qashqadaryo va surxondaryo viloyatlari toponimiyasi

DOCX 5 sahifa 21,0 KB Bepul yuklash

5 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 21,0 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 5

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 5

mavzu: qashqadaryo va surxondaryo viloyatlari toponimiyasi. reja: 1. qashqadaryo viloyati toponimiyasiga qisqacha ta’rif 2. surxondaryo viloyati toponimiyasining umumiy tavsifi 3. qashqadaryo va surxondaryo gidronimlari haqida o'zbekiston viloyatlari toponimiyasi orasida qashqadaryo joy nomlari nisbatan mukammal o'rganilgan. bu ishda qashqadaryolik taniqli nomshunos olim to'ra nafasovning xizmatlari bcqiyos. olim butun umrini janubiy o'zbekiston, jumladan qashqadaryo viloyati toponimlarini o'rganishga bag'ishlagan. viloyat qashqadaryo havzasida va pomir-oloy tog'larining g'arbiy chekkasida joylashgan. relefining katta qismini tekislik va cho'li-biyobonlar tashkil qiladi. shimoli-sharq va janubi-sharqdan zarafshon tizmasining (qoratepa. chaqalikalon) tarmoqlari hamda llisor tizmasining (yakkabog', chaqchar, ko'kbuloq, qorasirt, dehqonobod) tarmoqlari o'r ab turadi. viloyat hududidagi relefning turli shakllari nomlar sonini ham ko'payishiga xizmat qilgan. viloyat oronimlari tarkibida tov - (kakliktov, qo'ng'irtov), tog' - (qo'rg'ontog' , qoratog'), tosh - (ugurtosh, tuyatosh), gaza - (qizilgaza. so'rigaza), kam - (egarkam, darvozakam), bel - (o'rtabel. muzbel), sirt - (qorasirt. ko'ksirt), chag'at - (qizilchag'at. qorachag'at). qo'l - (uchqo'lsoy, oqqo'ltov). qir - (qoraqir) kabi indikator – …

2 / 5

shicha, dehqonobod past tog'larining shimoli-g'arbiy qismi xontaxti nomi bilan ataladi. uning bunday nomlanishiga tog'ning g'arbiy yonbairida surilma va karst jarayonlari natijasida hosil bo'lgan supasimon relef shakli sabab bo'lgan. oronimlar tarkibida etimologiyasi aniq bo'lmagan, qo'shimcha toponimik tadqiqotlarni talab qiladigan, sinchiklab o'rganilishi lozim bo'lgan nomlar uchraydi. ana shunday morfema tarkibi va tuzilishi murakkab bo'lgan oronimlardan biri taxtaqoracha dovoni nomidir. dovon samarqand va shahrisabz. shaharlari oralig'ida joylashgan va ko'plab tarixiy voqea-hodisalarni guvohi bo'lgan. rus olimi v.v.bartoldning yozishicha, dovon amir temurning 1398 yilda qurilgan taxtaqoracha degan saroy nomi bilan atalgan. qashqadaryo toponimlarini chuqur o'rgangan t.nafasovning talqinicha, dovon nomining ilk shakli so'g'dcha - taxtig'ara, uning o'zgargan shakli taxtaqora, -cha qo'shimchasi kichiklikni bildiradi. sug'dcha g'a r - tog', nom oxiridagi -cha unsurining qadimiy shakli zoy - yer, kichik maydon. tatig'ara – taxtaqoracha - ust qismida kichik tekis maydon bo'lgan dovon nomi. hozirgacha dovon nomining etimologiyasi haqida mutaxassislar orasida yagona xulosa yo'q. bunday nomlarni sinchiklab o'rganish, ilmiy …

3 / 5

lari orasida majoziy nomlar ham bor: jinnidaryo. yo'tansoy, tirnasoy. jahannamariq. viloyatda bir ming ikki yuzga yaqin oykonimlar bor. ular orasida urug'-qabila nomlari asosida shakllangan etnooykonimlar katta o'rin tutadi. shuning uchun, respublikaning boshqa hududlariga qaraganda qashqadaryo viloyati toponimiyasi tarkibida o'zbeklarning ko'pchilik urug‘-aymoqlarining nomlari saqlanib qolgan. nomshunos olim to'r a nafasov viloyatdagi etnik birliklarning nomi va semantikasini lisoniy qiyosiy jihatdan batafsil tadqiq qilgan. olim viloyatdagi tarkibida -li qo'shimchasi bo'lgan bir qancha qadimiy qishloq nomlarini (bolg'ali, qaychili, avoqli, qanjig'ali, o'roqli va boshqalar) tahlil qilib, ularning paydo bo'lishida tamg'alar bosh omil, sabab bo‘lgan)igini aniqlagan. umuman olganda. etnomadaniy jarayonlarni aks ettiruvchi qishloq nomlari xalqning ko'chishi, milliy va etnik tarkibi kabi enik, sotsial va ijtimoiy munosabatlarni o'zida aks ettiradi. qashqadaryo gidronimi haqida. viloyat hududi, asosan, qashqadaryo botig'ini o'z ichiga oladi, shimol, sharq va janubisharqdan zarafshon hamda hisor tog'lari bilan o'ralgan. qashqadaryo - ilk bor daryo nomi sifatida paydo bo'lgan va gidronimining kelib chiqishini mutaxassislar turiicha izohlaydilar. …

