tafakkur

DOCX 17 pages 62.5 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 62.5 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

7-mavzu. tafakkur reja 1. tafakkur haqida tushuncha 2. tafakkur operasiyalari 3. tafakkur shakllari 4. tafakkur sifatlari 5. tafakkur turlari tafakkurhaqidatushuncha tafakkurinsonaqliyfaoliyatiningyuksakshaklidir. tafakkurorqalibizsezgia'zolarimizbilanbevositaaksettiribbo’lmaydigannarsavahodisalarniongimizdaaksettiramiz. umumanolgandatashqimuhitdaginarsavahodisalaro’rtasidako’zbilanko’rib, quloqbilaneshitibbo’lmaydiganichkimunosabatlarhamdaqonuniyatlarmavjud. anashuichkibog’lanishhamdaqonuniyatlarnibiztafakkurorqalibilibolamiz. demak, tafakkurdebnarsavahodisalaro’rtasidagiengmuhimbog’lanishlarvamunosabatlarningongimizdaaksettirilishigaaytiladi. aynantafakurorqalibizmoddiyolamdaginarsavahodisalarningmohiyatinibilishimkonigaegabo’lamiz. shuboisdunyonibilishdabevositasezish, idrok, tasavvurvabavositatafakkurmuhimrolo’ynaydi. tafakkurtushunchasiningmazmunmohiyatipsixologiyadarsliklaridaolimlartomonidanturlichatalqinqilinadi. jumladan, umumiypsixologiyadarsliklaridatafakkurgaberilganta'riflarturlichabo’libuningikkitayokiuchtamuhimxususiyatita'kidlabo’tiladi, xolos. jumladan, p.i.ivanovningdarsligida "tafakkurinsonningshundayaqliyfaoliyatidirki, bufaoliyatvoqeliknienganiq, to’liq, chuqurvaumumlashtiribaksettirishga (bilishga), insonnitaqinhamoqilonaamaliyfaoliyatbilanshug’ullanishigaimkonberadi" debta'riflanadi. ushbuta'rifdatafakkurningto’la, aniqvaumumlashtirilganholdaaksettirishita'kidlabo’tiladi, xolos, lekinuningxarakterlixususiyatlaribevositaso’zyordamibilanifodalanishimuallifningdiqqatmarkazidanchetdaqolgan. m.v.gamezotomonidan "tafakkurvoqelikningumumlashganholdavaso’zhamdao’tmishtajribavositalaridaaksettirilishi" ekanligibayonqiladi. utafakkurningumumlashganso’zvositasidavavositaliatrof- muhithodisalariniaksettiraolishnita'kidlaydi. a.v.petrovskiytahririostidagidarslikdatafakkurgaquyidagichata'rifkeltiriladi: "tafakkur - ijtimoiysababiy, nutqbilanchambarchasbog’liqmuhimbiryangilikqidirishvaochishdaniboratpsixikjarayondir, boshqachaqilibaytganda, tafakkurvoqelikni

