masshtablar bilan ishlash

DOCX 10 sahifa 265,2 KB Bepul yuklash

10 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 265,2 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 10

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 10

1- mashg‘ulot. masshtablar bilan ishlash. plan, karta va profil’ ma’lum masshtabda chiziladi. tafsilotlar va rel’yef ma’lum shartli belgilar bilan ifodalanadi. masshtab–yer yuzidagi masofalar gorizontal proyeksiyalarining kichraytirilgan darajasidir. masshtablar sonli, natural va grafik masshtablar ko’rinishida bo`ladi. raqamlar bilan ifodalangan masshtab sonli masshtab deyilib, u kasr (1/m) ko`rinishida yoziladi. kasrning maxrajidagi – m masshtabning kichraytirilish darajasi deyiladi. agarda sonli masshtab so`z bilan ifodalansa – bunga natural masshtab deyiladi. masalan, sonli masshtab 1: 5000 bo`lsa, natural masshtabda plan yoki kartadagi 1 sm joyga 50 m to`g`ri keladi. grafik masshtab – chiziqli va ko’ndalang chiziqli ko’rinishda bo’ladi. chiziqli masshtab deb, sonli masshtabning grafik ko’rinishda chizilishiga aytiladi. soniy masshtab ishlatish bilan bog`liq bo`lgan hisoblashlarni qilmaslik uchun soniy masshtabning grafikaviy ifodasi bo`lmish chiziqli masshtabidan foydalaniladi. santimetr va millimetrlarga bo`lingan chizg`ich (leniyka) chiziqli masshtab vazifasini bajaradi. chiziqli masshtab yasash: sonli masshtab berilgan deylik, chiziqli masshtab yasash uchun to’g’ri chiziq o’tkazilib, uni 1 yoki 2sm dan iborat bo’lgan …

2 / 10

m). bo`lish nuqtalari orqali dastlabki chiziqqa parallel qilib to`g`ri chiziqlar o`tkaziladi. keyin masshtabning chetki chap asosining ustki (cd – bo`lak) va ostki (ab – bo`lak) chiziqlarini teng 10 bo`lakka bo`lib, 1.2–rasmda ko`rsatilganidek ustki chiziqning bosh, ostki chiziqning 1– chi bo`lagi bilan, 1–chi bo`lak ostki 2– chi bo`lagi bilan va hokazolar birlashtiriladi. shunday qilib, chetki chap asos 2 mm li bo`laklarga bo`linadi. undan ham maydaroq bo`laklar olish uchun gorizontal chiziqlarning eng birinchi bd qiya chizig’i bilan uning yonida turgan bc vertikal chiziq orasida hosil bo`lgan bo`laklardan, ya`ni: dc ustki bo`lagidan pastga qarab ketma – ket 0,2 mm dan kamayib boradigan bo`laklardan foydalaniladi. pastdan yo`qoriga qarab 0,2; 0,4; 0,6; 0,8; 1,0; 1,2; 1,4; 1,6; 1,8; va 2 mm ga teng bo`laklar hosil bo`ladi. bunday masshtab normal ko`ndalang masshtab deyiladi. b nuqtadan yo`qorida joylashgan birinchi dc gorizontal bo`linma 0,2 mm ga teng bo`lib, unga ko`ndalang masshtabning eng kichik bo`linmasi (t) deyiladi va u …

3 / 10

sshtabida 0,1 mm ga to`g`ri keladigan chiziqli kesma uzunligi masshtabning grafikaviy aniqligi ekan. normal ko`ndalang masshtabdan foydalanib, teskari masala yechish ham, ya`ni rasmdan olingan bo`laklarni masshtabga qo`yib chiziqlarning joydagi uzunligini aniqlash ham mumkin. buning uchun sirkul` oyoqlarini biron bir rasmda aniqlanadigan oraliqqa mos qilib ochib masshtab bo’yicha qo`yiladi va uning chap ignasini masshtabning chetki chap asosida bo`lishi uchun o`ng ignasini qaysi vertikal chiziq bo`ylab siljitish lozimligi aniqlanadi. bu chiziq topilgach, sirkul` bilan masshtab asosidan birin – ketin yo`qoriga qarab bir paralleldan keyingisiga ko`chirib boriladi. bunda chap igna chetki chap asosning ko`ndalang chiziqlaridan biriga tushmaguncha o`ng igna o`sha vertikalda turishi kerak. sirkul`ning o`ng ignasiga qarab masshtab asosidan butun sm lar chap ignasiga qarab sm ning o`ndan bir va yuzdan bir ulushlari hisoblab chiqiladi. buning uchun masshtab asosini bilish lozim. xususan masshtab asosi quyidagilarga mos keladi: 1:500 soniy masshtabida ……………………… 10 m, 1:1000 soniy masshtabida ……………………… 20m, 1:2000 soniy masshtabida ……………………… 40 …

