matn hosil qiluvchi vositalar

DOCX 12 pages 46,0 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklash

Hajmi 46,0 KB

Fayl turi DOCX

Pages 12

Updated Dek 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

mavzu: matn hosil qiluvchi vositalar. vaqt: 2 soat talabalar soni: 15-30 dars turi: amaliy darsning maqsadi: matn va matn turlari, matn hosil qiluvchi vositalar haqida to‘liq bilim ko‘nikmasi hosil qilish darsning vazifalari: 1. matnning xususiyatlari haqida ma’lumot berish. 2. matn turlari haqida ma’lumot berish. 3. talabalarda matn yozish va tahlil qila olish ko‘nikmasini shakllantirish. kutilayotgan natijalar: 1. talabalar matn haqida to'liq tushunchaga ega bo'ladilar. (ilova 1) 2. talabalar matn turlari haqida bilib oladilar. (ilova 2) 3. talabalar matn yozish va tahlil qilish, undan foydalanish ko‘nikmasini o‘zlashtiradilar. (ilova 3) amaliy mashgulotning ta’lim texnologiyasi xaritasi. dars bosqichlari mashg'ulotlar tartibi o‘qituvchi talaba 1.kirish (15 daq) o‘qituvchi talabalardan uyga vazifani so'raydi. talabalar javob berishadi. 2. asosiy qism (30 daq) 1. matn haqida ma’lumot beradi. 2. matn yozishda fikrlarni to‘g‘ri tanlash va tartiblash haqida ma'lumot beradi. 3. talabalar ishini nazorat qiladi. 1. talabalar tinglab savol berishadi.(ilova 4) 2. talabalar tinglab savol berishadi. 3.talabalar guruhda ishlashadi. …

2 / 12

n, “yulduzli tunlar”, “chayon yili”, “hijron kunlarida”, “yillar armoni”, “yoshlik devoni”, “istambul fojiasi”, “mungli ko‘zlar”, “jannati odamlar”, “ufq bo‘sag‘asida”, “kelinlar qo‘zg‘oloni”, “avlodlar dovoni”, “chotqol yo‘lbarsi” singari so‘z birikmasi orqali ifodalangan matnlarni ikki komponentli deb ataymiz. matn komponenti so‘z birikmasi tarzida kelishi ham mumkin. lekin so‘z birikmasini biror jiddiy zarurat tug‘ilgandagina matn komponenti tarzida o‘rganiladi. odatda katta matnlar bir nechta gapdan tashkil topgan bo‘ladi. shuning uchun gap matnning asosiy komponenti sanaladi: ayvonda kitob o‘qib o‘ltirgan gavharshodbegim goho sahifalardan ko‘zini olib, o‘sha tog‘lar atrofida o‘ralashadigan bulutlarga o‘ychan tikiladi. baland tog‘ tizmasi ustidan oshib o‘tolmaydigan og‘ir qora bulutlar cho‘qqilar boshiga shamol bo‘roni keltirishi, do‘l yog‘dirishi begimning qo‘lidagi yazdiy “zafarnoma”sining tahlikali voqealariga o‘xshab ketadi (p.qodirov. ona lochin vidosi). berilgan matn ikki komponentli bo‘lib, bu komponentlar ketma-ketkelmoqda. agar mazkur matn komponentlarining ichki qurilishini tahlil etish lozim bo‘lsa, har bir gapni alohida o‘rganish va ularning nechta so‘zdan tashkil topayotganligiga e‘tibor beriladi: matnning birinchi komponenti o‘n olti …

3 / 12

sh bog‘lanish deb nomlaymiz. shunga binoan murakkab sintaktik qurilmalarni ham farqlab o‘rganamiz: 1. tursunboy yuvinib uyga o‘tib ketdi-da, birozdan keyin kiyinib chiqdi. u chinakam birov havas qilsa arziydigan yigit bo‘lgandi (said ahmad. ufq). 2. kuchi, g‘ayrati taniga sig‘maydigan bu yigit ko‘cha eshigi oldida o‘tirib, atayin kuchini ko‘rsatib qo‘yish uchun eshak qo‘shilgan aravaning orqasidan tortib yurgizmay qo‘yar, qopdagi bug‘doymi, unmi, nima bo‘sa tishi bilan ko‘tarib irg‘itardi (said ahmad. ufq). keltirilgan misollarning birinchisida komponentlari teng bog‘lanishli, ikkinchisida esa komponentlari munosabatlari ergash bog‘lanishga asoslangan murakkab sintaktik qurilmalarni ko‘ramiz. matn komponentlari vazifasida abzats ham keladi. abzats, albatta, tom ma’noda matn sanaladi. biroq u katta matn tarkibida uning komponenti hisoblanadi, chunki matn tarkibidagi fikr tugalligi bir necha abzats sathida beriladi. abzats matn tarkibida, xususan, semantik jihatdan muhim mavqega egadir. buni matnda ifodalanayotgan umumiy xabarning qismlarga bo‘lib berilishida yanada aniqroq ko‘rish mumkin. chunki har bir abzats matnning ma’lum bir mazmuniy parchasini taqozo etadi: nizomjon birdan lohas …