2 / 17

analizvasintezqilish, unibavositavaumumlashtiribaksettirishjarayonidir". tafakkurningnerv-fiziologikasosi tafakkurfaoliyatimuayyanmaqsadgaqaratilganalohidaonglijarayontariqasidasodirbo’ladi. boshmiyaningbiroruchastkasidagifaoliyatemas, balkibutunboshmiyapo’stiningfaoliyatimanashujarayonningfiziologikasosidir. tafakkurfaoliyatiuchunavvaloanalizatorlarningmiyadagiuchlario’rtasidavujudgakeladiganmurakkabbog’lanishlarmuhimahamiyatgaegadir. analizatorlarningboshmiyapo’stidagiuchastkalaribir-biridankeskinajralganholdaemas, balkibir-birigatutashib, bir-biribilanchambarchasbog’lanibketganligisabablimazkurbog’lanishlarningvujudgakelishiyuqoridaaytibo’tilganidek, tafakkurningmaxsusnerv-fiziologikmexanizmlaridir. bundaikkinchisignallartiziminingbog’lanishlaribirinchisignaltizimidagibog’lanishlargatayanadi. i.p.pavlovikkinchisignaltiziminingishihamishabirinchisignaltizimibilano’zaroo’tkazishjarayonidahozirbo’ladi, debta'kidlagan. ikkinchisignaltizimiasosidabirinchisignalbilano’zarota'sirqilishjarayonidadastlabumuminsoniyempirizmnivanihoyatodamningo’ztevaragidagiolamnivauningo’zinibilishuchunoliyqurolbo’lganoliytafakkurvoq'ebo’ladi. tafakkurningmuayyanbirnarsagaqaratilishiuchunnerv-fiziologikasosbo’lganorientirovkarefleksitafakkurjarayonlaridakattarolo’ynaydi. akademiki.p.pavlovta'kidlaganidek, "avvaloumuminsoniyempirizmninihoyat, atrofolamnivainsonningo’zinihambilishuchunoliyqurolbo’lganfannihamyaratuvchimaxsusinsoniyoliytafakkurzarurdir". tafakkuroperasiyalari tafakkurjarayoniinsonningbilishgabo’lganehtiyojlari, tevarak-atrofdagiolamvaturmushto’g’risidagio’zbilimlarinikengaytirishgavachuqurlashtirishgaintilishsabablivujudgakeladi. fikrqiluvchikishiningtafakkuri-ob'ektnianglashi, bilishitafakkurjarayoniningxarakterlixususiyatidir. odamo’ziidrokqilayotgannarsalarto’g’risidafikrqiladi. shuninguchuntushunchalarnarsalarningbutunbirsinfi, turkumito’g’risidafikrqiladi, ya'nibulartafakkurningob'ektibo’ladi. birnarsagatayanmaganquruqdanquruqtafakkurbo’lishimumkinemas. analiz, sintez, t

3 / 17

aqqoslash, abstraksiyalashvaumumlashtirish, tasniflashvatizimgasolishaqliyoperasiyalarningasosiyturlaridir. analiz- shundaybirtafakkuroperasiyasidirkiuningyordamibilanbiznarsavahodisalarnifikranyokiamaliyjihatdanxususiyatlarinitahlilqilamiz. analizjarayonidabutunninguningqismlarigavaelementlarigabo’lganmunosabatianiqlanadi. tahlilob'ektlariamaldaajratibbo’lmaydiganelementlargayokibelgilargabo’lishdaifodalanishimumkin. allomalarimizningta'kidlashicha, maymunningyong’oqnichaqishiningo’ziyoqboshlang’ich, oddiyanalizdir. o’quvchivatalabayoshlarturmushdavavadarsjarayonidaanalizyordamibilanko’pginaishlarniamalgaoshiradilar, topshiriqlar, misolvamasalalarniyechadilar. demak, tabiatvajamiyatdagibilimvatajribalarniinsontomonidano’zlashtiribolishanalizdanboshlanadi. masalan, buniquyidagisxemadako’rishmumkin. muammolivaziyatlarniyechishusullari darsjarayonivaqtidatafakkurninganalizqilishfaoliyatikattao’rintutadi. chunonchi, savodgao’rgatishnutqnitahlilqilishdan, gapniso’zlarga, so’zlarnibo’g’inlarga, bo’g’inlarnitovushlargaajratishdanboshlanadi. matematikmasalaniyechishtahlilqilishdan, dastlabbirqanchama'lumsonlarnitopishdanboshlanadi. agardainsonoldigaavtomashinamotoriningtuzilishinibilishvazifasiqo’yilsa, uholdabutopshiriqnihalqilishumotorniayrimqismlargaajratib, harbirqismnio’znavbatidaalohidaolibtekshirishlozimbo’ladivahokazo. sintez- shundaybirtafakkuroperasiyasidirki, biznarsavahodisalarninganalizdabo’lingan, ajratilganayrimqismlarini, bo’laklarinisintezyordamibilanfikranvaamaliyravishdabirlashtirib, butunholigakeltiramiz. sintezelementlarning, narsavahodisalarningqismlarivabo’laklarinibirbutunqilibho’shishdaniborataqliyfaoliyatekanligita'rifdanko’rinibturibdi. analizaqliybo’lganikabisintezhamamaliyxarakterkasbetadi. masalan, birinchisinfbolasio’zharfxaltasidagikeltirilganharflardanfoydalanib, bo’g’in, bo’g’inlardanso’z, so’zlardangap, gaplardanqisqaaxborot, undanesahikoyatuzadi. analizvasintezo’zarobevositamustahkambog’langanyagonajarayonningikkitomonidir. agarnarsavaho

