iqtisodiyot nazariyasi fanidan multimediya materiallari (slaydlar): “ishlab chiqarish jarayoni, uning natijalari va samaradorligi”

PPT 26 pages 1.2 MB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.2 MB

File type PPT

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

3-маруза. иқтисодий фаолият ва ишлаб чиқариш o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti “iqtisodiyot nazariyasi” fanidan multimediya materiallari (slaydlar) 2-mavzu: ishlab chiqarish jarayoni, uning natijalari va samaradorligi tuzuvchi: z.g.allaberganov. toshkent–2024 * * * 1. ishlab chiqarish jarayonining mazmuni va o‘ziga xosligi * * ishlab chiqarish turlari: yaratilgan mahsulotning ashyoviy-buyum shakliga ko‘ra ishlab chiqarish quyidagi turlarga ajratiladi: * yaratilgan mahsulotning iste'mol qilinish xususiyatiga ko‘ra moddiy ishlab chiqarish tarmoqlari ham ikkiga ajratiladi: * ishlab chiqarish bir tomondan qiymatning vujudga kelishi va boshqa tomondan naflilikning yaratilish jarayonidir * iste'mol – ishlab chiqarish natijalaridan foydalanish jarayonini anglatadi. shaxsiy iste'mol – bunda iste'mol tovarlari va xizmatlar bevosita iste'mol qilinadi. ishlab chiqarish iste'moli – bunda investision tovarlar bilvosita iste'mol qilinadi, ya'ni ular ishlab chiqarish jarayonida foydalanilib, kishilar uchun zarur bo‘lgan xayotiy vositalar yaratiladi. * ishlab chiqarish omillari to‘g‘risidagi nazariyalar j.b.sey (fransuz iqtisodchisi)—ishlab chiqarishning uch omili nazariyasini asoslab, unga yer, kapital va …

2 / 26

arish jarayonida uning omillariga aylanadi. (mexnat resurslari) ishchi kuchi —insonning mehnat qilish layoqati bo‘lib, ishlab chiqarishning asosiy va zaruriy shartidir. shu sababli u ishlab chiqarishning shaxsiy omili deb ham ataladi. ishchi kuchi ishlab chiqarishning boshqa omillarini o‘zaro biriktirib, ularni harakatga keltiradi. kapital omil sifatida inson tomonidan yaratilgan ishlab chiqarish vositalari ya'ni mehnat vositalari va predmetlarini o‘z ichiga oladi. mehnat vositalari - deb, inson uning yordamida tabiatga, mehnat predmetlariga ta'sir qiladigan vositalarga aytiladi (mashinalar, stanoklar, traktorlar, qurilmalar, uskunalar va boshqalar). mehnat predmetlari - bevosita mehnat ta'sir qiladigan, ya'ni mahsulot tayyorlanadigan narsalardir (er-suv, xomashyo va boshqa turli materiallar). mehnat predmetlari tabiatda tayyor holda uchrashi mumkin yoki oldingi davrdagi mehnat mahsuloti, ya'ni xom-ashyo bo‘lishi mumkin. mehnat vositalari va mehnat predmetlari birgalikda ishlab chiqarish vositalari deb yuritiladi. * 3. ishlab chiqarish imkoniyatlari va uning chegarasi. ehtiyojlarning doimo yuksalib borishi resurslarning cheklanganligi sababli ularni to‘la qondirish uchun zarur bo‘lgan miqdorda tovar (xizmat)larni ishlab chiqarishning imkonini …

3 / 26

uchun eng katta naf keltiruvchi yoki qadrlanuvchi qiymatga aytiladi. muqobil qiymat doimiy, o‘sib boruvchi va pasayib boruvchi bo‘lishi mumkin. muqobil qiymatni ilmiy abstraksiya usulini qo‘llab, ikki tur mahsulot ishlab chiqarish misolida tahlil qilamiz. ishlab chiqarish imkoniyati chegarasi. 1-jadval agar mavjud resurslardan faqat avtomobil ishlab chiqarsak, u 25 ta, faqat guruch yetishtirsak 50 tonnaga teng keladi. birinchi tovarni ishlab chiqarishni ko‘paytirish, albatta ikkinchisining kamayishi hisobiga ro‘y beradi. iqtisodiyoda ikki xil mahsulot - guruch va avtomobil ishlab chiqariladi deb, faraz qilamiz. barcha resurslar 100 birlikdan iborat. 1 tonna guruch yetishtirish uchun 2 birlik, bir dona avtomobil ishlab chiqarish uchun 4 birlik resurs zarur. agarda guruchni x, avtomobilni y bilan belgilasak, mavjud resurslardan foydalanib ishlab chiqarish mumkin bo‘lgan tovarlar miqdori o‘rtasidagi bog‘lanish quyidagicha bo‘ladi. 2x+4y=100 mahsulot turlari м у қ о б и л и ш л а б ч и қ а р и ш а b с d e f guruch …

