fuqarolik huquqi tushunchasi

DOCX 14 pages 24.2 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 24.2 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

mavzu. fuqarolik huquqi tushunchasi, tamoyilllari va tizimi. huquq nazariyasidan bizga ma’lumki, kishilar muayyan jamiyatda, muayyan mamlakatda, muayyan davlatda bir-birlari bilan o‘zaro ijtimoiy munosabatlarga kirishgan holda yashaydilar. ushbu ijtimoiy munosabatlar orqali ular o‘zlarining moddiy, ma’naviy va boshqa ehtiyojlarini qanoatlantiradilar, o‘z imkoniyatlarini ro‘yobga chiqaradilar. bunday o‘zaro munosabatlarni tartibga soluvchi xulq-atvor va xatti harakat qoidalarining turlicha modellari o‘tmishda mavjud bo‘lgan. masalan, bularning eng ibtidoiy shakli “o‘rmon qonuni” deb ataladi. bunda kuchli shaxs boshqalar uchun xatti-harakat qoidalarini belgilaydi. boshqalar kuchli shaxsga xizmat qiladilar, kuchli shaxs erk-irodasi ushbu munosabatlar harakterini belgilovchi asosiy omil hisoblanadi. zo‘ravonlikka asoslangan bunday modelda manfaatlar uyg‘unligi bo‘lmasligi o‘z o‘zidan ma’lum. ikkinchi bir holatda esa, har bir shaxs o‘zi uchun va boshqalar uchun xatti-harakat qoidalarini belgilashga urinadi. natijada manfaatlar to‘qnashuvi vujudga keladi. bu esa o‘z o‘zidan tartibsizlikka, anarxiyaga, xaosga olib keladi. kishilik jamiyati yuqoridagi modellar samarasizligini boshidan kechirib, eng maqbul uchinchi model – madaniy sivilizatsiya jamiyati modelini yaratgan. bunga ko‘ra kishilar o‘zlarining …

2 / 14

mulkiy harakterda bo‘lmagan shaxsiy munosabatlarni tartibga solish, mustahkamlashga qaratilgan huquqiy normalar yig‘indisidan iboratdir. boshqacha qilib aytganda, fuqarolik huquqi – huquqiy jihatdan tenglikka, mulkiy jihatdan mustaqillikka va erk muhtoriyatiga asoslangan subyektlar o‘rtasidagi mulkiy va shaxsiy-nomulkiy munosabatlarni tartibga soladigan hamda mustahkamlaydigan huquqiy normalar yig‘indisidir. jamiyatda barcha huquq sohalari yagona huquq tizimini tashkil etadi. ushbu huquq sohalari odatda ikki asosiy huquq tizimilariga ajratiladi: ommaviy huquq va xususiy huquq tizimlari. ommaviy huquq tarkibiga kirgan huquq sohalari tomonidan tartibga solinadigan munosabatlar tikka chiziq (vertikal) ahamiyatga ega bo‘lgan, ya’ni bir tarafning ikkinchi tarafga ma’muriy bo‘ysunishiga asoslangan munosabatlardan iborat. xususiy huquq ham muayyan huquq sohalaridan tashkil topgan huquq tizimidan iborat. ushbu tizimga kirgan huquq sohalari vositasida jamiyat a’zolari, davlat tashkilotlarining xususiy manfaatlari ifodalangan, mustaqillik va yakka mulkdorlarning (jismoniy shaxslar, yuridik shaxslar) tashabbuskorligiga asoslangan munosabatlar tartibga solinadi. bunday munosabatlar yoyiq chiziq (gorizontal) ahamiyatga ega bo‘lgan, ya’ni bir tarafning ikkinchi tarafga huquqiy jihatdan bo‘ysunishiga asoslanmagan, mustaqillik va teng huquqqa …

3 / 14

hi qayd etib o‘tilgan edi. bunday munosabatlar, eng avvalo, kishilar va boshqa subyektlar o‘rtasidagi moddiy va nomoddiy ne’matlarga nisbatan odatdagi kundalik ehtiyojlarni qondirishga qaratilgan doimiy, takrorlanib turuvchi harakatlarda yaqqol namoyon bo‘ladi. o‘zbekiston respublikasi fuqarolik kodeksining 2-moddasida fuqarolik qonun hujjatlari bilan tartibga solinadigan munosabatlar doirasini belgilashga bag‘ishlangan. unga ko‘ra fuqarolik qonun hujjatlari fuqarolik muomalasi ishtirokchilarining huquqiy holatini, mulk huquqi va boshqa ashyoviy huquqlarning, intellektual faoliyat natijalariga bo‘lgan huquqlarning vujudga kelish asoslarini hamda ularni amalga oshirish tartibini belgilaydi, shartnoma majburiyatlari va o‘zga majburiyatlarni, shuningdek, boshqa mulkiy hamda u bilan bog‘liq shaxsiy nomulkiy munosabatlarni tartibga soladi. bundan ko‘rinib turibdiki, bunday munosabatlarning asosiy qismini mulkiy munosabatlar tashkil qiladi. mulkiy munosabatlar o‘z mazmuniga ko‘ra mol-mulk bilan bog‘liq bo‘lgan munosabatlar, u mohiyatan moddiy-iqtisodiy munosabat hisoblanadi. ya’ni, turli moddiy ashyolar, ishlab chiqarish vositalari, iste’mol buyumlari, umuman kishilarning fuqarolik huquqining boshqa subyektlarini xuddi shunday mahsulotlarni yaratish, egallash, foydalanish, 1617 tasarruf etish, fuqarolik muomalasiga kiritish bilan bog‘liq bo‘lgan ijtimoiy …