4 / 17

disalaranalizqilinmaganbo’lsa, unisintezqilibbo’lmaydi, harqandayanalizpredmetlarninarsalarnibirbutunholdabilishasosidaamalgaoshirilishilozim. taqqoslash- shundaybirtafakkuroperasiyasidirki, buoperasiyavositasibilanob'ektivdunyodaginarsavahodisalarningbir-birigao’xshashligivabir-biridanfarqianiqlanadi. xix-xxasrlardayashaganolimk.d.ushinskiytaqqoslashjarayoniborasidaquyidagilarnita'kidlagan: "agarsiztabiatnibirnarsasiniravshantushunibolishniistasangiz, uningo’zigajudao’xshashbo’lgannarsalardantafovutinitopingizvauningo’zidajudauzoqbo’lgannarsalarbilano’xshashliginitopingiz. anashundasizshunarsaningengmuhimbelgilarinipayqabolasiz, demakshunarsanitushunibolasiz". narsavahodisalaro’rtasidagio’xshashlikyokifarqni, tengyokitengsizliklarni, ayniyatyokiziddiyatlarnianiqlashdaniboratbo’lganfikryuritishoperasiyasi, bilishningdastlabkivazarurvositasibo’libhisoblanadi. ajdodlarimiztaqqoslashningta'limdagirolito’g’risidashundayfikrlarnibildirganedi. taqqoslashharqandaytushunishningvaharqandaytafakkurningasosidir. olamdaginarsalarninghammasinitaqqoslabko’rishyo’libilanbilaolmasak, boshqayo’lbilanbilaolmaymiz, agarbizhechnarsabilansolishtirishimizvafarqinibilibolishimizmumkinbo’lmaganbironbirnarsagaduchkelganimizdaedi, uholdabizshunarsato’g’risidahechqandayfikrqilaolmaganbo’laredik. taqqoslashoperasiyasiikkixilyo’lbilanamalgaoshishimumkin: amaliyaniqnarsalarnibevositasolishtirishvanazariytasavvurqilinayotganobrazlarnivanarsalarniongdafikrantaqqoslash. agarodamikkiboylamyukniqo’lbilanko’tarib, birnechaxiltaommazasiniqiyoslasayokiikkipaykalpaxtazorqosildorliginitaqqoslasa, buamaliytaqqoslashbo’ladi. shuningdek, o’quvchilarikkiqalamyokiikkisterjenninguchiniyog’ochgayokiqog’ozgasolishtirsalar, uanalogikholatgamisolbo’laoladi. bundantashqarimetrbilanmasofani, tarozibilanog’irlikni, termometrbilanharoratni, teleskopbilanosmonjismlarinio’lchashpaytidahamtaqqoslashjarayonivujudgakeladi. insontevarak-atrofdaginarsavahodisalarningbarchasinibevositaaksettirish, qo’lbilanpaypaslashimkoniyati

