13-ma’ruza: tizimlarni tavsiflashda kibernetik yondashuv

PPTX 38 pages 428.1 KB Free download

38 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 428.1 KB

File type PPTX

Pages 38

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 38

12-маъруза: тизимни тавсифлашда кибернетик ёндашув 13-ma’ruza: tizimlarni tavsiflashda kibernetik yondashuv. reja: 1. boshqarish jarayon sifatida. 2. boshqaruv tizimlari (bt) va murakkab boshqaruv ob'ekti. kibernetika tarixi fr. "kibernetik" 1834 yilda frantsuz fizigi va fanlarni sistematizator andré-marie amper (frantsuz. andré-marie ampère, 1775–1836) tomonidan insonni tasniflash tizimida boshqaruv fanini belgilash uchun deyarli zamonaviy ma'noda ishlatilgan. norbert viner (1894-yil 26-noyabrda tugʻilgan norbert viner, aqsh, missuri, aqsh — 1964-yil 18-mart, stokgolm, shvetsiya) — amerikalik matematik, kibernetika va sunʼiy intellekt nazariyasi asoschilaridan biri. vinerning "kibernetika" asari 1948 yilda nashr etilgan. vinerning asosiy kitobining to'liq nomi "kibernetika yoki hayvon va mashinadagi boshqaruv va aloqa". kibernetika (qadimgi yunoncha “boshqarish sanʼati” [1]) — mashinalar, tirik organizmlar yoki jamiyat boʻladimi, murakkab boshqaruv tizimlarida axborotni qabul qilish, saqlash, oʻzgartirish va uzatishning umumiy qonunlari haqidagi fan. 1. boshqarish jarayon sifatida. tizimni tavsiflashga kibernetik yondashuv shundan iboratki, har qanday maqsadga yo’naltirilgan hatti-harakat boshqaruv deb qaraladi. tizimni tavsiflashda kibernetik yondashuvda barcha tizimlar boshqarish tizimi …

2 / 38

orotni uzatish, qayta ishlash va saqlash uchun avtomatik qurilmalar va komplekslarni ishlab chiqish va yaratish. uning eng muhim yo'nalishlaridan biri turli xil avtomatik qurilmalarni ishlab chiqish va yaratishdir: texnologik (masalan, avtomatik mashinalar, avtomatik regulyatorlar va boshqalar), o'lchash (avtomatik datchiklar, magnitafonlar, o'lchash tizimlari), axborot (hisoblash va boshqarish mashinalari). boshqaruv deganda biz muhitning boshqaruv ob'ekti deb ataladigan ma'lum bir qismiga maqsadli ta'sirni tashkil etish jarayonini tushunamiz, buning natijasida ushbu ob'ekt bilan o'zaro ta'sir qiluvchi sub'ektning ehtiyojlari qondiriladi. nazoratni tahlil qilish uchlikni - muhit, ob'ekt va sub'ektni ajratib ko'rsatish zaruratini keltirib chiqaradi, bunda boshqaruv jarayoni amalga oshiriladi (1.1-rasm). 1.1-rasm. boshqaruv jarayonini tashkil etish муҳит расмда субъект ўзига х муҳитнинг ва у объектнинг таъсирини сезади. субъект муҳитнинг х ҳолатини ўзгартириб билмаса, унда у объектнинг у ҳолатини бошқара олади. бунинг учун субъект махсус ташкил этилган u таъсирни ташкил қилади. бу бошқариш демакдир. бошқаришни таҳлили қуйидаги 3 та нарсани алоҳида ажратади-муҳит, объект ва субъект, улар ўртасида …

3 / 38

а эҳтиёжларини минималлаштирувчи субъектнинг оптимал ҳаракати бўлсин. ни топишга имкон берадиган (1.1) масалани ечиш усули бошқарув алгоритми деб аталади. бу ерда  —алгоритм бўлиб, x -муҳитнинг ҳолати ва эҳтиёж аt бўйича бошқаришни синтезлаш имконини беради. t – субъектнинг фаолият вақти субъектнинг эҳтиёжларининг ўзгариши нафақат муҳит ёки объект таъсирида, балки субъектнинг ҳаёт фаолиятини акс этган ҳолда мустақил равишда ҳам ўзгаради ва t-индекс билан белгиланади. субъект эга бўлган  бошқариш алгоритми унинг ушбу муҳитда самарали фаолиятини белгилайди. алгоритм рекуррент характерга эга: яъни ҳар бир қадамда бошқаришни яхши имкониятини беради. масалан: ва шу ўзининг эҳтиёжлари даражасини камайтиради. бошқарув деганда бошқариш объектига мақсадли таъсир этиш жараёни натижасида у билан ҳамкор бўлган субъектнинг эҳтиёжларини қондирилиши тушунилади. бошқариш деганда объект ва субъект учлигини ажратиб кўрсатишни талаб қилади ва бошқариш жараёни улар ичида кечади бошқариш деганда уни қандай қилиб ҳамда тизимнинг қайси элементлари орқали бажарилишига боғлиқ бўлмаган ҳолда амалга оширилади. бошқариш деганда бу ахборот жараёни бўлиб, жараён …

