tashqi iqtisodiy faoliyat statistikasi

DOCX 14 pages 68.2 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 68.2 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

18-mavzu. tashqi iqtisodiy faoliyat statistikasi 1. tashqi iqtisodiy faoliyat to’g’risida tushuncha bozor iqtisodiyoti, xususan, makroiqtisodiyot ochiq iqtisodiyotdir. u mamlakatlararo iqtisodiy aloqalarni talab qiladi. bunday iqtisodiy aloqalar bo’lish zaruriyatini esa xalqaro mehnat taqsimoti belgilaydi. chunki xalqaro mehnat taqsimoti iqtisodiy naflik qoidasidan kelib chiqadi. qaysi mahsulotni ishlab chiqarish va eksport qilish qulay bo’lsa, shu mahsulot boshqa mamlakatlarga etkazilib beriladi. nimani mamlakat ichida ishlab chiqarish o’rniga uni tashqaridan keltirish arzonga tushsa, shu tovar import qilinadi. shunga binoan ayrim mamlakatlar ma’lum turdagi tovarlarni, butlovchi qismlar va detallarni ishlab chiqarishga ixtisoslashadi va ularni boshqalarga etkazib berib, jahon bozoridan o’ziga kerakli tovar va xom ashyoni oladi. bunday ixtisoslashuv mamlakatlarning tabiiy sharoiti, ishlab chiqarish tajribasi va taraqqiyot darajasi bilan belgilanadi. qaysi bir mamlakatda qaysi tovarlarni sifatli va kam xarajat bilan yaratish uchun imkon bo’lsa, shu soha rivoj topadi. bunday rivojlanish mazkur mamlakatning resurslariga ham bog’liq. masalan, quvayt uchun neftni, yaponiya uchun kompyutr va mashinalarni, aqsh uchun samolyotlarni, …

2 / 14

hon savdosiga faqatgina yuqori o’sish sur’atlarigina emas, balki tarmoq va hududiy tuzilishidagi o’zgarishlar ham xosdir. bu o’zgarishlarni ikkita holat bilan izohlash mumkin. birinchidan, xalqaro savdo tarkibida xom ashyo, yonilg’i, oziq-ovqat mahsulotlarining hissasi kamaymoqda. ilm talab sohalarining mahsulotlari va xizmatlarining hissasi esa ortib bormoqda. birgina «nou-xau» savdosining xalqaro savdo oborotidagi salmog’i 10 foizga yaqinlashdi. ikkinchidan, tayyor mahsulotlar va xizmatlar bozoridagi o’rinlar nisbati o’zgarmoqda. jahon yalpi eksportida aqsh hissasining pasayishi va aksincha, yaponiya, germaniya, yangi industrial davlatlar hamda ayrim rivojlanayotgan davlatlar hissalarining ortib borishida namoyon bo’lmoqda. o’zbekistonning tashqi savdo oboroti 2003 yilda 6,7 mlrd. aqsh dollarini tashkil etib, 2002 yilga nisbatan 17,3 %ga ko’paydi. ishlab chiqarishning xalqaro kooperatsiyalashuvi xalqaro mehnat taqsimotining asosiy rivojlanish yo’nalishlaridan hisoblanadi. bunday kooperatsiyaning asosi bo’lib ishlab chiqarish kuchlarining o’sish darajasi va mamlakat ichida yoki tashqarisida bo’lishidan qat’iy nazar alohida korxonalar o’rtasida barqaror xo’jalik aloqalarining shakllanishidir. xalqaro iqtisodiy aloqalarda davlatlararo kapital migratsiyasi, uni taqsimlash barqaror o’sishni faol omili bo’lib …

3 / 14

ning xalqaro migratsiyasi deyiladi. migratsiya oqimi ish kuchi ortiqcha bo’lgan mamlakatlardan unga talab bor mamlakatlar tomon yo’nalgan bo’ladi. u kishilarni bir mamlakatdan boshqasiga ishlab kelish uchun yoki tamomila o’sha erda qolish uchun ko’chib borishni bildiradi. migratsiya muntazam tus olib, jahon ish kuchi bozorini shakllantirgan. 2. tashqi iqtisodiy faoliyatni tavsiflovchi ko’rsatkichlar tashqi iqtisodiy aloqalarni tahlil qilishda makroiqtisodiy statistika quyidagi ko’rsatkichlarni hisoblaydi. · xalqaro savdo-sotiqni tavsiflovchi ko’rsatkichlar; · xalqaro ishlab chiqarish kooperatsiyasini tavsiflochi ko’rsatkichlar; · xalqaro kapital migratsiyasini ifodalovchi ko’rsatkichlar; · xalqaro ishchi kuchi migratsiyasini tavsiflovchi ko’rsatkichlar; · o’zaro to’lovlar va hisob valyutalari operatsiyalarini ifodalovchi ko’rsatkichlar. har bir guruh ko’rsatkichlari mutlaq va nisbiy miqdorlarda hisoblaniladi. bunda qiyosiy yondashish va uning shartlariga qat’iy rioya qilish o’ta zarurdir. xalqaro iqtisodiy munosabatlarda savdo-sotiq etakchi o’rin tutadi va bu jahon bozorida quyidagi ko’rsatkichlarda o’z ifodasini topadi (1-jadval). 1-jadval tashqi savdo-sotiqni tavsiflovchi ko’rsatkichlar t/r ko’rsatkichlar hisoblash tartibi i z o h 1 2 3 4 1. regionning …

