umumiy geografik ma’lumotlar. dunyo siyosiy xaritasining shakllanishi

DOC 67,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1449940002_62557.doc umumiy geografik ma’lumotlar. dunyo siyosiy xaritasining shakllanishi geografiya faning dunyoga kelishi tayanch so‘z va iboralar: gorizont tomonlari; arxipelag; botiq; yer po‘sti; geografik qobiq; iqlim mintaqalari; ko‘rfaz; materk sayozligi. bizning yer to‘g‘risidagi zamonaviy bilimlarimiz bir vaqtda vujudga kelgan emas, ular asta - sekin paydo bo‘lganlar va odamzodning sanoqsiz avlodlari ko‘p asrlar davomida qilgan ishlarini natijasidan kelib chiqqan. geografiyaning rivojlanishi butun insoniyatning umumiy madaniy rivojlanishi bilan amalga oshgan, zamonaviy geografiya esa o‘tgan asr tarixi bilan chambarchas bog‘liq. nomalum joylarga kelib qolgan qadimgi sayyohlar haqiqatdan doimo ko‘rganlarini tasvirlab kelgan edilar; daryonlarni tog‘larni, o‘rmonlarni, dengizlarni odamlarni, ularning ho‘jaligini, urf - odatlarini, dostonlarini, tabiat va kasallik bilan kurashish usullarini, ularning tarixini va h.k. bu vaqtlarda butun atrof - muhit inson uchun ilmiy bilish ob’ekti bo‘lgan. usha uzoq davrlarda geografiya shunday asos bo‘lib hizmat qilgan, shunday hilma - hil malumotlar to‘plami bo‘lganki, shular asosida ko‘pdan - ko‘p fanlar o‘z negizini boshlagan: fizika, astronomiya, iqtisodiyot va …

jralib chiqqan ilmiy mustaqil fan sohalari tez avj olib rivojlangan. geografiya entsiklopedik fan bo‘lgan, u mamlakat va halqalar to‘g‘risidagi xilma-xil bilimlar yig‘indisidan iborat bo‘lgan. undan o‘zining aniq tekshirish ob’yektlari mavjud bo‘lgan tor fanlar ajralib chiqdi. bu - geomorfologiya – relyef tog‘risidagi fan, gidrologiya - suvlar to‘g‘risidagi fan, iqlimshunoslik - havo massalarini o‘rganuvchi fan va h.k. o‘zaro bog‘liq va o‘zaro aloqador zamonaviy tabiatshunoslikdagi nazariy tasavvur geograflar uchun o‘ziga hos bo‘lgan tabiatni tekshirishda geografik qulay yo‘l bo‘lib qoldi. geografik qulay yo‘l nima uchun kerak, uni ustunligi nimadan iborat? balki atrofimizdagi tabiiy muhitni tushinish uchun fizika, biologiya, geologiya, himiya fanlarini bilishi yetarlidir? vaholanki, bu bilimlar zarur bo‘lib yetarli emas ekan. tabiat va uning ob’ektlariga kompleks “ko‘pqirrali” qarash zarur. bizning atrofimizni 4 ta o‘zaro ta’sir qiluvchi va bir - biriga o‘tuvchi atmosfera, gidrosfera, litosfera, biosfera qobiqlari o‘rab turadi. yerning geografik qobig‘i bu bir butun, qonuniyat orqali o‘rganiladigan tabiiy qism - tabiiy geografiyaning umumiy ob’yekti …

to‘laroq foydalanish va hom ashyoni qazib chiqarish o‘sayapti. tabiatni o‘zgarishida insonning ho‘jalik faoliyati hal qiluvchi sabab bo‘lib qolmoqda. sivilizatsiya rivojlangan sari inson faoliyati natijasida tabiat chekina boshladi, ko‘pincha g‘alabalar honavayron bo‘lgan yerlarni, - kesib olingan o‘rmonlarni, hayvonlari va qushlari yo‘q bo‘lib ketgan o‘rmonlarni qoldirdi. bu global muammoni yechishda geograflar bevosita ishtirok etmoqdalar. tabiatga nisbatan o‘ylamasdan qilingan munosabat jamiyat uchun havfli bo‘lib qoldi. tabiatni honavayron bo‘lishi yoki ekologik krizis - bu jamiyatning krizisi, bu hattoki sivilisatsiyani nobud bo‘lishiga olib kelishi hech gap emas. shunday qilib, geografiya tabiat va jamiyatning o‘zaro ta’siri muammosida ijtimoiy fan sifatida qatnashgan. ijtimoiy - iqtisodiy geografiya nima bilan shug‘ullanadi? ijtimoiy-iqtisodiy geografiya ijtimoiy fan bo‘lib, u aholi va ho‘jalikni, butun dunyoda, ayrim hududlarda, mamlakatlarda rivojlanish va joylashish qonuniyatlarining tatqiq etadi. bu fan halqaro munosabatlarga jamiyat bilan tabiatning o‘zaro aloqalariga, butun jahon muammolariga oid masalalariga ham to‘xtalib, jahon taraqqiyotining hozirgi bosqichini yahshiroq tushinishga yordam beradi. tabiat va jamiyat o‘rtasidagi …