4 / 26

h omillari yer /e/, kapital /k/ va ishchi kuchi /v/dan olingan mahsulotni /m/ dan iborat deb olsak, ishlab chiqarish funksiyasi m=f /e. k. v/ ko‘rinishni oladi. ishlab chiqarish natijalari— turli darajada ishlab chiqarish xajmini tavsiflovchi ko‘rsatkichlardir: • korxona (firma) darajasida: yalpi mahsulot, yalpi daromad, foyda. • milliy iqtisodiyot darajasida: yalpi ichki mahsulot, sof milliy mahsulot, milliy daromad. * ishlab chiqarish natijalarini tahlil qilishda umumiy, o‘rtacha va qo‘shilgan (keyingi) mahsulot tushunchalaridan foydalaniladi. umumiy mahsulot - resurslarning mavjud darajasida ishlab chiqarilgan mahsulotning umumiy hajmi. o‘rtacha mahsulot -iqtisodiy resurslarning har birligiga to‘g‘ri keladigan mahsulot miqdori. bu ko‘rsatkich mahsulotning umumiy hajmini alohida resurslar miqdoriga bo‘lish orqali aniqlanadi. qo‘shilgan mahsulot — qo‘shimcha jalb qilingan iqtisodiy resurs, ya'ni ishchi kuchi va kapital hisobiga ishlab chiqarilgan mahsulot mikdori. alohida olingan resurs evaziga qo‘shilgan mahsulot ma'lum darajaga borgandan keyin kamaya boshlaydi. mana shu qo‘shilgan resurs unumdorligining pasayib borishini hisobga olib, marjinalistlar unumdorlikning kamayib borish qonunini kashf qilishgan. ularning …

5 / 26

di. bu ko‘rsatkich vaqt birligida ishlab chiqarilgan mahsulot miqdori (m) bilan yoki mahsulot birligini ishlab chiqarishga ketgan vaqt (v) bilan aniqlanadi. mu=m/v kapital samaradorligi — kapital unumdorligi (uk) ko‘rsatkichida aniqlanadi. u kapital birligi (k) hisobiga ishlab chiqarilgan mahsulot miqdori (y) yoki bajarilgan ish (y1) hajmini ko‘rsatadi. uk = y / k yoki uk= y1/k yerdan foydalanish samaradorligi — ekin maydonlari birligi hisobiga ishlab chiqarilgan qishloq xo‘jalik mahsulotlari hajmi ko‘rsatkichida ifodalanadi. alohida ekin turlari hosildorligi ham yerlardan foydalanish unumdorligini ko‘rsatadi. un = yn / n; * samaradorlikni aniqlashda mahsulotning mehnat sig‘imi, material sig‘imi, energiya sig‘imi kabi ko‘rsatkichlar ham qo‘llanilib, ular ishlab chiqarilayotgan mahsulotning har bir birligini yaratish uchun ketgan mehnat, energiya va moddiy ashyolar miqdorini ifodalaydi. bu ko‘rsatkichlarning har biri ishlab chiqarishda qatnashgan turli omillar samaradorligini ifodalab, bir-biri bilan chambarchars bog‘liq va bir-birini to‘ldiradi. ishlab chiqarish samaradorligini oshirish omillari: fan-texnika taraqqiyoti yutuqlarini ishlab chiqarishga joriy qilish; ishlab chiqarish intensivligini ta'minlaydigan texnologiyalarni …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "iqtisodiyot nazariyasi fanidan multimediya materiallari (slaydlar): “ishlab chiqarish jarayoni, uning natijalari va samaradorligi”"

3-маруза. иқтисодий фаолият ва ишлаб чиқариш o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi toshkent davlat iqtisodiyot universiteti “iqtisodiyot nazariyasi” fanidan multimediya materiallari (slaydlar) 2-mavzu: ishlab chiqarish jarayoni, uning natijalari va samaradorligi tuzuvchi: z.g.allaberganov. toshkent–2024 * * * 1. ishlab chiqarish jarayonining mazmuni va o‘ziga xosligi * * ishlab chiqarish turlari: yaratilgan mahsulotning ashyoviy-buyum shakliga ko‘ra ishlab chiqarish quyidagi turlarga ajratiladi: * yaratilgan mahsulotning iste'mol qilinish xususiyatiga ko‘ra moddiy ishlab chiqarish tarmoqlari ham ikkiga ajratiladi: * ishlab chiqarish bir tomondan qiymatning vujudga kelishi va boshqa tomondan naflilikning yaratilish jarayonidir * iste'mol – ishlab chiqarish na...

This file contains 26 pages in PPT format (1.2 MB). To download "iqtisodiyot nazariyasi fanidan multimediya materiallari (slaydlar): “ishlab chiqarish jarayoni, uning natijalari va samaradorligi”", click the Telegram button on the left.

Tags: iqtisodiyot nazariyasi fanidan … PPT 26 pages Free download Telegram