxitekturada qo‘llaniladigan hajmiy shakllar, moddiy muhit biron bir jozibali ko‘rinishga yoki axborotga ega bo‘ladiki, ular odamlar didiga, ongiga ijobiy yoki salbiy ta’sir etishi mumkin. arxitekturaning vazifasiga …

3 / 8

tiriladigan, amaliy va ma’naviy ehtiyojlarga mo‘ljallangan moddiy muhitlar tizimidir. ayni paytda, arxitektura bu san’at hamdir. shu boisdan arxitekturada muayyan hayot tarzi, davr tafakkuri va talabi, muayyan estetik va mafkuraviy ehtiyojlar, g‘oyalar majmuasi o‘zining moddiy va badiiy ifodasini topadi. arxitektura ko‘p qirralidir. u muayyan vazifalarga mo‘ljallanib tashkillashtirilgan ichki muhitli binolar, binolar ansambli va kompleksi, shaharlar, qishloqlar, maxsus tashkillashtirilgan tashqi ochiq muhitlar (ko‘chalar, maydonlar, istirohat bog‘lari, parklar, mahallalar, dahalar)dan tashqari ichki muhitga ega bo‘lmagan, biroq ochiq muhitni tashkillashtirishga xizmat ko‘rsatuvchi inshootlar va mo‘jaz me’moriy shakllar (monumentlar, obelisklar, tasviriy oynalar, ko‘priklar, yo‘llar, sohillar, puteprovodlar, transport razvyazkalari, favvoralar, zinapoyalar, to‘siqlar va sh.k.) hamdir. ana shu nuqtai nazardan olib qaraganda arxitektura jamiyatning ijtimoiy, ishlab chiqarish va mafkuraviy ehtiyojlaridan vujudga kelguvchi moddiyatdir. aynan ana shu ehtiyojlar arxitektorlar oldiga aniq vazifalar qo‘yadi. yaratilgan arxitektura jamiyat va uning ma’lum bir davrining moddiy va ma’naviy madaniyatini belgilaydi, o‘zida aks ettiradi. i.2. arxitekturaga xos jixatlar arxitekturaning o‘ziga hos xususiyatlari mavjud. …

4 / 8

taroshlik rassomchilikdan jiddiy farq qilib, asar kartina tekisligida emas, balki asosan hajmlardan foydalanib ifoda etiladi. tomoshabin haykalni nafaqat bir tomondan balki hamma tomondan, ham tomosha qilish mumkin. biroq, haykaltaroshlikda ham rassomchilikdagi kabi ifodalanayotgan mavzu qurilmaydi, hajmiy shaklda bo‘lsa-da, baribir tasvir etiladi. shuning uchun ham bunday san’at turlari tasviriy san’at deb ataladi. arxitektura asarida o‘sha uch koordinataga yana to‘rtinchisi — vaqt koordinatisi ham qo‘shiladi. vaqt koordinatasi arxitekturaning nafaqat tashqi, balki ichki ko‘rinishlarida ham ifodalanadi. tomoshabin arxitektura asarini tashqi tomonlardangina emas, balki uning ichki ko‘rinishlarini ham tomosha qilish imkoniyatiga ega bo‘ladi. arxitekturaning ichki ko‘rinishlari yopiq va yarim yopiq ichki muhitdan iborat bo‘lib xonalar, raxrovlar (koridor), rekreatsiyalar, zallar, terrasalar, ayvonlar, ichki hovlilar, qavatlarni bog‘lovchi zinapoyalar va shu kabilardan tashkil topadi. demak, arxitektura asari ijtimoiy davrning muayyan bir funksiyasini bajarishga mo‘ljallangan bo‘lib, unda xaykaltaroshlikka qaraganda nafaqat tashqi hajmdan, balki ichki fazoviy muhitlardan ham keng foydalaniladi. arxitekturaning ana shu muayyan ichki funksiyalari majmuasi uning tashqi …

5 / 8

inchidan, arxitektura asari insonning foydalanishiga qulay bo‘lsin, qanday maqsadda qurilgan bo‘lsa shu maqsadni to‘la ado etsin; ikkinchidan - asar o‘z—o‘zini va unga qo‘yilgan yukni ko‘tara oladigan, tashqi muhit va tabiat ta’sirlariga'' chidash beradigan bo‘lsin - va uchinchidan, asar ko‘rinishi ta’sirli, insonni to‘lqinlantiradigan unga zavq beradigan bo‘lishi kerak. bu uch jihatni dastlab antik davr arxitektori va muhandisi mark vitruviy anglagan edi. uning ta’biricha, “har narsa (gap arxitektura asari to‘g‘risida ketayapti) mustahkamlikni, foydani va go‘zallikni nazarda tutgan holda qilinishi kerak". bu yerda "mustahkamlik" konstruktiv jihatni, "foyda" — funksiyani, "go‘zallik" esa — estetik jihatni ifodalaydi. mazkur uch jihatlarning o‘zaro munosabati biri boshqasiga halal bermaydigan darajada uyg‘un va mushtarak bo‘lishi kerak. masalan, arxitekturaning konstruktiv jihati uning funksiyasiga yoki estetikasiga zid bo‘lmasligi lozim va hokazo. ba’zi tadqiqotchilar zikr qilingan uch jihatga yana to‘rtinchisini ya’ni iqtisodni ham qo‘shadilar, haqiqatan ham iqtisodiy talab juda muhimdir. lekin boshqa tadqiqotchilar ularga, bizningcha asosli ravishda e’tiroz bildiradilar. ularning fikricha, iqtisodiy …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "arxitektura to‘g‘risida tushuncha"

1.1. arxitektura to‘g‘risida tushuncha inson faoliyatining qadimiy va nafis sohalaridan biri bu arxitekturadir. arxitekturaga ta’rif bermasdan avval "arxitektura" so‘zining kelib chiqishiga nazar tashlaylik. so‘z ildizi "tektura" qurilish san’ati ma’nosini berib, "arxi" qo‘shimchasi esa oliy, yuqori darajada degan ma’noni bildiradi. demak "arxitektura" — qurilishning yuqori bosqichi, ya’ni oliy darajadagi qurilish demakdir. aynan shu ma’noda ’’arxitektor” o‘zbek tilidagi "me’mor" so‘ziga yaqin turadi. shuning uchun ham arxitekturaga nisbatan me’morchilik atamasi keng ishlatiladi. arxitektura qurilish san’atining oliy darajasi, biroq har qanday qurilishni ham arxitekturaga tenglashtirish yoki o‘xshatish mumkin emas. chunki qurilish juda keng qamrovli so‘z bo‘lib, arxitekturaga mos bo‘lmagan...

This file contains 8 pages in DOCX format (27.5 KB). To download "arxitektura to‘g‘risida tushuncha", click the Telegram button on the left.

Tags: arxitektura to‘g‘risida tushunc… DOCX 8 pages Free download Telegram