4 / 14

aqobatbardoshlik koeffitsienti (krb) tso – tashqi savdo oboroti jrb – xalqaro raqobat-bardoshlik indeksi krb0 va krb1- bazis va joriy davrlardagi raqobatbardoshlik darajalari 5. import koeffitsienti (ki) ii – mazkur i mahsulot importi ei - mazkur i mahsulot eksporti ichi - mazkur i mahsulotni ishlab chiqarish ji – import indeksi ki0 va ki1- bazis va joriy davrlarda import darajalari 6. jon boshiga to’g’ri kelgan savdo oboroti (ka) - aholining o’rtacha soni 7. regionning xalqaro savdo-sotiqdagi salmog’i (ktso) rtso – regionning tashqi savdo oboroti jtso – jahonning tashqi savdo oboroti jdp – regionning tashqi savdo oborotdagi salmog’ining indeksi bu ko’rsatkichlar yordamida tashqi savdo dinamikasi, eksport va import tovarlariga bo’lgan bahoning o’zgarishi, tovarlar tarkibidagi siljishlar, tovaroborotning hududiy taqsimoti, tashqi savdo tashkilotlari faoliyatining samaradorligi, ularning xalqaro mehnat taqsimotidagi o’rni, shuningdek, mamlakat iqtisodiyotida xalqaro savdo-sotiqning ahamiyati kabi muhim jihatlar o’rganiladi. eksport (ing. export, lot. exportare - chetga chiqarish) deganda tovarlar, xizmatlar va kapitalni tashqi bozorga …

5 / 14

орий қилинадиган ҳисса. у халқаро битимларга биноан амалга оширилади.] masalan, aqshning eksport kvotasi 10-15 foizga, germaniya, frantsiya, italiya, angliyaniki 25-30, yaponiyaniki 18 foizga yaqin, belgiya, vengriya, singapurniki 11-13 foizga teng. o’zbekistoning yaimda eksportning ulushi keyingi yillarda 10-12 foiz atrofida, sobiq ittifoqda u 10 foizga teng edi. biroq bu ko’rsatkich xalqaro iqtisodiy munosabatlarning sifat tuzilishini to’liq aks ettirmaydi. shu sababli uni ifodalovchi yana bir ko’rsatkichdan foydalaniladi. bu real eksport kvotasi (kre) bo’lib, eksportning mamlakat sof mahsulotiga nisbati bilan o’lchanadi. rivojlangan mamlakatlar uchun u taxminan 40-50 foiziga teng. bu esa ishlab chiqarilgan barcha mahsulotning yarmi tashqi bozorga olib chiqib ketilishini anglatadi. import (lot. importo – olib kelish) – deganda ichki bozorda sotish uchun mamlakatga xorijiy tovarlar, texnologiya, kapital kiritish va xizmatlar keltirish tushuniladi. import miqdori va tarkibi mamlakatning xalqaro mehnat taqsimotida tutgan o’rniga bog’liq. import kvota - bu har yili mamlakatga keltirishga ruxsat berilgan xorijiy mahsulot hajmini miqdor jihatdan cheklab qo’yishdir. davlat …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tashqi iqtisodiy faoliyat statistikasi"

18-mavzu. tashqi iqtisodiy faoliyat statistikasi 1. tashqi iqtisodiy faoliyat to’g’risida tushuncha bozor iqtisodiyoti, xususan, makroiqtisodiyot ochiq iqtisodiyotdir. u mamlakatlararo iqtisodiy aloqalarni talab qiladi. bunday iqtisodiy aloqalar bo’lish zaruriyatini esa xalqaro mehnat taqsimoti belgilaydi. chunki xalqaro mehnat taqsimoti iqtisodiy naflik qoidasidan kelib chiqadi. qaysi mahsulotni ishlab chiqarish va eksport qilish qulay bo’lsa, shu mahsulot boshqa mamlakatlarga etkazilib beriladi. nimani mamlakat ichida ishlab chiqarish o’rniga uni tashqaridan keltirish arzonga tushsa, shu tovar import qilinadi. shunga binoan ayrim mamlakatlar ma’lum turdagi tovarlarni, butlovchi qismlar va detallarni ishlab chiqarishga ixtisoslashadi va ularni boshqalarga etkazib berib, jahon bozoridan o’...

This file contains 14 pages in DOCX format (68.2 KB). To download "tashqi iqtisodiy faoliyat statistikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: tashqi iqtisodiy faoliyat stati… DOCX 14 pages Free download Telegram