4 / 5

ning nomlari birlamchi, aholi punktlari nomlari ikkilamchi hisoblanadi. bu tur nomlar qashqadaryo viloyatida ham ko'plab topiladi, qashqaariq (chiroqchi), qashqabuloq (shahrisabz), qashqatcpa (g'uzor). qashqaqum (dehqonobod) va boshqalar. t.nafasovning fikricha. qashqa yasalmasi qadimda qosh o’zagigaqa qo'shimchasining qo'shilishidan yasalgan, -qa yasovchisi xi asrgacha ot yasovchi serunum grammatik qo'shimcha hisoblangan. s.mutallibovning ta'kidlashicha, bu qo'shimcha xi asrdayoq iste'moldan chiqqan. o'zbek tilining o'tmishida bu yasovchi yordamida bir qancha so'zlar yasajganki, hozirgi vaqtda bu yasovchi qo'shimcha so'zlarning tarkibiy qismiga aylanib ketgan. joy nomlari tarkibidagi qashqa so'zi arxaiklashgan koshka so'zining tovush o'zgargan ko'rinishidir. toponimlar tarkibidagi qashqa so'/ini sifat, belgi bildiruvchi qashqa so'zining ma'no xususiyatlari bilan izohlash va unga nisbat berish xatodir. toponimikada ma'nosi unitilgan, tilning hozirgi holati bilan izohlash qiyin bo'lgan so'zlarni, ularga o'xshash boshqa so'zlarga nisbat berib izohlash toponimik illyuziya deyiladi. toponimik illyuziva - bu xalqona etimologiya va u ilmiy haqiqatdan yiroqdir. qashqadaryo gidroninii va qashqa komponentli toponimlarni etimologik jihatdan quyidagicha izohlash kerak deydi. nomshunos olim: qashqadaryo …

5 / 5

agi qadimgi madaniyat markazlardan biri. muallifi noma’lum “hudud ul olam" asarida viloyat hududi chag‘oniyon nomi bilan tilga olingan. bosh shahri ham chag'oniyon (hozirgi denov shahri yaqinida), arab manbalarida sag'oniyon deb atalgan. nomining etimologiyasi haqida bir necha talqinlar mavjud. ammo ular ishonarli emas. binobarin, joy nomining haqiqiy ma'nosini aniqlash uchun qo'shimcha toponimik tadqiqotlar zarur bo'ladi. denov (tojikcha, dchinav - “deh - qishloq, nav - yangi'’) shahrining nomi sharafiddin ali yazdiyning "zafarnoma" asarida ilk bor tilga olingan. viloyatdagi tarixiy shaharlar orasida termiz nomi o'zining qadimiyligi va jumboqligi bilan alohida o'rin tutadi. so'nggi yillarda termiz shahriga sayohatchilarning soni ko'paymoqda. termiz shahrini ziyorat qilishni niyat qilgan sayyohlarga albatta, bu muazzam shahar nomi haqida gapirish kerak. aytishadiki. tanishuv nomdan boshlanadi. shahar nomining qachon paydo bo'lganligi, ma'no - mazmuni, qaysi tilga mansubligi haqida ko'plab izohlar mavjud bo'lsa ham, ammo nomning ilmiy etimologiyasi haligacha uzil-kesil hal qilinmagan. toponimist olim h.hasanov. "termiz - bu shaharning eng qadimgi mahalliy …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 5 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"qashqadaryo va surxondaryo viloyatlari toponimiyasi" haqida

mavzu: qashqadaryo va surxondaryo viloyatlari toponimiyasi. reja: 1. qashqadaryo viloyati toponimiyasiga qisqacha ta’rif 2. surxondaryo viloyati toponimiyasining umumiy tavsifi 3. qashqadaryo va surxondaryo gidronimlari haqida o'zbekiston viloyatlari toponimiyasi orasida qashqadaryo joy nomlari nisbatan mukammal o'rganilgan. bu ishda qashqadaryolik taniqli nomshunos olim to'ra nafasovning xizmatlari bcqiyos. olim butun umrini janubiy o'zbekiston, jumladan qashqadaryo viloyati toponimlarini o'rganishga bag'ishlagan. viloyat qashqadaryo havzasida va pomir-oloy tog'larining g'arbiy chekkasida joylashgan. relefining katta qismini tekislik va cho'li-biyobonlar tashkil qiladi. shimoli-sharq va janubi-sharqdan zarafshon tizmasining (qoratepa. chaqalikalon) tarmoqlari hamda llisor tizmasining (yak...

Bu fayl DOCX formatida 5 sahifadan iborat (21,0 KB). "qashqadaryo va surxondaryo viloyatlari toponimiyasi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: qashqadaryo va surxondaryo vilo… DOCX 5 sahifa Bepul yuklash Telegram