"шайбонийхон" леоксикаси

DOCX 23 sahifa 83,8 KB Bepul yuklash

23 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 83,8 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 23

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 23

( 22 ) ( - 23 - ) ўзбекистон республиками фанлар академияси алишер навоий номидаги тил ва адабиёт институти қўлёзма ҳуқуқида удк 809.4375-31 холманова зулхумор турдиевна "шайбонийхон" достони лексикаси (пўлкан шоир варианта асосида) 10.02.02. миллий тиллар (ўзбек тили) филология фанлари номзоди илмий даражасини олиш учун ёзилган диссертация автореферат тошкент — 1998 тадқиқог мирзо улуғбек номидаги тошкент давлат университета ўэбек филологияси факультета умумий тилшунослик кафедрасида бажарилган. илмий раҳбар: ўзбекистонда хизмат кўрсатган фан арбоби, филология фанлари доктори, профессор [а.ю алиев! узбекистонда хизмат кўрсатган халқ маорифи ходими,филология фанлари доктори, профессор ш.у.раҳматуллаев расмий оппонентлар: филология фанлари доктори, ўзфа академиги ш.шоабдураҳмонов; филология фанлари номзоди, доцент а.маматов етакчи илмий муассаса: заҳириддин муҳаммад бобур номидаги андижон давлат университета диссертация ҳимояси 1999 йил " ££_ " куни соат 14.00 да ўзбекистон республикаси фанлар академияси алишер на — воий номидаги тил ва адабиёт институти хузуридаги докторлик илмий даражасини олиш учун тақдим этилган диссертациялар ҳимояси бўйича бирлашган ихтисослапггирилган дк 015.31.01 …

2 / 23

лари ва унинг халд даётидагй адамияти таъкидлаб ўтилган.[footnoteref:1] [1: zaxif н. ozbek folklori. ч.п,—т., oqopedna?r, 1941; жирмунский в.м. узбекский народный героический эпос. — м., полиграфкниг. — 1947, 520 с.; жирмунский в.м. тюрский героический эпос. избранные труды,— л., наука. —1974, 727 с.; астахова а.м. былины.— м.—л., наука.— 1966, 285 с.; азбелев с.н. историзм былин и специфика фольклора.—л., наука.—1982, 325 с.; саидов м.с. халд оғзаки бадиий ижодиётининг ўзига хос белгилари// филологик таддидотлар,—т., 1970, 203—218 б. sukru elqin. halk edebiyatina giris. — ankara, 1993.] достон ўзбек халд оғзаки ижодида дамда ёзма адабиётда кенг ўрин эгаллаган жанрдир. достонларнинг тил хусусиятларини ўрга — ниш мазкур манбаларнинг илмий ва бадиий дийматини белгилаш билан бирга, адабий тил ва шеваларнинг ўзаро муносабатини тадлил дилиш имконини яратади; халд тарихи, этнографиясига оид мудим маълумотлар беради. халд оғзаки ижоди намояндаларидан, бахшилардан достонлар ёзиб олиш ва нашр эттриш, уларнинг тил хусусиятларини ёритиш, бадиий жидатларини тасвирлаш ўзбек лингвофольклористикасининг мудим вазифаларидан дисобланади. бу борада …

3 / 23

. жумладан, ҳ.зариф ва бошда фольклоршуносл.ар матн билан бирга достон лексикасига луғат тартибида изод беришган.] [3: шоабдурадмонов ш. "равшан" достонининг бадиий тили. филол. фан. канд. илм. даражасини олиш учун ёзилган диссертация.— т., 1949, 110 б.] ш.шоабдураҳмонов мазкур тадқиқоти билан ўзбек тилшунослигида "гўрўғли" туркуми достонлари тилига оид тадқиқот йўналишини бошлаб берди. 70-йилларга келиб халқ достонлари тилининг лексик-семантик, грамматик жиҳатлари атрофлича талқин этилди. ушбу йўналишдаги изланишлар x.абдураҳмонов[footnoteref:4], а.ишаев[footnoteref:5], х.дониёров[footnoteref:6] тадқиқот- ларида акс этди. с.турсунов достон лексикаси борасида изланиш олиб борди[footnoteref:7]. мазкур тадқиқот инхларида достон тилига хос муҳим масалалар ёритилди. [4: абдураҳмонов x. ўзбек халқ оғзаки ижоди асарларининг синтактик хусу— сиятлари бўйича кузатишлар. — т„ фан, 1971,184 б.] [5: ишаев а халқ достонлари лексикасидан //ўзбек халқ ижоди. — т., фан, 1967, 167—177 б.; ишаев а халқ достонлари лексикасига оид кузатишлар.// "ўзбек тили ва адабиёти", 1970, 5 —сон, 56 — 63 б.] [6: дониёров x. қипчоқ диалектларининг лексикаси.-т., фан, 1979.] [7: турсунов с. лексические …

