“yarim o‘tkazgich materiallar” mavzusidagi ma’ruza

PPTX 12 pages 101.2 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 101.2 KB

File type PPTX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

презентация powerpoint o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta mahsus ta’lim vazirligi elektrotexnika fakulteti “elektrotexnika, elektromexanika va elektrotexnologiyalar ” kafedrasi “elektr texnik materiallar” fanidan ma’ruzalar 8 –mavzu yarim o’tkazgich materiallar. 7- mavzu:yarim o‘tkazgich materiallar. reja 1.yarim o‘tkazgich materiallar haqida umumiy ma’lumotlar. yarim o‘tkazgichning elektr o‘tkazuvchanligi. 2.yarim o‘tkazgich materiallar tarkibidagi qo‘shimchalar. yarim o‘tkazgichli to‘g‘rilagichlar yarim o‘tkazgich materiallar normal haroratdagi solishtirma qarshiligi o’tkazgichlarnikidan katta, biroq dielektriklarnikidan kichik bo’lgan materiallar yarim o’tkazgichlar deb ataladi. ularni o’tkazgichlardan farqi shuki, yarim o’tkazgichlarning solishtirma o’tkazuvchanligi moddaga, aralashmalar miqdoriga, haroratga va turlicha nurlanishlar ta’siriga bog’liq. bu turkumga electron elektr o’tkazuvchanlikka ega va solishtirma qarshiligi 10-6-10+8 omm bo’lgan materiallar kiradi. yarim o’tkazgichlardagi elektronlar soni boshqa materiallarga nisbatan ancha kam bo’ladi. yarim o’tkazgichlarning elektr o’tkazuvchanligi tashqi energetik ta’sirga va mazkur jism tarkibidagi qo’shimchalarga ko’p jihatdan bog’liqdir. yarim o’tkazgichning elektr o’tkazgichning elektr o’tkazuvchanligi boshqarish harorat, nur, elektr va magnit maydoni, mexanik kuchlanishga asoslangandir. yarim o’tkazgichlarda elektr o’tkazuvchanlikning ikki: electron (n) va electron-teshik …

2 / 12

i yarim o’tkazgichli o’zgartkichlar turli ko’rinishdagi energiya (issiqlik, yorug’lik)ni elektr energiyasiga aylantirib beradi. yarim o’tkazgichli o’zgartkichlarga misol tariqasida quyosh batareyasi va termoelektrik generatorlarni keltirish mumkin. past o’zgarmas kuchlanishdagi rekombinatsiyali chaqnash (electron-teshikli o’tishga asoslangan) nur uzatish manbau va hisoblash mashinalarining axborot chiqarish qurilmalarida ishlatiladi. yarim o’tkazgichlardan isitkich asboblarda, radioaktivli nur indikatorlarida va magnit maydon kuchlanganligini o’lchashda foydalaniladi. hozirgi davrda shishasimon va suyuq yarim o’tkazgichlar o’rganilmoqda. oddiy yarim o’tkazgichlarning texnikada keng qo’llaniladiganlariga kremniy, germaniy va selen kiradi. murakkab yarim o’tkazgichlar mendeleev davriy sistemasidagi turli gruppa elementlari birikmasidan, masalan, aiv biv formulali (sic), aiiibv (jnsb, caas, cap), aiibvi (cds, znse) elementlar birikmasidan, shuningdek, ba’zi oksidlar (cu2o) dan iborat. yarim o’tkazgichli kompozitsiyalarga (tirit, silit), spool bilan birikkan kremniy karbid (sic) va grafitli yarim o’tkazgichlar misol bo’la oladi. yarim o’tkazgich ishlatilgan asbob-uskunalar xizmat muddatining yuqoriligi, hajmi va og’irligining nisbatan kichikligi, oddiy va ishonchli ishlashi, iqtisodiy samaradorligi va boshqa sifatlari bilan ajralib turadi. oddiy elektron yarim …

