tabiiy resurslar va muhitning ifloslanishi

DOCX 4 pages 40.4 KB Free download

4 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 40.4 KB

File type DOCX

Pages 4

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 4

mavzu: tabiiy resurslar va muhitning ifloslanishi tayanch iboralar: tabiiy, resurs, boylik, geologik davriylik, biologik yoki bioximik davriylik, real resurslar, potensial resurslar, tiklanadigan, tiklanmaydigan, ifloslanish, ifloslantiruvchi. ishlab chiqarish yoki boshqa maqsadlarda inson foydalangan, foydalanayotgan va kelgusida foydalanishi mumkin bo’lgan tabiatning tarkibiy qismlariga tabiiy boyliklar (resurslar) deb ataladi. resurs atamasi fransuzchadan olingan bo’lib boylik degan ma’noni anglatadi va yashash vositasi bo’lib hisoblanadi. tabiiy resurs – tabiiy kelib chiqqan o’simlik va hayvonot dunyosi, yer va yer osti boyliklari, atmosfera havosi va suv ob’ektlaridan kishilarning iqtisodiy, siyosiy, ijtimoiy, ma’naviy va boshqa hayotiy zarur ehtiyojlarini qondirish maqsadida ishlatilayotgan yoki shu maqsadlarga mo’ljallangan tabiiy ob’ekt. ular fanda va amaliyotda floristik, faunistik, ekologik, mineral, gidrologik, yer va o’rmon resurslari deb ataladi. tabiat resurslariga atmosfera, suv, o’simlik, hayvon, tuproq, er osti boyliklar, energetik va boshqa resurslar kiradi. tabiiy ob’ekt – kishilarning ishtirokisiz, tabiat qonuniyatlari asosida yuzaga kelgan va rivojlanadigan tabiiy muhit elementi. unga– yer, suv, yer osti boyliklari, …

2 / 4

vriyligi (sikli) ikkita: katta (geologik) va kichik (biologik) modda almashinish davriyligiga bo’linadi. katta, geologik davriylik (sikl) davomida tog’ jinslari shamol va suv ta’sirida nuraydi, suvda eruvchi mineral oziqalar shakligacha parchalanadi va suv oqimi bilan okeanlarga olib kelinadi va cho’kma jinslarni hosil qiladi. qator jarayonlar (tektonik harakat, cho’kish, ko’tarilma va h.k) natijasida cho’kma jinslar yana quruqlikka chiqib qoladi va jarayon takrorlanadi. kichik, biologik davriylik (sikl) geologik davriylikning tarkibiy qismi bo’lib faqat biogeosenozda o’tadi. tuproqdagi mineral moddalar, suv, ko’mir o’simliklarda organik moddalar shaklida to’planadi. ularni konsumentlar oziqa sifatida iste’mol qiladi. parchalanish mahsulotlari parchalanadi, tuproq va suvga qaytariladi. ular o’simliklar yordamida yana modda almashinish doirasiga jalb qilinadi. biologik yoki bioximik davriylik geologik davriylikdan (million, milliard yil) farq qilib, nisbatan qisqa muddatda o’tadi. masalan, ko’mirni aylanish davriyligi 8 yil, azotniki - 110 yil, kislorodniki - 2500 yil va h.k. tabiiy resurs davriyligidan (sikl) tashqari hozirgi paytda antrogyugen davriylik ham mavjud. bu davriylik insonning ishlab …