5 / 17

gaegaemas. shuboisdanto’planadiganbilimlarningaksariyatiqo’lbilanushlash, ko’zbilankuzatishevazigaemas, balkifikryuritishorqali, mantiqyordamidaanglaniladi. ularo’rtasidao’xshashvafarqlialomathamdabelgilarnazariytaqqoslashasosidaajratiladi. demak, insonolayotgankengko’lamdagiaxborotlarfarqinifikrantaqqoslashyordamidaanglabyetadi. jumladan, o’quvchilardildao’ylayotgannarsalarnifikransolishtiribko’radilar. ba'zanturliyoshdagikishilaro’ztengdoshlarixarakterida, qiziqishida, yurishturishida, muomalasidavaboshqaxususiyatidao’xshashlikvatafovutborliginitopadilar. abstraksiya- shundayfikrtafakkuroperasiyasidirki, buoperasiyayordamibilanmoddiydunyodaginarsavahodisalarningmuhimxususiyatlarinifarqlabolib, anashuxususiyatlardannarsavahodisalarningmuhimbo’lmaganikkinchidarajalixususiyatlarinifikranajratibtashlaymiz. abstraksiyajarayonidaob'ektdanajratibolinganbelgi, alomatningo’zitafakkurningmustaqilob'ektibo’libqoladi. abstraksiyaoperasiyasitahlilnatijasidavujudgakeladi. masalan, sinfdevorinitahlilqilishjarayonidauningfaqatbirbelgisini, ya'nioqliginiajratibolishmumkinvaoqdevorto’g’risidaemas, balkidevorningog’ligito’g’risida, keyinesaumumanoqlikhaqidafikryuritishmumkin. kishilarquyosh, oy, yulduz, elektr, olovba'ziplanetalar, ayrimtoshvahokazolarningko’zo’ngilaridayoritishnikuzataturibularningbittaumumiybelgisini, ya'niyoritishnifikranajratibolib, umumanyoritishto’g’risidamulohazayuritiladi. buyumlarninarsavahodisalarnijismvapredmetlarnibir-biribilantaqqoslashpaytidahamabstraksiyalashjarayoniyuzagakeladi. bundanarsavahodisalarningmavjudbelgilariga, masalantusiga, shakliga, tezligiga, og’irligiga, qiymatigavashukabio’xshashsifatlargaqarabtaqqoslanadi. abstraksiyaoperasiyasibilaninsonniqurollantirishintellektualjihatdanintensivrivojlanishigaolibkeladi, shuningdekmustaqilbilimolishfaoliyatinitakomillashtiradi. umumlashtirish - tafakkurdaaksetganbirturkumnarsalarning, o’xshashmuhimbelgilarningshunarsalarto’g’risidagibittatushunchaqilib, fikrdabirlashtirishdemakdir. psixologiyadaum

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tafakkur"

7-mavzu. tafakkur reja 1. tafakkur haqida tushuncha 2. tafakkur operasiyalari 3. tafakkur shakllari 4. tafakkur sifatlari 5. tafakkur turlari tafakkurhaqidatushuncha tafakkurinsonaqliyfaoliyatiningyuksakshaklidir. tafakkurorqalibizsezgia'zolarimizbilanbevositaaksettiribbo’lmaydigannarsavahodisalarniongimizdaaksettiramiz. umumanolgandatashqimuhitdaginarsavahodisalaro’rtasidako’zbilanko’rib, quloqbilaneshitibbo’lmaydiganichkimunosabatlarhamdaqonuniyatlarmavjud. anashuichkibog’lanishhamdaqonuniyatlarnibiztafakkurorqalibilibolamiz. demak, tafakkurdebnarsavahodisalaro’rtasidagiengmuhimbog’lanishlarvamunosabatlarningongimizdaaksettirilishigaaytiladi. aynantafakurorqalibizmoddiyolamdaginarsavahodisalarningmohiyatinibilishimkonigaegabo’lamiz. shuboisdunyonibilishdabevositasezish, idrok, tasavvurva...

This file contains 17 pages in DOCX format (62.5 KB). To download "tafakkur", click the Telegram button on the left.

Tags: tafakkur DOCX 17 pages Free download Telegram