4 / 23

иёт босқичларини таҳлил этишда аҳамиятлидир: шу боис тадқиқотимизда халқ оғзаки ижоди на- мунаси ҳисобланган "шайбонийхон" достони лексикасини ўрга- ниш мақсади қўйилди. мазкур достон тили услубий ранг-баранг бўлиб, унда умумадабий[footnoteref:9] ҳамда шевага хос хусусиятлар ифодасини топган.тарихий достон лексикаси учун характерли жиҳатлар акс этган. достон лексикаси тадқиқи оғзаки ижод асари тилининг адабий тилга, шеваларга муносабатини белгилаш имконини беради. қайд этилганлар тадқиқотимиз мавзусининг долзарблигидан далолатдир. [9: адабий тил ва шевалар учун умумий бўлган сўзларга хос хусусиятлар назарда тутилди.] мавзунинг ўрганилиши. "шайбонийхон" достонининг пўлкан шоир куйлаган варианта мавжуд бўлиб, асарнинг бошқа матни йўк; (достоннинг оғзаки ижод маҳсули эканлигини назарда тутиб, "вариант" терминини қўлладик). адабиётшуносликда ҳам ’'шайбонийхон" достони ҳақида батафсил маълумот берилмаган. айрим манбаларда достон ҳақида умумий фикр билдирилган. н.м.маллаевнинг " ўзбек адабиёти та ~ рихи" китобида достоннинг биринчи қисми мазмуни қисқача баён этилган[footnoteref:10]. м.саидов докторлик диссертациясида "шайбонийхон" достонининг тарихийлиги масаласида тўхталган[footnoteref:11]. ўзбек энцик- лопедиясида достон ҳақида қисқача маълумот берилган[footnoteref:12]. достон нашри, унинг тил хусусиятлари, …

5 / 23

бонийхон" достонида қўлланган сўзларни лексик-генетик жиҳатдан аниқлаш; ўз ва ўзлашган қатлам лексикасини тадлил этиш; · сўзларни мавзуий гуруҳлаш асосида тасниф этиш; · сўзларни семантик жиҳатдан тасниф қилиш; · достон лексикасининг ҳозирш ўзбек адабий тили ва шевалар лексикасига муносабатини ёритиш; · сўзларнинг қўлланиш меъёрини аниқлаш; · достон лексикасининг айрим тарихий ёзма манбалар лекси — касига муносабатини белгилаш. тадқиқотнинг назарий-услубий асоси. ўзбек ва рус тилпгунослигидаги достон тилини ўрганишга доир тадқиқотлар, оғзаки ижод асарларининг тил хусусиятлари ёритилган адабиётлар, бадиий асар тилига бағишланган ишлар, тил тараққиётининг муҳим қонуниятлари акс этган ёзма тарихий манбалар ишнинг назарий — услубий асосини ташкил этди. тадқиқотнинг таҳлил усуллари. диссертацияда тавси- фий, қиёсий, тарихий — қиёсий ва статистик усуллардан фойдала- нилди. оғзаки ижод тилига хос хусусиятларни ёритиш мақсадида тадқиқ этилаётган достон ёзма тарихий манба - "шайбонийнома" (муҳаммад солиҳ) асарига қиёсланди. достон лексикасини таҳлил ва тасниф қилишда қипчоқ шевалари лексикасига муқояса қилинди; достон лексикасидаги сўзларнинг айрим ёзма манбалар тилидаги ипггирокини аниқлашда …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 23 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

""шайбонийхон" леоксикаси" haqida

( 22 ) ( - 23 - ) ўзбекистон республиками фанлар академияси алишер навоий номидаги тил ва адабиёт институти қўлёзма ҳуқуқида удк 809.4375-31 холманова зулхумор турдиевна "шайбонийхон" достони лексикаси (пўлкан шоир варианта асосида) 10.02.02. миллий тиллар (ўзбек тили) филология фанлари номзоди илмий даражасини олиш учун ёзилган диссертация автореферат тошкент — 1998 тадқиқог мирзо улуғбек номидаги тошкент давлат университета ўэбек филологияси факультета умумий тилшунослик кафедрасида бажарилган. илмий раҳбар: ўзбекистонда хизмат кўрсатган фан арбоби, филология фанлари доктори, профессор [а.ю алиев! узбекистонда хизмат кўрсатган халқ маорифи ходими,филология фанлари доктори, профессор ш.у.раҳматуллаев расмий оппонентлар: филология фанлари доктори, ўзфа академиги ш.шоабдураҳмонов; филология...

Bu fayl DOCX formatida 23 sahifadan iborat (83,8 KB). ""шайбонийхон" леоксикаси"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: "шайбонийхон" леоксикаси DOCX 23 sahifa Bepul yuklash Telegram