3 / 4

ifikasiya qilish. tuproq, suv, havo, o’simlik, hayvon, qazilma boyliklari va x.k. 3. resurslarni tugash va tugamasligiga qarab klassifikasiya qilish prinsipi. tabiiy resurslar tasnifi tugaydigan resurslar tugamaydigan resurslar tiklanmaydigan resurslar tiklanadigan resurslar yer osti qazilmalari (ko’mir, neft, gaz, rudali va noruda qazilma boyliklari) tuproq, o’simlik, hayvonlar va suv resurslari kosmik resurslari, iqlim, suv resurslari [havo, suv resurslari, energiya (quyosh energiyasi, yadro, geotermal, shamol, to’lqin energiyalari) resurslari] qayta tiklanmaydigan resurslar – tabiiy resurslarning insonni xo’jalik ishlari tezligi bilan qiyoslanadigan darajadagi vaqt ichida biosferada sodir bo’ladigan modda almashinish jarayonlarida o’z – o’zidan tiklana olmaydigan qismi. tabiiy resurslar tasnifini bilish ulardan oqilona foydalanishda muhim ahamiyatga ega. suv va havo sifat jihatidan tugaydigan resurs hisoblanadi. o’simlik va xayvonlarni faqat ma’lum populyasiyasi saqlanib qolgan holdagina qayta tiklash mumkin. yer osti qazilmalarini tiklanmasligini hisobga olib, ulardan oqilona faylanish muhim axamiyatga ega. odatda, tabiiy resurslar real va potensial resurslarga ham bo’linadi. real resurslar deb tabiatda mavjud resurslardan to’g’ridan-to’g’ri …

4 / 4

lanish va ularni muhofaza kilish fakatgina xalqaro kelishuvlar asosida, turli mamlakatlar ishtrokidagina muvoffakiyatli amalga oshirilishi va tabiiy resurslardan oqilona foydalanishning ilmiy asoslangan yo’llarini ishlab chiqish mumkin. tabiiy resurslardan oqilona foydalanish bu insonlarning xo’jalik va boshqa faoliyatlarida tabiat boyliklaridan ularning qayta tiklanish qobiliyatini saqlash, modda va energiya almashuvining tabiiy kechuvini to’xtatmasdan, zahiralarining umumiy hajmini hisobga olgan holda samarali foydalanishdir. tabiiy resurslardan foydalanish insonlarning moddiy va ma’naviy ehtiyojlarini qondirishning zaruriy jarayoni hisoblandi. lekin, tabiiy ob’ektlarning resurs hususiyatlarini yo’qotib qo’ymaslik uchun qonun hujjatlari asosida turli foydalanish me’yorlari o’rnatiladi. ular: chiqitlar yig’ilishi (konsentrasiyalashuvi)ning eng yuqori me’yori; kimyoviy moddalarning son jihatdan eng yuqori ifloslanish me’yori va shu kabi me’yoriy ko’rsatkichlardir. ushbu me’yordan ortiqcha foydalanish yoki atrof muhitni ifloslash huquqbuzarlik bo’lib hisoblanadi va tegishli yuridik javobgarlikka tortishga asos bo’la oladi. muhitning ifloslanishi ifloslanish – muhitga xos bo’lmagan fizikaviy, kimyoviy, informasion va biologik agent (omil) larning hosil bo’lishi yoki tashqaridan kiritilishi natijasida ularning konsentrasiyasini o’rganilayotgan vaqtda tabiiy …

Want to read more?

Download all 4 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tabiiy resurslar va muhitning ifloslanishi"

mavzu: tabiiy resurslar va muhitning ifloslanishi tayanch iboralar: tabiiy, resurs, boylik, geologik davriylik, biologik yoki bioximik davriylik, real resurslar, potensial resurslar, tiklanadigan, tiklanmaydigan, ifloslanish, ifloslantiruvchi. ishlab chiqarish yoki boshqa maqsadlarda inson foydalangan, foydalanayotgan va kelgusida foydalanishi mumkin bo’lgan tabiatning tarkibiy qismlariga tabiiy boyliklar (resurslar) deb ataladi. resurs atamasi fransuzchadan olingan bo’lib boylik degan ma’noni anglatadi va yashash vositasi bo’lib hisoblanadi. tabiiy resurs – tabiiy kelib chiqqan o’simlik va hayvonot dunyosi, yer va yer osti boyliklari, atmosfera havosi va suv ob’ektlaridan kishilarning iqtisodiy, siyosiy, ijtimoiy, ma’naviy va boshqa hayotiy zarur ehtiyojlarini qondirish maqsadida ishlatil...

This file contains 4 pages in DOCX format (40.4 KB). To download "tabiiy resurslar va muhitning ifloslanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: tabiiy resurslar va muhitning i… DOCX 4 pages Free download Telegram