yangi davr geografiyasi

DOC 95.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1404125646_50893.doc yangi davr geografiyasi (xviii asr o`rtasi – xix asr o`rtasi) reja: 1. xix asr — xx asrning boshidagi ilmiy ekspeditsiyalar va nazariy kashfiyotlar. 2. geografiyning ob`yekti va predmeti to`g`risidagi tasavvurlarning rivojlanishi xix asr — xx asrning boshidagi ilmiy ekspeditsiyalar va nazariy kashfiyotlar. taqbiatshunoslikda boshlangan baravj differnsiatsiya oqibatida geografiya o`zining tadqiqot predmetidan ajralib qolganga o`xshab ko`rinsada, haqiqatda bu jarayon keyingi yangi darajadagi geografik sintezga o`tish uchun shart-sharoit bo`ldi. ko`plab hududiy kashfiyotlar teran nazariy umumlashtirmalar, geografik qonunlarni ochilishi bilan birgalikda bo`ldi (a.humboldt, k.ritter, e. reklyu, tyunen, v.v.dokuchayev). endilikda geografiya faktlarni tasvirlash bilan ceklanib qolmasdan, ularni tushuntirib berishga ham harakat qila boshladi. bu davrda ancha yirik hududiy kashfiyotlar bilan bir qatorda teran nazariy umumlastirmalar amalgam oshirildi. geografiya antrpogeografiyani ham o`z ichiga oladigan yer to`g`risidagi fanlardan (geologiya, geofizika, biologiya va b.) biriga aylandi. bu davrda xorologik va geografik ob’yektlarni tabiiy-tarixiy jismlar sifatida idrok qilish tendesiyasi kuchaydi. yer tashqi qobigining alohida komponentlarini bilishga amaliy …

ning birinchi yarmida geografiya oldida ulkan vazifalar turar edi. endilikda geograflar oldida mavjud ma`lumotlarni nazariy jihatdan umumlashtirish, geografiya oldida esa tasvirlovchi fandan tushuntirib, ilmiy asoslab beradigan nazariy fanga aylanish vazifasi turar edi. xix asrning ikkinchi yarmida geografiyada tasvirlashdan, ma`lumotlar to`plashdan ularni o`rganishga va tahlil qilishga o`tish zaruriyati to`grisidagi fikr umumiy tarzda anglab yetildi. geografiyaning boshqa tabiiy fanlar bilan o`ziga xos dialektik o`zaro munosabatlari shunga olib keldiki, dastlab geografiyaning predmetini o`zaro bo`lib olishgan bu fanlar keyinchalik tabiiy geografiyaning nazariy fan bo`lib shakllanishiga har taraflama yordam ko`rsatishdi. tabiiy geografiya har biri muayyan tabiiy fan tomonidan o`rganiladigan alohida hodisalarning murakkab kompleksi bilan ish ko`radi. shu sababli bu fanlarning yutuqlarisiz bu hodisalar kompleksi to`grisidagi ta`limot, ya`ni zamonaviy geografiya tarkib topa olmas edi. yirik tabiiy-ilmiy ekspeditsiyalar (masalan, rossiyadagi akademik ekspeditsiyalar) boshlangan xviii asrning 60-yillari geografiya tarixida navbatdagi muhim chegara bo`ldi. geografiyaning fundanental fanga aylanishi jahonning ko`pgina mamlakatlarining yuzlab tabiatshunoslari va sayyohlarining mehnatlari evaziga sodir bo`ldi. …

dalangan. ammo u landshaft deb tevarak atrofning ko`z bilan ko`rib (visual) idrok qilinadigan va estetik jihatdan baholanadigan go`zalligini tushungan.shu sababli a. humboldtni badiiy landshaftshunoslikning asoschisi deb hisoblash mumkin (milkov,1990). a. humboldt tabiatni dunyoning bir butun, o`zaro bog`liq suvrati ko`rinishida tasavvur qilgan edi. u o`zining “koinot” deb nomlagan asarida geografiyaning predmeti bo`lgan yer yuzasini alohida qobiq sifatida asoslanishiga yangi odim tashladi va nafaqat havo, dengiz, yerning o`zaro aloqalari, balki ularning o`zaro ta`siri, jonli va jonsiz tabiatning birligi to`g`risidagi fikrni rivojlantirdi. a. humboldt davrida tabiiyotshunoslik hozirgidek bo`linib ketmaganligi sababli u o`zining ishlarida nafaqat sayyoramizda, balki butun olamda tabiatning birligi, hodisalarning o`zaro aloqasini qayd qilgan. a. humboldtning fanga qo`shgan bebaho hizmati tabiatni hodisa va jarayonlarning o`zaro bog`liq va o`zaro taqozadagi majmuasi sifatida qarashida, ya`ni umumgeografik umumlashtirishda bolib, bu ilmiy tasavvur hozirgi davr geografiyasining nazariy asosini tashkil etadi. u, shuningdek, ayrim tabiat komponentlarini o`rganish bo`yicha tabiiy-geografik tadqiqotlarning bir qancha metodlarini ishlab chiqdi; fanga “sayyoraning …