4 / 12

adi. katta matn tarkibida keluvchi komponentlar o‘z grammatik kategoriyalariga ko‘ra bir xil bo‘lmaydi, albatta. ularning biri so‘z, ikkinchisi so‘z birikmasi, uchinchisi esa gap, to‘rtinchisi murakkab sintaktik qurilma, beshinchisi abzats kabi kategoriyalarda bo‘lishi mumkin. ammo ana shu kategoriyalardagi har bir komponent sintaktik va semantik faollashuvi jihatidan pog‘onali munosabatni taqozo etadi. .quyida ana shu masala tavsifiga qisqacha to‘xtab o‘tamiz. matn bir so‘z bilan ifodalangan bovlsa, unda til birliklarining pog‘onali munosabati fonema, morfema va so‘zlar misolida kuzatiladi. masalan, kitobxonlarga soo‘i bilan ifodalangan matn komponentlarining pog‘onali munosabatiga e’tibor beraylik. bunda 13 fonema ishlatilgan bo‘lib, ularning har biri o‘zlariga tegishli morfema tarkibida faollashmoqda: kitob +xon+lar+ga. mazkur morfemalar esa so‘zning tarkibiy qismlari sifatida sintagmatik qator sathida faollashmoqda. matn so‘z birikmasi bilan ifodalangan bo‘lganda ham pog‘onali munosabat yuqorida eslatib o‘tilgan morfemalar misolida bo‘ladi, zotan, so‘z birikmasi nominativ birlikni taqozo etadi. agar so‘z birikmasini gapning sathida o‘rganadigan bo‘lsak, pog‘onali munosabat so‘z birikmasi va gap kategoriyalari o‘rtasida vujudga keladi: …

5 / 12

oshni fido qilg’il ato boshig’a, jismni qil sadqa ano qoshog’a, tun- kunungga aylagali nurposh, birisin oy angla, birisin quyosh. matn nutqiy hodisa bo’lib, u ikki va undan ortiq gapning mazmuni birikishidir. “bahor ekish boshlandi” shaklidagi uchtagina so’zning mazmunan birikishidan tortib, butun boshli badiiy romanlar, yirik trilogiyalar ham matn sanaladi . har bir matn ma’lum bir narsa, voqea –hodisani tasvirlaydi, u haqda haqda xabar beradi, so’zlovchining munosabatini ifodalaydi. matn o‘z tuzilishiga ko‘ra, murakkab sintaktik butunlik, xat boshi (abzas), bo‘lim ,qism, bob va paragraflardan tashkil topishi mumkin. o‘quvchilar tomonidan yaratiladigan matnlar esa asosan gap, abzats va qismdan iborat bo‘ladi . abzats (nemischa : ich tomon , orqa tomon surmoq ) yozma nutq matndagi yangi yo’l ( qator)dan bir oz joy qoldirib boshlash. abzats kompazitsion uslubiy ajratish xarakteridagi nutq birligi bo‘lib, kitobxonning diqqatini yangi fikrga, yangi tasvirga jalb qilish vazifasini bajaradi . abzats matnda tugal ma’noni ifodalagan bir xat boshidan ikkinchi xat boshigacha …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

To'liq yuklab olish

About "matn hosil qiluvchi vositalar"

mavzu: matn hosil qiluvchi vositalar. vaqt: 2 soat talabalar soni: 15-30 dars turi: amaliy darsning maqsadi: matn va matn turlari, matn hosil qiluvchi vositalar haqida to‘liq bilim ko‘nikmasi hosil qilish darsning vazifalari: 1. matnning xususiyatlari haqida ma’lumot berish. 2. matn turlari haqida ma’lumot berish. 3. talabalarda matn yozish va tahlil qila olish ko‘nikmasini shakllantirish. kutilayotgan natijalar: 1. talabalar matn haqida to'liq tushunchaga ega bo'ladilar. (ilova 1) 2. talabalar matn turlari haqida bilib oladilar. (ilova 2) 3. talabalar matn yozish va tahlil qilish, undan foydalanish ko‘nikmasini o‘zlashtiradilar. (ilova 3) amaliy mashgulotning ta’lim texnologiyasi xaritasi. dars bosqichlari mashg'ulotlar tartibi o‘qituvchi talaba 1.kirish (15 daq) o‘qituvchi talabalardan u...

This file contains 12 pages in DOCX format (46,0 KB). To download "matn hosil qiluvchi vositalar", click the Telegram button on the left.

Tags: matn hosil qiluvchi vositalar DOCX 12 pages Free download Telegram