bob. jahon iqtisodiyoti tarmoqlari

DOCX 25 pages 37.9 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 37.9 KB

File type DOCX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

bob. jahon iqtisodiyoti tarmoqlari 10.1. kapital harakatining mohiyati va asosiyshakllari. kapital harakati yoki uning yuqoriroq foyda oli maqsadida bir mamlakatdan boshqasiga ko‘chib yurishi xalqlar iqtisodiy munosa- batlarnnng tez rivojlanayotgan shakl hisoblanadi. 1983-1989 yillarda xalqaro valyuta fondiga aʼ: mamlakatlarda tovarlar eksporti 1,7 marta, kapital eksporti 3,7 marta oshdi. kapital eksportining tezlashuviga birinchi navbatda iqtisodiy rivojlangan mamlakatlarda ishlab chiqa- rishning yanada markazlashuvi va moliya kapitalining jamg‘arilishi asosiy turtki bo‘ldi. yirik korporatsiyalarning paydo bo‘lishi va ularni kredit-bank tizimi bilan birlashuvi kapitalning mamlakatlararo ko‘chib yurishiga sharoit yaratdi yoki shu orqali tovarlar sotish bozorlari yanada kengaytirildi. tadbirkorlar va hukumat chet ellik sheriklariga kredit yoki qarzlar berishi, xorijda o‘z ishini tashkil etishi xorijiy banklarda o‘z bank boshqa moliyaviy institutlar hisobidagi mablag‘lar tadbirkor ixtiyorida bo‘lib, foyda olish maqsadida ishlatiladigan va yollanma mehnat tomonidan harakatga keltiriladigan barcha moddiy vositalar, tovarlar va pul mablag‘lari birgalikda tadbirkorlik kapitali deb ataladi. tadbirkorlik kapitali ishlab chiqarish va muomala jarayonida doimo harakatda bo‘ladi …

2 / 25

hidan qat’iy nazar, u barcha ko‘rinishlarda ikki tomonlama xususiyatga ega bo‘ladi va shu xusu- siyatlarning birligi sifatida amal qiladi. kapitalning bu xususiyatlari tovardagi ikki xil xususiyatdan va uni keltirib chiqaruvchi sabab – tovarda gavdalangan mehnatning ikki yoqlama tavsifidan kelibchiqadi. chunki pul tovar ayirboshlash rivojlanishining mahsuli bo‘lib, tarixiy va mantiqiy jihatdan kapitalning boshlang‘ich bo‘g‘ini hisoblanadi. tovardagi ikki tomonlama xususiyat o‘z navbatida tadbirkorlik kapitaliga ham o‘tadi. chunki, u pul, ishlab chiqarish vositalari va ishchi kuchi ko‘rinishidagi unumli kapital hamda tayyor tovarlardan iborat bo‘ladi. ayni paytda, kapital tovarlari o‘sish xususiyatiga ega bo‘lgan qiymatni ham namoyon etadi. tadbirkorlik kapitalining harakat jarayoni ikki jihatdan, ya’ni – bir turdagi naflilikning sifat jihatdan boshqa turdagi naflilikka o‘tishi va miqdor jihatdan ko‘payishi hamda qiymatning o‘sish jarayonidan iborat. tadbirkorlik kapitali va uning harakatidagi ikki tomonlama xusu- siyat pirovardida yangidan yaratilgan tovarning ikki tomoni, birinchi- dan, sifat jihatdan yangi turdagi va ko‘rinishdagi, miqdor jihatdan esa ko‘paygan naflilik, ikkinchidan esa, o‘tkazilgan …

3 / 25

lar ishlab chiqarish jarayonining potensial omillari hisoblanadi. kapital harakatida ikkinchi bosqich ishlab chiqarish (i) jarayoni hisoblanib, uning natijasida iste’molga tayyor tovar tovar (t) shaklini oladi. bu erda hosil qilingan tovarlar qiymati ishlab chiqarish vositalari va ishchi kuchiga sarflangan qiymatdan ortiq bo‘ladi, ya’ni: iv t . . . i/ch . . .t’ ik chunki, hosil qilingan tovarlar qiymatida ishlab chiqarish vositalarining ko‘chgan qiymati, ishchi kuchi qiymatining ekvivalenti va ular tomonidan vujudga keltirilgan qo‘shimcha mahsulot qiymati ham mavjud bo‘ladi. uchinchi bosqichda ishlab chiqarilgan tovarlarni sotish sodir bo‘ladi t’p’ ushbu bosqichda tovarlar pulga aylanadi va o‘zining dastlabki shakliga qaytib keladi. dastlab, pul shaklida sarflangan mablag‘ yana pul shaklida, ammo miqdor jihatidan ko‘proq bo‘lib qaytadi. shu sababli uni p’=p+p ko‘rinishida ifodalash mumkin. tovarlarni sotishdan tushgan pul kapitali yana ishlab chiqarish omillari sotib olish uchun sarflanadi va shu tariqa yuqoridagi harakat to‘xtovsiz takrorlanaveradi. tadbirkorlik kapitalining o‘z harakatida uch bosqichni izchil bosib o‘tib, muntazam ravishda bir …