3 / 12

i natijasida “teshik” yoki “kovak” qoldiradi. electron bir sathdan ikkinchi sathga ko’chishida uning o’rnida qolgan teshik ham siljiydi. teshikning siljish yo’nalishi maydon vektori (e) yo’nalishiga yoki musbat zaryad yo’nalishiga mos tushadi. bu turdagi yarim o’tkazgichlar teshikli (p-turli) yarimo’tkazgichlar deyilib, ularning qo’shimchalari “atseptor”lar deyiladi. yarim o’tkazgichlarning “n” turdagi asosiy zaryad eltuvchilar elektronlar, “p” turlisida esa teshiklar hisoblanadi. “p-n” o’tishda yarim o’tkazgich (germaniy, kremniy va hokazo) yuzasidan qo’shimcha (indiy, fosfor)larni eritish orqali hosil qilinadi. bunda monokristal yupqa taxtacha shaklida kesib tekislanadi, saqlaniladi, tozalanadi va grafitli kassetaga o’rnatilib, pechda ma’lum vaqt issiqlik ta’sir ettiriladi. bu usul elektronli yarim o’tkazgichda esa donor qo’shimchasini eritishga asoslangan. “p-n” o’tishi elektr-kimyoviy, kristall olish (o’stirish mobaynida) va boshqa usullarda ham hosil qilinadi. agar yarim o’tkazgich kristallida p-n-p yoki (n-p-n) o’tishlar hosil qilinib, bu qismlar (emitter–1, kollektor–2, elektrod-3) ga simlar ulansa, tok kuchaytiruvchi asbob-tranzistor vujudga keladi. “p-n” o’tishli diodlarning belgilanishidagi birinchi harf: g-germaniy, k-kremniy, a-galiy, i-indiy; ikkinchi harf: d-to’g’irlagich, …

4 / 12

o’shimcha chiquv simlariga ega tiristor trinistor deyiladi. tashqi nur yordamida boshqariladigan tiristor-fototiristor, ichki nurli signalda boshqariladigani optotiristor deyiladi. optoelektronli yarim o’tkazgichlarga nur tarqatuvchi diod (al navli), infraqizil nurlatuvchi diod (ik diod) misol bo’la oladi. ma’lumotlarni qo’shimcha tarzda berilgan adabiyotlardan foydalangan holda mustaqil o’zlashtiring /docprops/thumbnail.jpeg

5 / 12

“yarim o‘tkazgich materiallar” mavzusidagi ma’ruza - Page 5

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "“yarim o‘tkazgich materiallar” mavzusidagi ma’ruza"

презентация powerpoint o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta mahsus ta’lim vazirligi elektrotexnika fakulteti “elektrotexnika, elektromexanika va elektrotexnologiyalar ” kafedrasi “elektr texnik materiallar” fanidan ma’ruzalar 8 –mavzu yarim o’tkazgich materiallar. 7- mavzu:yarim o‘tkazgich materiallar. reja 1.yarim o‘tkazgich materiallar haqida umumiy ma’lumotlar. yarim o‘tkazgichning elektr o‘tkazuvchanligi. 2.yarim o‘tkazgich materiallar tarkibidagi qo‘shimchalar. yarim o‘tkazgichli to‘g‘rilagichlar yarim o‘tkazgich materiallar normal haroratdagi solishtirma qarshiligi o’tkazgichlarnikidan katta, biroq dielektriklarnikidan kichik bo’lgan materiallar yarim o’tkazgichlar deb ataladi. ularni o’tkazgichlardan farqi shuki, yarim o’tkazgichlarning solishtirma o’tkazuvchanligi moddaga, aralas...

This file contains 12 pages in PPTX format (101.2 KB). To download "“yarim o‘tkazgich materiallar” mavzusidagi ma’ruza", click the Telegram button on the left.

Tags: “yarim o‘tkazgich materiallar” … PPTX 12 pages Free download Telegram