n aloqasiga o`z e`tiborini qaratdi. u tekisliklarda gorizontal (kenglik) va tog`larda vertikal (balandlik) iqlim va o`simlik zonalarining mavjudligini belgilagan edi. a.humboldt sayyoramizning ikkita qobig`ini - umumiy (gazli - qayishqoq, atmosfera) va dengizdan iborat bo`lgan juz’iy qobiqni ajratadi. uning fikricha, bu qobiqlar tabiatda bir butun bo`lib, unga yer yuzasi iqlimlarining xilma – xilligi bevosita bog`liq. a.humbolt havo qobig`i va dengizning birligini, atmosferaning xossasi sifatidagi iqlimning quruqlik va dengiz o`zaro ta`siriga bog`liqligini ko`rsatrgan edi. ammo, a. humboltning tabiiy – geografik sintezi u davrda to`liq bo`la olmas edi, chunki tabiatning boshqa komponentlari, ayniqsa jonli va jonsiz tabiat o`zaro ta`sirining “asosiy mahsuloti” bo`lgan tuproqlarga doir bilimlar yetishmas edi. geografik tadqiqotlarning ob`yekti va unung sistemali sajiyasi faqat belgilana boshlangan edi. a. humboldt tabiatshunoslikka alohida tabiat komponentlarini o`rganishning bir qator metodlarini kiritdi. bu metodlar tabiiy geografiyada keng qo`llaniladigan va an`anaviy metodlar bo`lib qoldi. u o`zining tadqiqotlarida ayniqsa qiyosiy-tasviriy metodni keng va samarali qo`llay bilgan edi. a.humboldt …

farq qilgan. uni tabiat insoniyat tarixining arenasi sifatidagina qiziqtirgan. u yerni geografiyaning predmeti deb hisoblagan. bu hudojuy olimning fikricha, yer oloh tomonidan “inson zotining maskani va tarbiyalaydigan uyi, ruh uchun jism sifatida yaratilgan”. k.ritter geografiya fanining mamlakatshunoslik sifatida rivojlanishiga katta hissa qo`shdi. u geografik sharoitlarning moddiy madaniyat, tarix va, hatto, siyosatga ta`sirini aniqlashni o`zining asosiy vazifasi deb hisoblagan edi. yer va undagi inson, uning ishlari k.ritter tasavvuriga ko`ra ollohning hohish-irodasi tufayliidir. k.ritterning yer bilimiga bag`ishlangan ("die erdkunde im verhältnis zur natur und zur geschichte des menschen…", bd 1—19, 1822—59) asosiy asarida yerdagi moddiy to`ldirilgan joylarning inventarizatsiya r`oyxatidan iborat. k.ritter o`zini xilma-xillikdagi birlik konsepsiyasiga asoslangan “yangi ilmiy geografiya” o`qituvchisi ekanligini qayta-qayta ta`kidlagan. xilma-xillikdagi birlikni izlash k.ritterni geografiyaning rayon konsepsiyasiga olib keldi. k. ritterning maqsadi yer yuzasining segmentlaridagi predmet va hodisalarni sanab ko`rsatishdan iborat emas edi; u hududning bir butunligini mustahkamlaydigan o`zaro munosabatlarni, sababiy o`zaro aloqalarni anglab etishga harakat qilgan edi. u, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "yangi davr geografiyasi"

1404125646_50893.doc yangi davr geografiyasi (xviii asr o`rtasi – xix asr o`rtasi) reja: 1. xix asr — xx asrning boshidagi ilmiy ekspeditsiyalar va nazariy kashfiyotlar. 2. geografiyning ob`yekti va predmeti to`g`risidagi tasavvurlarning rivojlanishi xix asr — xx asrning boshidagi ilmiy ekspeditsiyalar va nazariy kashfiyotlar. taqbiatshunoslikda boshlangan baravj differnsiatsiya oqibatida geografiya o`zining tadqiqot predmetidan ajralib qolganga o`xshab ko`rinsada, haqiqatda bu jarayon keyingi yangi darajadagi geografik sintezga o`tish uchun shart-sharoit bo`ldi. ko`plab hududiy kashfiyotlar teran nazariy umumlashtirmalar, geografik qonunlarni ochilishi bilan birgalikda bo`ldi (a.humboldt, k.ritter, e. reklyu, tyunen, v.v.dokuchayev). endilikda geografiya faktlarni tasvirlash bilan ceklani...

DOC format, 95.0 KB. To download "yangi davr geografiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: yangi davr geografiyasi DOC Free download Telegram