4 / 10

i, 1.1 – chi formulasi yordamida aniqlanadi. so’ngra perpendikulyar chiziqning oxirini egri chiziq bilan birlashtirib chiqamiz. hosil bo’lgan grafikdan shunday foydalaniladi: sirkul’ yordamida plandan ikkita gorizontallar orasidagi masofa o’lchanib, grafikdan shu bo’lakka to’g’ri keladigan qismi topiladi, bu kesim nishablik bo’ladi (1.4 – rasm). nishablik mn – to’g’ri chizig’idan olinadi. 1.4 – rasm. bundan tashqari qiyalik burchagi – “α” va gorizontal oralig’i – “m” nuqtadan foydalanib, qiyalik burchagi uchun qo’yilish masshtabi tuziladi va bu garfikdan ham yuqoridagidek foydalanib, berilgan yo’nalishning qiyalik burchagi aniqlanadi (1.4−rasm). 2- mashg‘ulot. topografik kartalarda shartli belgilar. topografik kartalardan mamlakatimiz hududini geografik jihatdan o‘rganish, xalq xo‘jaligining turli tarmoqlariga oid xilma-xil ilmiy va amaliy masalalarni yechish hamda davlatimiz mudofaa qobiliyatini oshirish maqsadlarida foydalaniladi. topografik kartalar ayniqsa hududini o‘rganish va o‘zlashtirish bilan bog‘liq bo‘lgan ilmiy tekshirish va xo‘jalik ishlarida muhim rol o‘ynaydi. topografik kartani tushunish uchun avvalo undagi shartli belgilarni bilib olish kerak. kartadagi shartli belgilar geografik obyektlarni ifodalaydi. demak …

5 / 10

mazmuni, relyefi, tafsilotlarning tasvirlanish aniqligi va mukammalligi, kartani o‘rganish va undan foydalanishning oson-qiyinligi qabul qilingan shartli belgilarning sifatiga, ixchamligiga va boshqa xususiyatlarga bog‘liq, shuning uchun ham topografik kartada territoriyani geografik jihatdan to‘g‘ri, mukammal va yaqqol tasvirlay oladigan shartli belgilar ishlab chiqish juda katta ahamiyatga ega. topografik kartalarga bo‘lgan talab ortishi xamda fan va texnika taraqqiy etgan sari topografik shartli belgilar ham tobora takomillashib boradi. axoli yashaydigan punktlar, relyef o‘rmon va boshqalarining perspektiv shartli belgilari o‘rniga ularni aniq va mukammal tasvirlashga imkon beradigan hamda topografik kartalardan foydalanishni osonlashtiradigan xamda ixcham bo‘lgan shartli belgilar qabul qilindi. olimlarimizning olib borgan ilmiy ishlari natijasida ilmiy jihatdan asoslangan va ma’lum sistemaga solingan shartli belgilar yaratilgan. topografik kartalarda ishlatiladigan belgilar joyning aniq tavsilotini berishi va qulayligi mamlakatlar topografik kartalarida qo‘llaniladigan shartli belgilardan ustun turadi. topografik kartalarda joy tafsilotlari mahsus shartli belgilar bilan quyidagi gruxlarga bo‘lib ko‘rsatiladi: 1 relyef; 2) gidrografiya; 3) o‘simlik va tuproq qoplami; 4) …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 10 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"masshtablar bilan ishlash" haqida

1- mashg‘ulot. masshtablar bilan ishlash. plan, karta va profil’ ma’lum masshtabda chiziladi. tafsilotlar va rel’yef ma’lum shartli belgilar bilan ifodalanadi. masshtab–yer yuzidagi masofalar gorizontal proyeksiyalarining kichraytirilgan darajasidir. masshtablar sonli, natural va grafik masshtablar ko’rinishida bo`ladi. raqamlar bilan ifodalangan masshtab sonli masshtab deyilib, u kasr (1/m) ko`rinishida yoziladi. kasrning maxrajidagi – m masshtabning kichraytirilish darajasi deyiladi. agarda sonli masshtab so`z bilan ifodalansa – bunga natural masshtab deyiladi. masalan, sonli masshtab 1: 5000 bo`lsa, natural masshtabda plan yoki kartadagi 1 sm joyga 50 m to`g`ri keladi. grafik masshtab – chiziqli va ko’ndalang chiziqli ko’rinishda bo’ladi. chiziqli masshtab deb, sonli masshtabning grafik...

Bu fayl DOCX formatida 10 sahifadan iborat (265,2 KB). "masshtablar bilan ishlash"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: masshtablar bilan ishlash DOCX 10 sahifa Bepul yuklash Telegram