arab va mahalliy mualliflarining asarlari

PPTX 27 pages 2.2 MB Free download

27 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.2 MB

File type PPTX

Pages 27

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 27

презентация powerpoint o‘rta asrlar davri arab va mahalliy mualliflarining asarlari, ularda o‘lkashunoslikga oid ma’lumotlar. toponimik manbalarning o‘lka tarixini o‘rganishdagi ahamiyati reja: 1. arab tilida bitilgan asarlar 2. arab manbalarining umumiy xususiyatlari 3. arab manbalarida oʻlkashunoslikka oid maʼlumotlar. 4. toponimik manbalarning o‘lka tarixini o‘rganishdagi ahamiyati o'zbekistonning vii asr oxiridan boshlab, xii asrgacha bo‘lgan tarixi ko'proq va deyarli arab tilidagi yozma manbalarda yoritilgan va bu an’ana keyin ham temuriylar davrigacha davom etgan. arab tilida vatanimiz tarixiga oid yozma manbalami mualliflaming kelib chiqishiga qarab, ikki guruhga ajratish mumkin. birinchi guruh - arab tilida ijod etgan yurtimizdan yetishib chiqqan tarixchi va olimlar. bular muhammad muso al-xorazmiy, abu rayhon beruniy, mahmud koshg'any, mahmud zamaxshariy, abu said sam'omiy, shihobuddin muhammad nisoviy va boshqalardir. ikkinchi guruh - xorijlik olimlardan iborat bo'lib, ular yaratgan arab tilidagi asarlarida yurtimiz tarixi, madaniyati, siyosiy-ijtimoiy hayoti yoritilgan. ushbu mualliflaming eng yiriklari abulhasan madoiniy (vaf. 840-v), abulabbos al-ya’qubiy (ix asr), abubakr al-balazuriy, ibn …

2 / 27

tirlab yozganlaridan birida: “men yunonistondan kelib qolgan bir olimdan turli o‘simliklarning yunonchada qanday atalishini so‘rardim. bilganlarimni yondaftarchamga batafsil yozib borar va yodlab olardim”, deydi. olimlarning eng so‘nggi hisobiga ko‘ra, beruniy asarlaridan 70 tasi astronomiyaga, 20 tasi matematikaga, 12 tasi geografiya va geodeziyaga, 4 tasi kartografiyaga, 3 tasi iqlimga, 3 tasi mineralogiyaga, 4 tasi falsafaga, 1 tasi fizikaga, 2 tasi dorishunoslikka, 15 tasi tarix va etnografiyaga, 28 tasi adabiyotga oiddir. 928-1042-yillarda xorazm va kaspiy dengizi atrofidagi viloyatlarga hukmronlik qilgan ziyoriylar sulolasi vakili qobus ibn vashmgir beruniyga vazirlik lavozimini taklif qiladi. ammo u ushbu taklifni rad etib, ilm bilan shug‘ullanishni afzal topadi. shundan so‘ng 1000-yilda beruniy “shamsul maoliy” (“oliy martabalar quyoshi”) unvoni bilan tanilgan hukmdor qobus ibn vashmgirga bag‘ishlab, jahon fani tarixida qimmatbaho manba hisoblangan “osorul boqiya anil qurunil xoliya” (“qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar”) asarini yozadi. asar 1000-yili juijon shahrida yozib tamomlangan. unda qadimgi o’rta osiyo, yunon, eron, hind, nasroniy, yahudiy va …

3 / 27

’oniy (1113-1167-y.)dir. u marvda, yirik qonun shunos olim oilasida dunyoga keldi, marv,buxoro hamda samarqandda talisil ko'rdi, 1155-1156 yillari movarounnahr va xorazm bo‘ylab sayohat qildi, ma’lum muddat nishopur, isfahon, bag‘dod, halab, damashq hamda quddus (iyerusalim) shaharlarida hayot kechirdi. asar 1156-yilda samarqand shahrida yozib tugatilgan "kitob al-ansob" ("nasablar kitobi") nomli tarixiy-geografik va etnografik asari juda muhim manba. ushbu kitob 8 jilddan iborat boʻlib, muallifning oʻrta osiyodan to arabistongacha boʻlgan koʻp yillik sayohati natijasida yozilgan. kitobda tarixiy va geografik nomlar, qabila boshliqlari, tarixiy shaxslar, viloyatlar, shaharlar va qishloqlar, daryolar, koʻllar, togʻlar nomlari alifbo tartibida keltirilib, ularga ancha batafsil izohlar berilgan. asarda eron va movarounnahrdagi shahar va qishloqlarning deyarli barchasi haqida qimmatli maʼlumotlar berilgan. asarda nasaf shahrining mahallasi, koʻchasi, masjidi, karvonsaroyi, raboti haqida soʻz yuritadi.undan tashqari nasafda ijod etgan 150 dam ortiq kishilarning nasablari keltiriladi. sam’oniy «kitob al-ansob»dan tashqari yigirma jildlik «marv tarixi»nomli asarning ham ijodkoridir. ammo bu kitob bizgacha yetib kelmagan ko‘rinadi. taxminlarga …