4 / 25

sharoitlarni yaratishdan iborat. bunga pulni ishlab chiqarish vositalari va ishchi kuchi sotib olishga avanslash orqali erishiladi. kapital unumli shaklining harakati tovarlar ishlab chiqa- rish va huddi shu jarayonda qiymatning o‘sishiga erishishni ta’minlash vazifasiga qaratiladi. kapital tovar shaklining harakati orqali ishlab chiqarilgan tovarlar qiymatining narx shaklida ro‘yobga chiqishi sodir bo‘ladi va o‘sgan qiymatning pulga aylanishi bilan tadbirkorning foyda olish maqsadi ta’minlanadi. ishlab chiqarish uzluksiz davom etishi uchun tadbirkorlik kapitali o‘zining bir shaklidan boshqa bir shakliga aylanib turishi va ayni paytda har uchala shaklda ham mavjud bo‘lmog‘i lozim. agar tadbirkorlik kapitali bu shakllarning birortasida to‘xtab qolgudek bo‘lsa, uning harakatidagi uzluksizlik buziladi. tadbirkorlik kapita- lining har uchala shakli bir vaqtda o‘z doiraviy aylanishiga ega bo‘ladi. tadbirkorlik kapitali pul shaklining doiraviy aylanishi: iv p t . . . i . ..t’ p’ ich unumli kapitalning doiraviy aylanishi: iv iv t . . . i . ..t’ p’ t ik ik tadbirkorlik kapitali tovar shaklining …

5 / 25

o‘yilmalar tovar kreditlari ko‘rinishida olib kelinishi va olib chiqilishi mumkinligi uchun uning harakati pul va tovar shakllariga ajratiladi. muddati bo‘yicha kapital harakati qisqa va uzoq muddatli bo‘lishi mumkin. qisqa muddatly kapitalga bank depozitlari va turli moliyaviy institutlar hisoblaridagi mablag‘lar, qisqa muddatli qarzlar kiradi. uzoq muddatli kapitalni olib kelish va olib chiqish deganda to‘g‘ri investitsiyalar, portfel investitsiyalar, uzoq muddatli qarzlar tushuni- ladi. kapital harakatining barcha shakllari bir-biri bilan o‘zaro bog‘liq va ularni ajratish shartlidir. masalan, kapital qo‘yilmalar ko‘rinishidagi xorijiy portfel investitsiyalar xalqaro kreditga ham kiritilishi mumkin. 10.1. zamonaviy bosqichda kapital harakatiningxususiyatlari. zamonaviy bosqichda kapital harakati qator o‘ziga xos xususiyat- lariga ega bo‘lib, ulardan quyidagilarni ajratib ko‘rsatish mumkin. birinchidan, rivojlangan mamlakatlarda kapital jamg‘arishning katta miqdordagi va nisbatan ortiqchaligi tufayli kapital harakatining keskin o‘sishi. so‘ngi 20 yil davomida kapital eksportining jahon tovar aylanishidagi qissasi ikki marta ko‘paydi va hozirgi vaqtda 15 foizdan ortig‘ini tashkil etadi. 1970 yillardan boshlab xalqaro ayirboshlash tarixida birinchi bor …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bob. jahon iqtisodiyoti tarmoqlari"

bob. jahon iqtisodiyoti tarmoqlari 10.1. kapital harakatining mohiyati va asosiyshakllari. kapital harakati yoki uning yuqoriroq foyda oli maqsadida bir mamlakatdan boshqasiga ko‘chib yurishi xalqlar iqtisodiy munosa- batlarnnng tez rivojlanayotgan shakl hisoblanadi. 1983-1989 yillarda xalqaro valyuta fondiga aʼ: mamlakatlarda tovarlar eksporti 1,7 marta, kapital eksporti 3,7 marta oshdi. kapital eksportining tezlashuviga birinchi navbatda iqtisodiy rivojlangan mamlakatlarda ishlab chiqa- rishning yanada markazlashuvi va moliya kapitalining jamg‘arilishi asosiy turtki bo‘ldi. yirik korporatsiyalarning paydo bo‘lishi va ularni kredit-bank tizimi bilan birlashuvi kapitalning mamlakatlararo ko‘chib yurishiga sharoit yaratdi yoki shu orqali tovarlar sotish bozorlari yanada kengaytirildi. tadbi...

This file contains 25 pages in DOCX format (37.9 KB). To download "bob. jahon iqtisodiyoti tarmoqlari", click the Telegram button on the left.

Tags: bob. jahon iqtisodiyoti tarmoql… DOCX 25 pages Free download Telegram