4 / 38

a sub'ektning ehtiyojlarini qondirishga olib keladi. aynan shu bosqichda rasmiy apparatdan foydalanish mumkin, uning yordamida z * maqsadiga muvofiq boshqaruv sintezlanadi. bu erda 2 - boshqaruv algoritmi. bu algoritm kibernetikani fan sifatida o'rganish predmeti hisoblanadi. shunday qilib, boshqaruv jarayonini ikki bosqichga bo'linadi: • norasmiy - intuitiv, ekspert (shaxsga tegishli); • rasmiy - algoritmik (rasmiy yondashuvlarni qo'llash ob'ekti hisoblanadi). birinchi funktsiya 1 ni sub'ekt bajaradi, ikkinchi funktsiyani 2 esa boshqaruv qurilmasi tomonidan amalga oshiriladi (1.2-rasmda bu elementlarning o'zaro ta'siri ko'rsatilgan). 1.2-rasm. subyekt va boshqaruv tizimining o'zaro ta'siri. shtrixli chiziq sub'ekt tomonidan shakllantirilgan z* nazorat maqsadlarini amalga oshirish funktsiyasini bajaradigan boshqaruv tizimini (bt) ajratib ko'rsatadi. муҳит бошқарув тизими (бт) ф1 – sub'ekt funktsiyasi ф2 – ob'ekt funktsiyasi уу – nazorat qilish qurilmasi су – boshqaruv tizimi boshqaruv jarayoni axborot jarayoni sifatida boshqaruv jarayoni quyidagilarni o'z ichiga oladi: uni qayta ishlash va saqlash punktlariga o'tkazish kiruvchi va ma'lumotnoma ma'lumotlarini tahlil qilish nazorat harakatini …

5 / 38

kllantiriladi. texnik va tashkiliy tizimlarda (boshqaruv, boshqaruv jarayoni, boshqaruv tizimi) boshqaruvning asosiy tushunchalarini ko'rib chiqamiz. муҳит 2.1-rasm. boshqarish tizimi 1. boshqaruv - tizimda sodir bo'ladigan muayyan jarayonni maqsadli tashkil etish. umuman olganda, jarayon quyidagi to'rt elementdan iborat: dx,dy – датчики, измеряющие состояние среды и объекта x’,y’ – результаты измерений a. boshqaruv vazifalari haqida ma'lumot olish (z*); b. boshqaruv natijalari to'g'risida ma'lumot olish (ya'ni, boshqaruv ob'ektining y/ harakati to'g'risida); c. olingan ma'lumotlarni tahlil qilish va yechimni ishlab chiqish (i={x/,y/}); d. qarorning bajarilishi (ya'ni, nazorat harakatlarini amalga oshirish u/). 2. boshqaruv jarayoni - bu jarayonning borishi to'g'risida ma'lumot to'plash, uni jamlash va qayta ishlash punktlariga o'tkazish, kiruvchi, to'plangan va ma'lumotnomalarni tahlil qilish, amalga oshirilgan tahlillar asosida qaror qabul qilish, tegishli nazoratni ishlab chiqishdan iborat axborot jarayoni. harakat va uni boshqarish ob'ektiga olib kelish. boshqarish jarayonining har bir bosqichi turli xil shovqinlar ta'sirida atrof-muhit bilan o'zaro ta'sirda davom etadi. boshqaruvning maqsadlari, tamoyillari va …

Want to read more?

Download all 38 pages for free via Telegram.

Download full file

About "13-ma’ruza: tizimlarni tavsiflashda kibernetik yondashuv"

12-маъруза: тизимни тавсифлашда кибернетик ёндашув 13-ma’ruza: tizimlarni tavsiflashda kibernetik yondashuv. reja: 1. boshqarish jarayon sifatida. 2. boshqaruv tizimlari (bt) va murakkab boshqaruv ob'ekti. kibernetika tarixi fr. "kibernetik" 1834 yilda frantsuz fizigi va fanlarni sistematizator andré-marie amper (frantsuz. andré-marie ampère, 1775–1836) tomonidan insonni tasniflash tizimida boshqaruv fanini belgilash uchun deyarli zamonaviy ma'noda ishlatilgan. norbert viner (1894-yil 26-noyabrda tugʻilgan norbert viner, aqsh, missuri, aqsh — 1964-yil 18-mart, stokgolm, shvetsiya) — amerikalik matematik, kibernetika va sunʼiy intellekt nazariyasi asoschilaridan biri. vinerning "kibernetika" asari 1948 yilda nashr etilgan. vinerning asosiy kitobining to'liq nomi "kibernetika yoki hayvon va ...

This file contains 38 pages in PPTX format (428.1 KB). To download "13-ma’ruza: tizimlarni tavsiflashda kibernetik yondashuv", click the Telegram button on the left.

Tags: 13-ma’ruza: tizimlarni tavsifla… PPTX 38 pages Free download Telegram