4 / 27

qisqartirilgan tahriri bizgacha yetib kelgan va m. de gue tarafidan 1889 yili chop qilingan. ruscha tarjimasi ( noila velixanova) 1986-yili bokuda chop etilgan. kitob arab xalifaligi qoʻli ostidagi mamlakatlar, shaharlar, ularga boriladigan yoʻllar, shaharlar va mamlakatlar orasidagi masofa, aholidan undiriladigan soliq va jarimalaming miqdori haqida qimmatli ma’lumotlar keltirilgan. qadimgi so'g'd shaharlaridan kushoniya (samarqand atrofida joylashgsamarqand, ustrushana, shahriston (ustrushana shaharlari dan), qadimgi shosh, isfijob (sayram) shaharlari da aholi o'rtasida muomalada boʻlgan pul birligi, nuh ibn asad (vaf. 842-y.) va ahmad ibn asad (819-846-v.) davrida so'g'd va farg'onaning umumiy ahvoli, movarounnahr va farg'onada ix asr da istiqomat qilgan turkiy xalqlar haqidagi maʼlu motlar benihoya qimmatlidir. ushbu malumotlar ibn havqalga tegishlidir. u o'z davrining ko'zga ko'ringan yirik geograf olimi va sayyohi bo’lgan. u istaxriy bilan shaxsan uchrashgan. uchrashuv vaqtida istaxriy go'yoki undan oʻz asaridagi xato va chalkashliklarni xalos qilish va qaytadan ishlashni iltimos qilgan. «men, - deb yozadi ibn havqal, - uning kitobidagi …

5 / 27

bor al-xulafo”(“xalifa lar haqida xabarlar”), “kitob al-mag’oziy”(urushlar haqida kitob”), “kitob futuh ash-shom” (“shomning bosib olinishi h’aqida kitob”)“tarix al-buldon” (“mamlakatlar tarixi”) ana shu asarlar jumlasidandir. kitob al-mag’oziy” eron, afg’oniston va oʻzbekistonning arablar istilosi va viii asrning birinchi yarmidagi siyosiy tarixi boʻyicha muhim manbalardan hisoblanadi. muallifning tarixiy asarlari bizgacha etib kelmagan, lekin ayrim parchalari balazuriy va tabariy asarlarida saqlanib qolgan. al-yaqubiy ix asrda yashagan yirik geograf, tarixchi olim dir. al-yaqubiyning ikki yirik va muhim asari bizning zamo namizgacha yetib kelgan. biri ”kitob al-buldon” (“mamla katlar haqida kitob”), ikkinchisi esa “tarix” nomi bilan mashhurdir. "kitob al-buldon” (taxminan 891 yilda yozil gan) toʻrt qismdan iborat. asarda arablar qoʻl ostidagi mamlakatlarning geografik holati, yirik shaharlar va qalalari aholisi va uning asosiy mashg’uloti, urf-odatlari, oʻsha mamlakatdan olinadigan xirojning umumiy miqdori haqida qimmatli malumotlar keltiriladi. ushbu asarning ikki moʻtabar qoʻlyozmasi g’arbiy germaniya kutubxonalarida saqlanmoqda. kitobning arabcha matni gollandiyalik mashhur sharqshunos m.de gue (1836-1909 y.) tomonidan 1892 yili …

Want to read more?

Download all 27 pages for free via Telegram.

Download full file

About "arab va mahalliy mualliflarining asarlari"

презентация powerpoint o‘rta asrlar davri arab va mahalliy mualliflarining asarlari, ularda o‘lkashunoslikga oid ma’lumotlar. toponimik manbalarning o‘lka tarixini o‘rganishdagi ahamiyati reja: 1. arab tilida bitilgan asarlar 2. arab manbalarining umumiy xususiyatlari 3. arab manbalarida oʻlkashunoslikka oid maʼlumotlar. 4. toponimik manbalarning o‘lka tarixini o‘rganishdagi ahamiyati o'zbekistonning vii asr oxiridan boshlab, xii asrgacha bo‘lgan tarixi ko'proq va deyarli arab tilidagi yozma manbalarda yoritilgan va bu an’ana keyin ham temuriylar davrigacha davom etgan. arab tilida vatanimiz tarixiga oid yozma manbalami mualliflaming kelib chiqishiga qarab, ikki guruhga ajratish mumkin. birinchi guruh - arab tilida ijod etgan yurtimizdan yetishib chiqqan tarixchi va olimlar. bular muhammad...

This file contains 27 pages in PPTX format (2.2 MB). To download "arab va mahalliy mualliflarining asarlari", click the Telegram button on the left.

Tags: arab va mahalliy mualliflarinin… PPTX 27 pages Free download Telegram