4 / 14

bilan, ish beruvchi va xodim o‘rtasidagi mehnat munosabatlari mehnat huquqi normalari bilan tartibga solinadi. fuqarolik huquqiy normalar asosan muayyan ekvivalentlik (barobarlik, teng qiymatlik) bo‘yicha belgilanadigan qiymat, baho, hajm, miqdor bilan ifodalanadigan va ishtirokchilari teng darajada ko‘riladigan mulkiy munosabatlarni tartibga soladi. mulkiy munosabatlardagi ekvivalentlik subyektlarni manfaatdorligini va adolatni ta’minlovchi mezon hisoblanadi. fuqarolik huquqiy normalar orqali moddiy-iqtisodiy munosabatlar maxsus yuridik shaklda ya’ni, mulkiy huquqiy munosabatlar shaklida rasmiylashtiriladi va mustahkamlanadi. fuqarolik huquqida mulkiy munosabatlar ham ishlab chiqarish munosabatlarining ham iste’mol munosabatlarining huquqiy shakli sifatida ko‘riladi. bunday munosabatlarga subyektlar o‘z erki irodasi bilan, o‘z manfaatlarini ko‘zlab kirishadilar. bu holat fuqarolik-huquqiy munosabatlarning eng muhim belgisi hisoblanadi. mulkiy munosabatlarning katta guruhini mulk huquqi va boshqa ashyoviy huquqlarning, intellektual faoliyat natijalariga bo‘lgan mulkiy huquqlarning vujudga kelish asoslari hamda ularni amalga oshirish tartibi bilan bog‘liq bo‘lgan munosabatlar tashkil etadi. jumladan, xususiy mulkdor va uning vakolatlari, ommaviy mol-mulkning huquqiy rejimi, fuqarolik-huquqiy munosabat xususiyati kirishadigan munosabatda erk irodaning mavjud bo’lishi …

5 / 14

ari va o‘zga majburiyatlar bilan bog‘liq majburiyatlar haqida ham so‘z yuritiladi. o‘zga munosabatlar bunday boshqa majburiyatlar zarar yetkazish (delikt) bilan bog‘liq munosabatlar, qonuniy vorislik bilan bog‘liq munosabatlar, asossiz boylik orttirish (kondikt) bilan bog‘liq munosabatlar bo‘lishi mumkin. fuqarolik huquqiy normalar ta’siri ostida bo‘lgan mulkiy harakterda bo‘lmagan shaxsiy munosabatlar o‘z navbatida ikki turga bo‘linadi. mulkiy munosabatlar bilan uzviy bog‘liq bo‘lgan shaxsiy munosabatlar va mulkiy munosabatlar bilan bog‘liq bo‘lmagan sof shaxsiy munosabatlar (shaxsiy nomulkiy munosabatlar)ga bo‘linadi. mulkiy munosabatlar bilan uzviy bog‘liq bo‘lgan shaxsiy munosabatlarda mulkiy munosabat shaxsiy munosabatlarni keltirib chiqaradi yoxud aksincha shaxsiy munosabat mulkiy munosabatlarni keltirib chiqaradi. masalan, ijodkor ijodiy asarini yozishi natijasida uni o‘z asariga nisbatan mualliflik huquqi ya’ni, muallif sifatida e’tirof etilish shaxsiy huquqi vujudga keladi va ushbu huquq negizida asar tijorat muomalasiga kiritilsa, asardan foydalanganlik uchun haq olish huquqiy vujudga keladi. bundan tashqari xizmat tartibida berilgan topshiriq natijasida haq olgan xodim tomonidan intellektual mulk obyekti yaratiladi hamda ushbu obyektga …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fuqarolik huquqi tushunchasi"

mavzu. fuqarolik huquqi tushunchasi, tamoyilllari va tizimi. huquq nazariyasidan bizga ma’lumki, kishilar muayyan jamiyatda, muayyan mamlakatda, muayyan davlatda bir-birlari bilan o‘zaro ijtimoiy munosabatlarga kirishgan holda yashaydilar. ushbu ijtimoiy munosabatlar orqali ular o‘zlarining moddiy, ma’naviy va boshqa ehtiyojlarini qanoatlantiradilar, o‘z imkoniyatlarini ro‘yobga chiqaradilar. bunday o‘zaro munosabatlarni tartibga soluvchi xulq-atvor va xatti harakat qoidalarining turlicha modellari o‘tmishda mavjud bo‘lgan. masalan, bularning eng ibtidoiy shakli “o‘rmon qonuni” deb ataladi. bunda kuchli shaxs boshqalar uchun xatti-harakat qoidalarini belgilaydi. boshqalar kuchli shaxsga xizmat qiladilar, kuchli shaxs erk-irodasi ushbu munosabatlar harakterini belgilovchi asosiy omil hisobl...

This file contains 14 pages in DOCX format (24.2 KB). To download "fuqarolik huquqi tushunchasi", click the Telegram button on the left.

Tags: fuqarolik huquqi tushunchasi DOCX 14 pages Free download Telegram