o‘linmalari). yuqori pog‘onali kompleks bir butun geografik qobiq, uni har zamonda landshaft qobig‘i bilan tenglashtiradi. tuproqshunoslik - yerning maxsus moddiy jinsi to‘g‘risidagi fan. tuproq - bu tirik modda va litosferani o‘zaro ta’siridan kelib chiqqan natija, hilma - hil iqlim va relyef sharoitlarida shakllanadi. geomorfologiya - ustki geografik qobig‘dagi boshqa komponentlar bilan o‘zaro ta’sirini o‘rganadigan fan. bu o‘zaro ta’sir natijasida yer usti relyefining hilma - hil shakllari, ularning kelib chiqishi va rivojlanishini o‘rganadi. glyatsiologiya - muzlikshunoslik (geokriptologiya) - bu fan yer ustidagi (muzlik, dengiz muzliklari, qorliklar, qor ko‘chkilari va boshqalar) va litosferadagi (doimiy muzlik, yer ostidagi muzliklar) muzlar paydo bo‘lish sharoitlarini rivojlanishi va shakllarini o‘rganadi. okeanologiya - dunyo okeani to‘g‘risidagi fan. iqlimshunoslik - havo massalarini shakllanish va rivojlanish qonuniyatlari to‘g‘risidagi fan. biogeografiya - umumlashtiruvchi fan. organizmlar va ularning turkumlarini geografik joylashish qununiyatlarini aniqlaydi. mamlakatshunoslik - umumlashtiruvchi geografik yo‘nalish, tabiiy-ijtimoiy kompleksni maxsus darajasi - davlatning bir butun tabiiy- ijtimoiy sifati o‘rganiladi. tarixiy …

gan edi va buyuk imperialistik mamlakatlar o‘rtasida ularni qayta taqsimlash uchun kurash boshlandi.(1-jahon urushi.) 2-jahon urushidan so‘ng dunyoning siyosiy xaritasida bir qancha sotsialistik davlatlarni paydo bo‘lishi, mustamlakachilik tizimining parchalanishi va o‘nlab ozod bo‘lgan mamlakatlarni vujudga kelishi urushdan keyingi butun davr asosini g‘arb bilan sharqning jahon bo‘ylab qarama-qarshi turishi ular o‘rtasidagi sovuq urushni tashkil etdi. ko‘pdan-ko‘p harbiy siyosiy ittifoqlardan, shu jumladan ikkita yirik ittifoq:shimoliy atlantika shartnomasi tashkiloti (nato) va varshava shartnomasi tashkiloti, vujudgha keldi.yer kurrasining turli joylarida yuzlab harbiy bazalar bunyod etildi, mahalliy urushlar bo‘lib o‘tdi. xx asrning 80- yillarida xalqaro munosabatlarda qarama- qarshi turishdan o‘zaro bir-birini tushunish va hamkorlikka o‘tish boshlandi. xalqaro keskinlik kamaya boshladi, dunyo tinchroq va havfsizroq bo‘lib qoldi.o‘zaro ishonchsizlik, xafvsirash va dushmanlik o‘rniga yahshi qo‘shnichilk qaror topa boshladi. xx asrning 90-yillarida dunyo siyosiy xaritasida, ayniqsa yevropada, katta o‘zgarishlar yuz bera boshladi: yugoslaviya hududidagi xarbiy harakatlar natijasida u serbiya, sloveniya, makedoniya, xorvatiya, bosniya va gersogoviniya, chernogoriya kabi mustaqil …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "umumiy geografik ma’lumotlar. dunyo siyosiy xaritasining shakllanishi"

1449940002_62557.doc umumiy geografik ma’lumotlar. dunyo siyosiy xaritasining shakllanishi geografiya faning dunyoga kelishi tayanch so‘z va iboralar: gorizont tomonlari; arxipelag; botiq; yer po‘sti; geografik qobiq; iqlim mintaqalari; ko‘rfaz; materk sayozligi. bizning yer to‘g‘risidagi zamonaviy bilimlarimiz bir vaqtda vujudga kelgan emas, ular asta - sekin paydo bo‘lganlar va odamzodning sanoqsiz avlodlari ko‘p asrlar davomida qilgan ishlarini natijasidan kelib chiqqan. geografiyaning rivojlanishi butun insoniyatning umumiy madaniy rivojlanishi bilan amalga oshgan, zamonaviy geografiya esa o‘tgan asr tarixi bilan chambarchas bog‘liq. nomalum joylarga kelib qolgan qadimgi sayyohlar haqiqatdan doimo ko‘rganlarini tasvirlab kelgan edilar; daryonlarni tog‘larni, o‘rmonlarni, dengizlarni o...

Формат DOC, 67,0 КБ. Чтобы скачать "umumiy geografik ma’lumotlar. dunyo siyosiy xaritasining shakllanishi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: umumiy geografik ma’lumotlar. d… DOC Бесплатная загрузка Telegram